I SA/Sz 686/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 12 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "J." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia 30 czerwca 2017 r. znak: [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W związku z ww. skargą Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi wynoszącego w sprawie [...] zł (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 9 sierpnia 2017r.). Uzasadniając wniosek Spółka wyjaśniła, że w chwili obecnej znajduje się w sytuacji niepozwalającej jej na bieżące regulowanie zobowiązań. Spółka nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, ani nie generuje przychodów, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów bieżącej działalności. W następstwie prowadzonego postępowania podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2012 r. Spółka utraciła płynność finansową i nie jest w stanie regulować swoich bieżących zobowiązań. Spółka nie zatrudnia pracowników, sytuacja ekonomiczna jest "niewątpliwie zła", wysokość wpisu od skargi przekracza jej możliwości finansowe. Wskazała nadto, że z uwagi na skomplikowany charakter przedmiotowej sprawy ponosi stałe koszty obsługi prawnej dwóch doradców podatkowych. Jej zdaniem, przyznanie jej prawa pomocy jest konieczne w celu realizacji zasady prawa do sądu. W oświadczeniu o majątku i dochodach z dnia 18 sierpnia 2016 r. wskazała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł; środki trwałe - [...] zł, za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk netto w wysokości [...] zł. Spółka podała, że nie posiada rachunków bankowych – umowy o prowadzenie rachunków bankowych zostały wypowiedzialne. Dodatkowo Spółka podała, że cały jej majątek został zajęty przez organ egzekucyjny. Spółka posiadała na koniec 2016 roku środki pieniężne w wysokości [...] zł, jednak z uwagi na usiłowanie nieprzerywania prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, kondycja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu. Wraz z wnioskiem Spółka przedłożyła kopie: • bilansu Spółki na dzień 31 grudnia 2016 r., • rachunku zysków i strat Spółki za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r., • niepodpisany wydruk o nazwie Bilans, Sprawozdanie na dzień 31 lipca 2017 r. Spółka wyjaśniła przy tym, że wynika z nich, że w chwili obecnej Spółka generuje stratę w wysokości -[...] zł oraz posiada w kasie środki pieniężne w wysokości nieco ponad [...] zł, które konieczne są dla zapewnienia zobowiązań takich jak: księgowość, media, obsługa prawna. Zaznaczyła, że osiągnięty w latach 2015 i 2016 zysk o wartości odpowiednio: [...] zł i [...] zł został w całości przeznaczony na pokrycie straty z lat poprzednich. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Spółka nadesłała: - bilans na dzień 1 stycznia 2017 r. i 31 sierpnia 2017 r., - rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2017 r., - kopię zawiadomienia Banku [...] z dnia 2 stycznia 2017 r. informującego o saldzie na dwóch rachunkach bieżących w wysokości [...] zł i [...] zł, - kopie deklaracji VAT-7 Spółki za czerwiec, lipiec, sierpień br. z zadeklarowanym jedynie nabyciem towarów i usług w miesiącu sierpniu br. na kwotę [...] zł, - kopię raportu kasowego Spółki za czerwiec, lipiec, sierpień br. z miesięcznymi obrotami w kwocie odpowiednio: [...] zł, [...] zł, [...] zł oraz z wykazanym stanem środków na koniec sierpnia br. w wysokości [...] zł, - kopię zeznania CIT-8 Spółki za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. z zadeklarowanym przychodem [...] zł, kosztami [...] zł, dochodem [...] zł, - kopię informacji o odliczeniach od dochodu i od podatku oraz o dochodach wolnych i zwolnionych od podatku CIT-8/O za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r., potwierdzający dokonane przez Spółkę zaliczenie dochodu z 2016 r. na pokrycie straty z roku 2014 r. w wysokości [...] zł; z informacji tej wynika, ze w poprzednich latach spółka odliczyła w latach poprzednich stratę w wysokości [...] zł, - kopię pisma naczelnika urzędu skarbowego z dnia 29 sierpnia 2017 r. o przekształceniu zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne wraz z wystawionymi Spółce w dniu 21 sierpnia 2017 r. tytułami wykonawczymi (łącznie [...] szt.) dotyczącymi obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2012 r., - kopię zawiadomienie naczelnika urzędu skarbowego z dnia 13 marca 2014 r. o zajęciu środka transportu (samochód ciężarowy F., rok produkcji [...] r.), - kopię wypisu aktu notarialnego rep. A Nr [...] z dnia 25 kwietnia 2005 r. ) – umowę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wraz z oświadczeniem Prezesa zarządu Spółki o tym, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie dokonywano dopłat od wspólników. Wbrew wezwaniu Spółka nie przedłożyła dokumentów potwierdzających złożone we wniosku oświadczenie o wypowiedzeniu przez banki umów rachunku bankowego i nie wyjaśniła przyczyn tego braku. Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. dalej p.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza, skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504, za postanowieniem NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienia NSA: z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r. I OZ 323/14, z 17 grudnia 2014 r. I FZ 459/14). Zasadność wniosku referendarz sądowy/Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w postępowaniu, z drugiej strony wysokości środków, którymi ona dysponuje lub powinna dysponować. Przypomnieć należy, że na skarżącej Spółce ciąży aktualnie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w niemałej wysokości [...] zł. Aktualnie Spółka akcentuje w szczególności, że nie ma majątku, ponieważ jest prowadzone postępowanie egzekucyjne; generuje stratę; umowy rachunku bankowego zostały wypowiedziane na skutek ich "zablokowania"; posiada [...] zł konieczne na bieżące wydatki, w tym konieczną obsługę prawną prowadzoną przez dwóch doradców podatkowych; dochód z poprzednich dwóch lat został w całości przeznaczony na pokrycie straty z lat poprzednich. Oceniając złożone oświadczenia i dokumenty, należy stwierdzić, że wartość środków jakimi Spółka dysponowała w ostatnim okresie, w porównaniu z wysokością należnych opłat sądowych, czyni zgłoszony przez nią wniosek nieusprawiedliwionym. Spółka prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, deklaruje wielomilionowe przychody. W latach 2015 i 2016 zaewidencjonowała przychody w kwotach odpowiednio: [...] zł i [...] zł oraz wypracowała zysk o wartościach odpowiednio [...] i [...] zł. Wskazać należy, że podnoszona przez Spółkę okoliczność przeznaczenia tych dochodów na pokrycie strat oznacza jedynie, że w danym roku zostaje zmniejszony dochód do opodatkowania (podatek należny za 2016 rok - [...] zł). Aktualnie Spółka nie deklaruje przychodów, na obecnym etapie roku podatkowego deklaruje jedynie koszty operacyjne sięgające kwoty blisko [...] zł (bilans na dzień 31 sierpnia 2017 r.), posiada w kasie środki pieniężne w wysokości przekraczającej [...] zł. W tym miejscu należy wskazać, iż w orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w W. wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłacać, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zatem ze złożonych przez Spółkę dokumentów wynika, że Spółka w ostatnich latach wypracowuje duży zysk, a ponoszone aktualnie w bieżącym roku wielomilionowe koszty nie mogą przesądzać jednoznacznie o złej sytuacji finansowej podmiotu. Należy nadto zauważyć, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/15, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15). W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części wpisu od skargi przewyższającej posiadaną w kasie gotówkę ([...] zł), nie jest możliwe. Jak wynika z przedłożonej umowy spółki, w jej zapisach przewidziano możliwość zobowiązania wspólników do uiszczenia w każdym roku obrachunkowym dopłat w wysokości nieprzekraczającej trzykrotnej wysokości nominalnej posiadanych udziałów (§ 9 umowy Spółki k. 304), a prezes Spółki A. M. (ur. [...]) oświadczył w dniu 28 września br., że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie dokonywano dopłat do wspólników. Z informacji odpowiadającej aktualnemu odpisowi z Rejestru Przedsiębiorców KRS wynika, że wspólnikami spółki są dwie osoby fizyczne A. M. (ur. [...]) i A. M. (ur. [...]) posiadający odpowiednio: [...] udziałów o łącznej wysokości [...] zł i [...] udziałów o łącznej wysokości [...] zł. Z ustaleń poczynionych przez referendarza sądowego na podstawie danych powszechnie dostępnych (https://ems.ms.gov.pl) wynika, że ww. wspólnicy Spółki są wspólnikami również kilku innych spółek z o.o. działających na terenie naszego kraju (np. "F." spółka z o.o. z siedzibą w M.; P. Spółka z o.o. z siedzibą w W., A. spółka z o.o. z siedzibą w W.), zatem skarżąca Spółka nie jest jedynym źródeł ich dochodów. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie przerzucać koszty prowadzonego przez Spółkę postępowania sądowoadministracyjnego na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne. Na marginesie referendarz sądowy zwraca uwagę, że wątpliwości budzi prawdziwość oświadczenia Spółka złożonego na urzędowym formularzu o braku rachunków bankowych Spółki, tj. oświadczenia o tym, że umowy rachunku bankowego zostały jej wypowiedziane w następstwie ich zablokowania. Spółka nie przedłożyła bowiem, wbrew wezwaniu, ani dokumentów potwierdzających rozwiązanie umowy o prowadzenie rachunku bankowego, ani wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 lipca do 31 sierpnia br. W odpowiedzi na wezwanie przedłożyła tymczasem jedynie zawiadomienie banku z dnia 2 stycznia 2017 r. o saldzie środków na dwóch rachunkach bankowych, bez jednoznacznego wyjaśnienia kwestii aktualnego korzystania przez Spółkę w obrocie gospodarczym z umowy rachunku bankowego i dokonywanych za pośrednictwem rachunku bankowego ewentualnych transakcji. Przywołane wyżej postanowienia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.