III SA/Wa 2691/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 8 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Spółka") wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2018 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że Spółka w chwili obecnej nie prowadzi działalności operacyjnej. Powodem nieprowadzenia działalności jest decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] czerwca 2016 r. w sprawie zabezpieczania należności pieniężnych stanowiących przyszłe zobowiązanie podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatku od towarów i usług. Skarżąca podała, że biorąc pod uwagę obowiązek zapłaty kosztów za pośrednictwem rachunku bankowego, prowadzenie działalności bez rachunku skazane jest na niepowodzenie. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok wynosi [...] zł, natomiast strata za ostatni rok obroty według bilansu wyniosła [...] zł. Skarżąca wskazując na stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że posiada trzy rachunki bankowe, których stan wynosi odpowiednio: [...] EUR, [...] USD oraz [...] PLN. Skarżąca oświadczyła ponadto, że stan środków w kasie wynosi [...] zł, dochody wynoszą [...] zł, wydatki [...] zł, zobowiązania [...] zł, a zobowiązania na podstawie skarżonej decyzji [...] zł. Jednocześnie pełnomocnik Skarżącej w piśmie przewodnim do wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że pomimo, iż stan rachunków pokazuje środki, to są one zabezpieczone na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] czerwca 2016 r. Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku były niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych Spółki, na mocy zarządzenia z dnia 13 sierpnia 2018 r. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika została zobowiązana do złożenia w terminie 7 dni dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Spółki, poprzez nadesłanie: - odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego spółki oraz ewentualnie zgłoszeń aktualizacyjnych składanych zgodnie z art. 5 i art. 9 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2017 r. poz. 869 ze zm.); - wyciągów z wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 3 miesiące z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz w przypadku rachunków zamkniętych do nadesłania dokumentów potwierdzających zamknięcie tych rachunków; - informacji dot. możliwości pokrycia kosztów sądowych przez wspólnika spółki oraz wskazania ilości i wartości udziałów posiadanych przez jedynego wspólnika skarżącej spółki w innych spółkach prawa handlowego wraz ze wskazaniem danych identyfikacyjnych spółek, w których wspólnik ten posiada udziały; - informacji dot. wysokości wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika i źródeł jego finansowania; - wskazania, czy oprócz decyzji z [...] czerwca 2016 r. dotyczącej zabezpieczenia należności pieniężnej stanowiącej przyszłe zobowiązanie podatkowe (na którą powołuje się Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy) istnieje inna podstawa zabezpieczenia majątku Skarżącej – jeśli tak wezwano o nadesłanie odpisu tego dokumentu. Wezwano ponadto o wskazanie, czy Spółka zwracała się do stosownego organu o zwolnienie spod zabezpieczenia środków celem uiszczenia kosztów sądowych; - innych informacji, które Spółka uzna za istotne. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca nadesłała wyciąg z dwóch rachunków bankowych tj. rachunku bankowego prowadzonego w walucie PLN oraz USD, postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] grudnia 2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego zobowiązania podatkowego należnego na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zobowiązanie w podatku od towarów i usług za grudzień 2014 r. Jednocześnie w piśmie przewodnim pełnomocnik Skarżącej oświadczył, że wszystkie rachunki bankowe, jakie Skarżąca posiadała w [...] zostały zamknięte. W toku egzekucji została wyegzekwowana kwota [...] zł i były to wszystkie środki pieniężne, jakie posiadała Skarżąca. Pełnomocnik oświadczył, że w chwili obecnej toczy się postępowanie zabezpieczające prowadzone na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu z [...] sierpnia 2016 r. na kwotę [...] zł oraz postępowanie zabezpieczające na podstawie postanowienia Prokuratury Okręgowej w P. z [...] grudnia 2015 r. Skarżąca w chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej i została wykreślona jako czynny podatnik od towarów i usług. W chwili obecnej jedynym właścicielem Spółki jest L.O., który posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...] zł. Jedyny wspólnik i zarazem Prezes Zarządu nie jest w stanie z własnych środków pokryć tak wysokiej kwoty wpisu. Odnosząc się do żądania podania informacji dotyczącej wysokości wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika i źródeł jego finansowego, pełnomocnik poinformował, że powyższa informacja jest chroniona tajemnicą adwokacką na podstawie art. 6 ustawy prawo o adwokaturze. Ponadto fakt korzystania z profesjonalnej pomocy prawnej nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla Skarżącej. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej jako "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki, w tym między innymi możliwość przydzielenia stronie prawa pomocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie wykazane przez wnioskodawcę. Zauważyć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd (referendarz sądowy) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Trzeba zatem podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych. Dokonując oceny wniosku złożonego przez Spółkę należało przede wszystkim pamiętać, iż jest ona osobą prawną, która winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 61/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Rozpoznając przedmiotowy wniosek w powyższym świetle uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Zauważyć należy, że z oświadczeń Skarżącej zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że na stan środków w kasie Skarżącej wynosi [...] zł. Natomiast stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] EUR, [...] USD oraz [...] PLN. Co prawda pełnomocnik Skarżącej w piśmie z dnia 1 sierpnia 2018 r. oświadczył, że środki na rachunkach są zabezpieczone na podstawie decyzji Naczelnik Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] czerwca 2016 r., to jednak referendarz sądowy zauważa, że wnioskodawca za zgodą organu egzekucyjnego może dokonywać wypłat z zajętego - w celu zabezpieczenia - rachunku bankowego, o ile przedstawi wiarygodne dokumenty świadczące o konieczności poniesienia wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej (vide: art. 7522 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 155 ze zm. oraz art.166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.). Zatem fakt zajęcia rachunku bankowego nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez zobowiązanego z rachunku bankowego, a tego typu blokada środków do określonej wysokości nie oznacza niemożności korzystania z rachunku czy prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 174/14, LEX nr 1450513 oraz z dnia 7 sierpnia 2014 r. sygn. akt I FZ 153/14, LEX nr 1501674). Wysokość deklarowanych przez Skarżącą środków finansowych znajdujących się na rachunkach bankowych oraz w kasie Spółki znacznie przewyższa wysokość należnego w przedmiotowej sprawie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który wynosi 42.907 zł. Jednocześnie zwraca uwagę niekonsekwencja Spółki i jej pełnomocnika w składanych oświadczeniach. We wniosku o przyznanie prawa pomocy uprawniony do reprezentacji Spółki Prezes Zarządu, będąc świadomym odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wskazał na środki znajdujące się na kontach Skarżącej oraz na stan środków w kasie Spółki. Powyższe potwierdził pełnomocnik w piśmie z dnia 1 sierpnia 2018 r. wskazując, że środki te są zabezpieczone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W.. Następnie jednak, w wyniku wezwania referendarza sądowego, pełnomocnik Skarżącej oświadczył, że w toku prowadzonej egzekucji została wyegzekwowana przez organ łączna kwota [...] zł i są to wszystkie środki pieniężne jakie posiadała Skarżąca. Jako potwierdzenie wyegzekwowania powyższej kwoty pełnomocnik załączył kserokopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] grudnia 2017 r. Powyższe wskazuje, że twierdzenia Skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jej pełnomocnika zawarte w piśmie z dnia 1 sierpnia 2018 r. są rozbieżne z twierdzeniami pełnomocnika zawartymi w piśmie z dnia 31 sierpnia 2018 r. Jednocześnie referendarz sądowy zwraca uwagę, że Skarżąca pomimo wezwania, nie nadesłała wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych – nadesłała jedynie wyciągi z dwóch rachunków bankowych w [...] S.A. tj. rachunku w PLN oraz USD. Nie nadesłała jednak rachunku prowadzonego w tym banku w walucie EUR. Nie złożyła ponadto dokumentów, z których wynika zamknięcie pozostałych rachunków bankowych (m.in. w [...] S.A.). Skarżąca nie nadesłała również zgłoszenia identyfikacyjnego Spółki oraz zgłoszeń aktualizacyjnych, które pozwoliłyby referendarzowi sądowemu na weryfikację, jakie rachunki bankowe Skarżąca posiada. Brak nadesłania żądanych dokumentów uniemożliwia referendarzowi sądowemu weryfikację rzeczywistego stanu środków finansowych znajdujących się na kontach Skarżącej, a co za tym idzie uniemożliwia dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej możliwości finansowych. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Jednocześnie nie bez znaczenia jest fakt, że Skarżąca w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym. Mimo, że nie dokuje sprzedaży towarów, nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej. Z informacji z KRS wynika, że w rejestrze nie odnotowano wpisów o postępowaniu upadłościowym, czy też likwidacji spółki. Powyższe może oznaczać, że Skarżąca zamierza kontynuować działalność gospodarczą i osiągać z tego tytułu dochody. Jednocześnie w orzecznictwie zwraca się uwagę, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienia NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Uwaga ta ma wymiar "kwalifikowany", jeżeli spółka prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, a z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych. Jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę (postanowienie NSA z 18 stycznia 2008 r. I OZ 809/07). Nie bez znaczenia jest przy tym fakt, że jeszcze w 2014 r. spółka osiągała olbrzymie przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej – w okresie od 30 lipca 2014 r do 31 grudnia 2015 r. przychody spółki wyniosły blisko [...] mln zł (vide: CIT-8, rachunek zysków i strat). Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że Spółka która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników/członków zarządu, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Lakoniczne twierdzenie pełnomocnika, że jedyny wspólnik nie jest w stanie z własnych środków pokryć tak wysokiej kwoty wpisu, nie może skutkować uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak już wyżej wskazano, Spółka generowała olbrzymie przychody, co bez wątpienia miało wpływ na sytuację finansową jedynego wspólnika. Na zakończenie należy również dodać, że Spółka reprezentowana jest przez pełnomocnika profesjonalnego, jednak odmówiła wskazania wysokości i źródeł pokrycia wynagrodzenia tego pełnomocnika. Skarżąca ponosi więc koszty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Referendarz sądowy nie widzi zatem powodu, dla którego Skarżąca nie mogłaby także sfinansować kosztów związanych ze swym udziałem w tym postępowaniu. Brak jest bowiem podstaw by wydatki związane z obsługą prawną traktować w sposób uprzywilejowany. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż tego typu zobowiązania umowne nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Podsumowując, w ocenie referendarza sądowego, w sprawie nie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., tj. Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rezultacie brak jest wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.