III SA/Wa 1746/18

10/09/2018 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 10/09/2018 r po rozpoznaniu wniosku V. sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi V. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]/05/2018 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień i października 2014 r. p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie V. sp. z o.o. złożyła, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że z uwagi na osiągniętą stratę, i zaprzestanie działalności nie jest w stanie uiścić wymaganych kosztów sądowych, o zwolnienie od których zwróciła się. Dane zawarte w treści oświadczenia, jak też wobec braku prawidłowo wypełnionego formularza niemożliwe było przyznanie prawa pomocy Spółce. Dlatego referendarz sądowy wezwał Skarżącą, m.in., o przedłożenie dokumentacji dotyczącej działalności prowadzonej, szczegółowo wymienionej w wezwaniu. Skarżąca poinformowała o tym, że nie osiągnęła żadnych przychodów w latach 2017-2018. Wszystkie rachunki bankowe zostały rozwiązane. Z uwagi na brak środków deklaracje VAT nie były składane za ostatni rok, wspólnik nie jest w stanie ponosić kosztów dalszego finansowania sporów sądowych, ponieważ z posiadanych środków pokrył już inne wydatki na poczet kosztów postępowania i rozdysponował wszystkie wolne środki. Załączyła kopie zeznań podatkowych, zestawienie decyzji podatkowych, potwierdzenie uiszczenie wpisu w innych sprawach, kopie wypowiedzeń umowy rachunków bankowych. Należy wskazać Skarżącej, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów (por. postanowienie NSA z dnia 22/7/2014 r., I FZ 226/14, publ. LEX nr 1492476). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 16.01.2014 r., sygn. akt II GZ 792/13, publ. LEX nr 1452809), w szczególności stopień realizacji obowiązku zabezpieczenia środków na poczet kosztów postępowania. Braki w postępowaniu Strony w tym względzie muszą znaleźć odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu (natura horret vacuum). W rozpatrywanej sprawie Skarżąca Spółka nie wykazała, pomimo stosownego wezwania rezerw poczynionych na poczet kosztów postępowania. Szczególny obowiązek poczynienia tych rezerw wynikał z rodzaju działalności, który spółka prowadziła, tj. z udziału w "łańcuchu firm" dokonujących obrotu telefonami komórkowymi w celu dokonania oszustw w podatku od towarów i usług. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być wyłącznie zadeklarowany fakt poniesienia straty w ostatnich latach prowadzenia działalności, ponieważ świadczy on, co najwyżej, o preferencyjnym traktowaniu innych niż koszty sądowe, wydatków, które Skarżąca ponosi z przychodu w większym rozmiarze. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (tak Europejski Trybunał Praw Człowieka, np. w wyroku z 19/1/ 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. wyrok NSA z dnia 1/4/2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191, postanowienie NSA z 13/3/2012 r., sygn. akt II FZ 195/12). Należy odnotować, że wspólnicy nie postawili (w odpowiednim czasie) spółki w stan likwidacji, a zatem uznali, że ich wspólne przedsięwzięcie finansowe będzie kontynuowane. Skoro spółka z o.o. nadal zgłasza roszczenie do istnienia w porządku prawnym, to powinna realizować swoje cele, w tym pokrywać koszty sądowe, o własnych siłach i w oparciu o własne środki bądź też środki pochodzące z dopłat wspólników czy instrumentów dłużnych (por. postanowienie NSA z dnia 3/7/2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 oraz powołane tam orzeczenie ETPCz z 22/3/2012 r. 19508/07 w sprawie Granos Organicos Nacionales S.A. przeciwko Niemcom, § 48). Zdaniem referendarza sądowego, dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z 30/8/2002 r. Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako u.p.p.s.a.) znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z dnia 5.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., I FZ 26/13, CBOSA). Drugorzędny dla wyniku sprawy jest fakt, ze Skarżąca, nieodmiennie deklarując brak środków (w tym na poczet kosztów postępowania) oceniany w postępowaniu o prawo pomocy, uiszcza jednak opłaty w wybranych przez siebie sprawach (w tym ze skargi kasacyjnej), według nieustalonego kryterium. Nie jest to też kryterium czasowe. Stąd (uzasadnione) wątpliwości, co do zupełności wykazania posiadanych (zabezpieczonych) środków w postępowaniu o prawo pomocy, skoro czyny Spółki nie są zgodne z jej deklaracjami (ibi victoria, ubi concordia). Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.