III SA/Wa 1457/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. Sp. z o.o. w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od czerwca do sierpnia 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych U. Sp. z o.o. w W. – dalej "Skarżąca" lub "Spółka", po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2018 r. wezwano Skarżącą do nadesłania braków formalnych wniosku poprzez nadesłanie wypełnionego formularza wniosku PPPr w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie wezwano Skarżącą do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Spółki. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca nadesłała wypełniony formularz wniosku PPPr, w którym zaznaczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek Spółka wskazała na brak jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. Podała, że przeciwko Spółce obecnie prowadzone są liczne postępowania podatkowe, skarbowe oraz postępowanie karne, w ramach którego majątek i wszelka dokumentacja Spółki zostały zabezpieczone. Spółka nie prowadzi aktualnie żadnej działalności i nie zatrudnia pracowników. Nie generuje także żadnych zysków. Spółka nie jest także aktywnym płatnikiem podatku VAT. Wszystkie rachunki bankowe Spółki zostały zamknięte i Spółka nie posiada żadnego innego majątku. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł. Strata za ostatni rok obroty według bilansu wyniosła [...] zł. W piśmie z dnia 30 lipca 2018 r. pełnomocnik Skarżącej podał, że Spółka nie ma możliwości przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych ze względu na fakt zablokowania kont bankowych przez organy państwowe w trakcie toczących się postępowań karnych, skarbowych i innych. Pełnomocnik wskazał sześć numerów rachunków bankowych, które Skarżąca posiadała. Pełnomocnik oświadczył, że Skarżąca generuje cały czas straty finansowe, ponieważ z uwagi na toczące się postępowanie oraz zablokowany dostęp do kont bankowych, uniemożliwiona jest dalsza działalność przedsiębiorstwa. Nadto wspólnicy nie mają możliwości pokrycia kosztów sądowych. Pełnomocnik oświadczył ponadto, że na podstawie porozumienia zarządu spółki oraz pełnomocnika, rozliczenie Spółki z pełnomocnikiem ma nastąpić na koniec roku kalendarzowego, na podstawie zestawienia godzin sporządzonego na dzień 31 grudnia 2018 r. Natomiast źródłem finansowa wynagrodzenia pełnomocnika ma być zwrot środków Spółki zatrzymanych w Agencji [...] tytułem opłaty zapasowej. Do pisma pełnomocnik dołączył kserokopię bilansu oraz rachunku zysków i strat sporządzonych na koniec roku 2016 i 2017. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych Spółki, na mocy zarządzenia z 9 sierpnia 2018 r. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika została zobowiązana na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej jako "p.p.s.a.") - do złożenia dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Spółki, poprzez nadesłanie w terminie 7 dni: - pełnego sprawozdania finansowego za lata 2016-2017 (do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono jedynie bilans i rachunek zysków i strat); - odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego Spółki oraz ewentualnie zgłoszeń aktualizacyjnych składanych zgodnie z art. 5 i art. 9 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2017 r. poz. 869 ze zm.); - wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Spółki za ostatnie 6 miesięcy z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz w przypadku rachunków zamkniętych do nadesłania dokumentów potwierdzających zamknięcie tych rachunków (poinformowano, że fakt blokady rachunków nie powoduje niemożności wygenerowania wyciągów z tych rachunków). Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 13 sierpnia 2018 r., zatem termin do nadesłania żądanych dokumentów upływał wraz z dniem 20 sierpnia 2018 r. W piśmie z 20 sierpnia 2018 r. (data wpływu do tut. Sądu 27 sierpnia 2018 r.) pełnomocnik Skarżącej nadesłał kopie doręczonych mu przez Spółkę dokumentów dotyczących sprawozdania finansowego za lata 2016 i 2017 oraz kserokopie dwóch zgłoszeń aktualizujących. Jednocześnie poinformował, że nie jest możliwe przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Spółki za ostatnie 6 miesięcy z powodu zablokowania dostępu do kont Spółki, także dostępu internetowego przez Prokuraturę Krajową. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki, w tym między innymi możliwość przydzielenia stronie prawa pomocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie wykazane przez wnioskodawcę. Rozpoznając przedmiotowy wniosek w powyższym świetle referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. W przedmiotowej sprawie Spółka powołuje się na okoliczność, że nie prowadzi aktualnie żadnej działalności i nie zatrudnia pracowników. Nie generuje również żadnych zysków. Natomiast wezwana do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych bądź dokumentów potwierdzających fakt zamknięcia rachunków, dokumentów tych nie nadesłała. Odnosząc się do twierdzeń Spółki, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11 – wszystkie powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka nie wykazała jednak, że podejmuje działania w celu zdobycia środków na pokrycie kosztów postępowania. Skarżąca jedynie lakonicznie wyjaśniła, że z uwagi na blokadę rachunków nie może prowadzić działalności, zaś wspólnicy nie mają możliwości pokrycia kosztów sądowych. Odnośnie do sytuacji majątkowej Spółki referendarz sądowy zauważa, że z nadesłanych kserokopii bilansów oraz zysków i strat wynika, że Spółka uzyskała w 2016 r. przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi w kwocie [...] zł, zaś w 2017 r. w wysokości [...] zł, przy czym koszty działalności operacyjnej w 2016 roku wyniosły [...] zł, a w 2017 roku wyniosły [...] zł. Natomiast strata netto Spółki w 2016 roku wyniosła [...] zł, zaś w 2017 roku [...] zł. To oznacza, że poniesiona strata (w szczególności w 2016 r.), nie była spowodowana nierentownością prowadzonej działalności, tylko nadwyżką ponoszonych kosztów nad uzyskanym przychodem. Jednocześnie referendarz sądowy zauważa, że z bilansu na dzień 31 grudnia 2017 r. wynika m.in., że Spółka posiada środki trwałe o wartości [...] zł, w tym budynki, lokale, prawa do lokali i obiekty inżynierii lądowej i wodnej o wartości [...] zł, urządzenia techniczne i maszyny o wartości [...] zł oraz środki transportu o wartości [...] zł. Spółka posiada również środki trwałe w budowie o wartości [...] zł. Z bilansu wynika ponadto, że na dzień 31 grudnia 2017 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych Spółki stanowiły kwotę [...] zł. Spółka dysponowała zatem majątkiem, w tym środkami pieniężnymi, znacznie przewyższającym wysokość należnego wpisu sądowego od skargi. Zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że nie można uznać, że strona skarżąca, dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza koszty sądowe, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania, gdyż podmiot taki nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy (por. post. NSA z 19 listopada 2004r., sygn. akt FZ 463/04, z 23 lutego 2010r., sygn. akt I FZ 5/10, z 13 września 2011r., sygn. akt I FZ 215/11, z dnia 21 marca 2013r., sygn. akt I GZ 51/13). Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, a ma jedynie charakter "ratunkowy" i stosowana być może tylko w wyjątkowych sytuacjach. Taka jednak w rozpatrywanym przypadku, biorąc pod uwagę ww. okoliczności, nie zachodzi. Referendarz sądowy zauważa ponadto, że Skarżąca osiągając przychód w 2016 r. z samej tylko sprzedaży w wysokości ponad [...] mld złotych mogła zabezpieczyć stosowną kwotę na poczet kosztów sądowych. Spółka powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na prowadzone przez nią postępowania sądowe i wobec tego powinna koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Wskazać bowiem należy, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, post. NSA z 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, post. NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13). W orzecznictwie przyjmuje się również, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 9 listopada 2011r., sygn. akt I FZ 344/11, post. NSA z 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1264/14). W przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą powinien on, w procesie zarządzania dochodem brutto, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (podobnie w wyroku ETPC z dnia 19 stycznia 2010 r., skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce). Jednocześnie referendarz sądowy zwraca uwagę, że w oświadczeniu Skarżącej brak jest konsekwencji. W formularzu wniosku PPPr w rubryce nr 5 Skarżąca wskazuje, że wszystkie rachunki bankowe Spółki zostały zamknięte, natomiast w rubryce nr 10 podaje, że wszystkie rachunki bankowe zostały zajęte. Referendarz sądowy zauważa, że Skarżąca zobowiązana do nadesłania odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego Spółki oraz ewentualnie zgłoszeń aktualizacyjnych, nie nadesłała tych dokumentów. Spółka ograniczyła się do nadesłania jedynie dwóch zgłoszeń aktualizacyjnych dot. zmiany adresu do korespondencji oraz adresów miejsc prowadzenia działalności. Spółka nie nadesłała jednak zgłoszenia identyfikacyjnego, który zawierałby dane dotyczące rachunków bankowych. Nie nadesłała również wyciągów z rachunków bankowych ani dokumentów potwierdzających ewentualne zamknięcie rachunków. Pełnomocnik Skarżącej nadesłał jedynie informację, że nie jest możliwe przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych z powodu zablokowania dostępu do kont bankowych. Referendarz sądowy zauważa, że fakt blokady rachunków nie powoduje, że Skarżąca nie ma możliwości zalogowania się do bankowości elektrycznej i wygenerowania wyciągów, czy też uzyskania wyciągów w placówce banku. Blokada rachunków bankowych to czasowe uniemożliwienie dysponowania i korzystania z wartości majątkowych zgromadzonych na rachunku, przy czym blokada może dotyczyć części wartości majątkowych znajdujących się na takim rachunku. Natomiast w sytuacji, jeśli Skarżąca nie ma możliwości wygenerowania wyciągów z uwagi na zamknięcie rachunków bankowych, powinna nadesłać dokument, z którego wynikałoby zamknięcie tych rachunków. Tego jednak Skarżąca nie uczyniła. Jednocześnie referendarz sądowy zauważa, że w przypadku blokady rachunku przez organ egzekucyjny, wnioskodawca za zgodą organu egzekucyjnego może dokonywać wypłat z zajętego - w celu zabezpieczenia - rachunku bankowego, o ile przedstawi wiarygodne dokumenty świadczące o konieczności poniesienia wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej (vide: art. 7522 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 155 ze zm. oraz art.166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.). Zatem fakt zajęcia rachunku bankowego nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez zobowiązanego z rachunku bankowego, a tego typu blokada środków do określonej wysokości nie oznacza niemożności korzystania z rachunku czy prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 174/14, LEX nr 1450513 oraz z dnia 7 sierpnia 2014 r. sygn. akt I FZ 153/14, LEX nr 1501674). Natomiast w przypadku blokady rachunku przez prokuratora, referendarz sądowy wskazuje, że tego rodzaju blokada jest jedynie czasowa i może zostać dokonana na czas oznaczony, nie dłuższy niż 6 miesięcy, co wynika z art. 106a ust. 3a ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 1876). Również z ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. 2018, poz. 723) wynika uprawnienie prokuratora do blady rachunku bankowego na czas oznaczony, nie dłuży niż 6 miesięcy (art. 86 ust. 9 powołanej ustawy). Skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej w sposób niebudzący wątpliwości. Spółka nie nadesłała żadnych dokumentów, z których wynikałoby zamknięcie rachunków bankowych. Nie nadesłała nadto wyciągów z rachunków bankowych ani dokumentów świadczących o blokadzie rachunków. Powyższe uniemożliwia referendarzowi sądowemu zbadanie aktualnych przepływów finansowych Skarżącej. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). W tej sytuacji nie zasługuje na uwzględnienie wniosek Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Tym bardziej, że podmiotem zwracającym się o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jest Spółka prawa handlowego – Spółka kapitałowa, a kodeks spółek handlowych przewiduje rozwiązania, za pomocą których podmiot ten może skorzystać z dopłat wspólników (art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2017 r., poz. 1577), które mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14). W orzecznictwie przyjmuje się, że z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14 oraz z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15). To oznacza, że osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów wpisu sądowego od złożonej skargi, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. Powyższe w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło. Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, a ma jedynie charakter "ratunkowy" i stosowana być może tylko w wyjątkowych sytuacjach. Taka jednak w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi. Stąd też, przyznanie prawa pomocy Skarżącej poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, byłoby niezasadne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. .