I SA/Sz 450/13

Dnia 23 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Alicja Polańska po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. Spółka z o.o. z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2006 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. P. M. Spółka z o.o. z siedzibą w [...], reprezentowana przez doradcę podatkowego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, Spółka podała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług remontowo – budowlanych. Następnie, wskazała na trudną sytuację finansową, konsekwencją której jest niemożność poniesienia wydatku na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie. Zaznaczyła także, że [...] r. pozwała D. M. i S. M. o zapłatę zaległych należności w łącznej sumie [...] zł (odpis tego pozwu dołączyła do wniosku). W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, (w tym [...] – kapitał podstawowy, [...] zł – kapitał zapasowy, [...] – strata za lata poprzednie), wartość środków trwałych Spółki wynosi [...] zł, za ostatni rok Spółka wykazała zysk o wartości [...] zł, zaznaczając: "sprzedaż środków trwałych". Przedstawiając jeden rachunek bankowy, Spółka podała, że stan środków na koniec kwietnia 2013 r. wynosił "[...] zł". W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2013 r., asystent doradcy podatkowego przedłożył: - zeznanie CIT-8 Spółki o wysokości osiągniętego dochodu za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r.( przychody [...] zł, koszty [...] zł, dochód [...] zł), - deklaracje VAT-7 za styczeń, luty, marzec, kwiecień 2013 r. - rachunek zysków i strat według stanu na 31 grudnia 2012 r. i 30 kwietnia 2013 r., - rachunek zysków i strat według stanu na 31 grudnia 2011 r. i 31 grudnia 2012 r. - bilans wg stanu na 31 grudnia 2011 r. i 31 grudnia 2012 r. (niepodpisany) oraz niepodpisany wydruk "Ewidencja środków trwałych w roku 2013, stan na dzień 31 maja 2013 r." Uznając, że odpowiedź na wezwanie została udzielona przez osobę niebędącą upoważnioną do występowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie, wezwaniem z dnia 5 lipca 2013 r. zobowiązano pełnomocnika Spółki do przedłożenia następujących dokumentów (podpisanych przez upoważnione osoby): - bilansu i rachunku zysków i strat Spółki za 2012 rok, - wyciągu z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty); ewidencję stanu środków pieniężnych (stan środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa) za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej, podpisanych przez upoważnione osoby, - kopii deklaracji złożonych w rozliczeniu podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące lub zaświadczenia właściwego organu podatkowego o nieskładaniu takich deklaracji, - odpisu rocznego zeznania podatkowego Spółki o wysokości osiągniętego przychodu za ostatni okres rozliczeniowy wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, - wyciągów z rachunków bankowych Spółki na dzień 30 kwietnia 2013 r. oraz za okres od 1 do 30 czerwca 2013 r. W wezwaniu wyznaczono siedmiodniowy termin, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi Spółki w dniu 9 lipca 2012 r. W dniu 12 lipca 2013 r. pełnomocnik Spółki poświadczył za zgodność z oryginałem karty 37-46 i 60-89 akt sądowych. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia Spółka podała, że referendarz sądowy, wydając postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy, nie wziął pod uwagę, że Spółka skierowała pozew o zapłatę należności w łącznej sumie [...] zł, twierdząc, iż skarżąca jest pozwaną, zamiast powódką. Według Spółki, powyższe oznacza, że znaczna część kapitału jest dopiero egzekwowana od kontrahenta, zaś referendarz sądowy nie przeanalizował pozwu, który ma istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej strony. Podniesiono także, iż na podstawie pobieżnej analizy przedłożonych dokumentów można jednoznacznie stwierdzić, że Spółka znajduje się w niekorzystnej, wręcz fatalnej sytuacji finansowej, każdy kolejny wydatek, jak uiszczenie wpisu od skargi w kwocie [...] zł, jest dla skarżącej znacznym uszczupleniem jej aktualnego budżetu. Ponadto, wskazano, że Spółka ponosi typowe koszty utrzymania (czynsz, opłaty itp.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Nie ulega wątpliwości, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05). Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej, a ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Należy również wskazać, że zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną do podjęcia działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej strony, ale również stanowi regulację, która pozwala stronie na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie okażą się wystarczające do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Reasumując, informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być należycie umotywowane, dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa. Wskazać również należy, że skarżąca inicjując postępowanie sądowoadministracyjne powinna przewidzieć, iż następstwem podjętych przez nią działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego. W tym celu powinna poczynić stosowne oszczędności. Należy bowiem pamiętać, że zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, choćby w części, ma charakter wyjątkowy. Po rozpoznaniu wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy w oparciu o znajdujące się w aktach dokumenty i oświadczenia strony, przedstawiające jej sytuację majątkową, Sąd stwierdził, że wniosek Spółki nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonywający, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie sprawy do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Jak wynika z akt sprawy, Spółka pomimo deklarowania trudności finansowych prowadzi działalność gospodarczą. W 2012 r. deklarowane przychody wyniosły [...] zł, dochód [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł - kwotę tę pomniejszyła o stratę z lat ubiegłych, co doprowadziło do zadeklarowania podstawy opodatkowania w wysokości "[...]" zł. Polski system podatkowy zezwala na odliczenie poniesionych strat, czyli kosztów transakcji przewyższających w danym okresie odpowiadające im przychody, od przyszłej podstawy opodatkowania, redukując w ten sposób kwotę przypadającego do zapłaty podatku. Z przedłożonego rachunku zysków i strat, według stanu na 30 kwietnia 2013 r., wynika natomiast, że Spółka wykazała przychody w wysokości [...] zł, koszty [...] zł, stratę o wartości [...] zł. Nie ma wątpliwości, że Spółka pokrywa koszty bieżącej działalności gospodarczej z uzyskiwanych przychodów. Samo sądowe dochodzenie realizacji zobowiązań cywilnoprawnych od swoich kontrahentów nie przesądza jednak automatycznie o konieczności przyznania prawa pomocy. Jednocześnie brak jest w sprawie argumentów uzasadniających przyznanie pierwszeństwa w wydatkach Spółki przed należnościami publicznoprawnymi, do których zalicza się należności z tytułu kosztów sądowych. Należy więc uznać, że nie ma podstaw do twierdzenia, że Spółka posiada wydatki, którym należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12). Jednocześnie należy mieć na względzie, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (wyrok z dnia 19 stycznia 2010 r., skarga nr 1783/04 F. sp. z o.o. przeciwko Polsce, NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191, postanowienie z 13 marca 2012 r. II FZ 195/12). W efekcie koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, co dotyczy zarówno sytuacji, w której Spółka uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jak i sytuacji, w której Spółka ponosi z tego tytułu straty. Wskazać bowiem należy, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. przykładowo postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Zadeklarowany przez skarżącą brak dochodów lub samo powstanie straty, jaką deklaruje nie oznacza także utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. post. NSA z 25 września 2012 r., sygn. akt I GZ 228/12). Z akt sprawy nie wynika bowiem, by Spółka zaprzestała prowadzić działalność gospodarczą i utraciła płynność finansową. Skarżąca, pomimo deklarowanych problemów finansowych funkcjonuje nadal w obrocie, prowadząc działalność gospodarczą i utrzymując określony poziom płynności finansowej. Z analizy sytuacji finansowej Spółki nie wynika, jakoby konieczność poniesienia wydatków związanych z prowadzonym postępowaniem sądowoadministracyjnym doprowadziła do utraty tej płynności. Ponadto, wobec Spółki nie toczą się żadne postępowania egzekucyjne, a zatem ma ona pełną możliwość swobodnego dysponowania swoim majątkiem. Zaznaczyć również należy, że pomimo wskazywania na istnienie trudności finansowych, skarżąca nie składa wniosku o ogłoszenie upadłości, czy likwidacji, kontynuuje działalność gospodarczą, posiada majątek, co pozwala przyjąć, iż nie istnieją przeszkody do uzyskania środków pieniężnych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. W tym względzie w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13). Istotne w sprawie jest, że Spółka nie wykonała wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia o swoim stanie majątkowym w całości. Podkreślić bowiem należy, że Spółka nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów. Wbrew wezwaniom z dnia 5 czerwca i z dnia 5 lipca 2013 r. nie przedłożyła ewidencji stanu środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej, wyciągu z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty) oraz wyciągów z rachunków bankowych Spółki na dzień 30 kwietnia 2013 r. oraz za okres od 1 do 30 czerwca 2013 r. Pomimo wezwania, Spółka nie przedłożyła również podpisanego przez osobę sporządzającą i zatwierdzającą wydruku bilansu oraz wydruku z ewidencji środków trwałych, które wobec tego nie mogły stanowić dowodu w sprawie. Należy podkreślić, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. W sprawie Spółka nie przedstawiła pełnych danych na temat swojej sytuacji materialnej, ponieważ pomimo wezwania referendarza sądowego, nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów, nie dokonała również powyższego wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Zaznaczyć należy, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05, to do sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. (...). W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. Podsumowując, należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów. W konsekwencji należało odmówić Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.