IV SA/Wa 143/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Prezydenta W. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 143/15 w sprawie ze skargi Prezydenta W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia: odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 143/15 oddalił skargę Prezydenta W. wniesioną na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Dzielnicy [...] w obrębie [...], oznaczoną jako działki nr [...] o pow. 0,1512 ha, nr [...] o pow. 0,8448 ha, nr [...] o pow. 0,8319 ha, przeznaczoną pod budowę [...] na odcinku od ul. [...] do ul. [...]. W piśmie opatrzonym datą 25 marca 2015 r., a nadanym w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego w dniu 27 marca 2015 r., profesjonalny pełnomocnik skarżącego Prezydenta [...] zgłosił wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia powyższego wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 maja 2015 r. odmówił sporządzenia uzasadnienia powyższego wyroku z uwagi na fakt, że wniosek zgłoszony został z jednodniowym uchybieniem ustawowego terminu. W piśmie z dnia 26 maja 2015 r., złożonym osobiście tegoż dnia w Biurze Podawczym tutejszego Sądu, profesjonalny pełnomocnik skarżącego zgłosił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 19 marca 2015 r., dołączając jednocześnie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Prezydenta [...] wyjaśnił jak przebiega obieg korespondencji w Urzędzie podnosząc, że niniejsza sprawa w zakresie właściwości Urzędu [...] mieści się w zakresie kompetencji [...] mieszczącego się przy [...], które nie ma w swoich kompetencjach wysyłki korespondencji. Czynności związane z doręczeniem korespondencji wewnątrz Urzędu dokonuje Wydział Kancelaryjny, działający w ramach innego Biura, tj. Biura Organizacji Urzędu, który to Wydział znajduje się przy ul. [...]. Kancelaria mieszcząca się w [...] jedynie przyjmuje korespondencję z zewnątrz, która jest adresowana do tutejszego Biura, zaś korespondencja wychodząca przekazywana jest przez Kancelarię [...] przy [...] do Wydziału Kancelaryjnego przy ul. [...] celem nadania na poczcie, przy czym korespondencja, która trafia do Kancelarii [...] przy [...], a następnie do Wydziału przy ul. [...], jest już wprowadzona do systemu [...] i zakopertowana. Wydział Kancelaryjny przy ul. [...], do którego trafia korespondencja nadaje przesyłce jedynie numer nadawczy. Korespondencja z Kancelarii [...] przy [...] jest przewożona do Wydziału Kancelaryjnego codziennie samochodem około godz. 13 i jeśli przesyłka zostanie złożona w Kancelarii [...] przed tą godziną, a jest to przesyłka pilna, to zostaje wysłana przez Wydział Kancelarii [...] tego samego dnia. Korespondencja sądowa traktowana jest jako pilna. W dalszej części uzasadnienia wniosku pełnomocnik podniósł, że wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w niniejszej sprawie został sporządzony w dniu 25 marca 2015 r. (środa), przy czym termin na złożenie wniosku mijał 26 marca 2015 r. (czwartek). Wniosek ten również w dniu 25 marca 2015 r. o godz. 12:41 został zarejestrowany w systemie i przekazany do Kancelarii, co potwierdza wydruk z systemu [...]. Oznacza to, że korespondencja ta miała wyjść wraz z całą pocztą w dniu 25 marca 2015 r., a więc dzień przed upływem terminu. Przesyłka ta jednak została sprawdzona i przyjęta do wysłania w dniu następnym, tj. 26 marca 2015 r., który był ostatnim dniem na złożenie wniosku z zachowaniem siedmiodniowego terminu. Z nieznanych przyczyn, korespondencja ta, mimo przyjęcia jej do wysłania w dniu 26 marca 2015 r. została przekazana wraz z pozostałą pocztą dopiero w dniu kolejnym, tj. 27 marca 2015 r., pomimo że widnieje na niej adnotacja "przyjęto do wysłania, 26.03.2015". Pełnomocnik wskazał, że [...] mieszczące się przy [...] nie jest właściwe do samodzielnej wysyłki korespondencji sądowej, korespondencja ta mieści się w zakresie właściwości Wydziału Kancelaryjnego Urzędu [...]. Ani dyrektor [...], ani pełnomocnik tego Biura nie są właściwi do nadzoru wydziału podlegającego właściwości innego biura, a co za tym idzie nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji zaniedbań w pracy innego biura. W ocenie pełnomocnika, ze strony skarżącego wszystkie czynności zostały wykonane z zachowaniem procedur, bowiem bezpośrednio po otrzymaniu potwierdzenia przelewu uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem pełnomocnik przygotowała i złożyła wniosek do wysyłki, na dzień przed upływem siedmiodniowego terminu. Korespondencja jako pilna, co – jak podał pełnomocnik – zostało potwierdzone w Kancelarii, miała zostać wysłana jeszcze w tym samym dniu, tj. 25 marca 2015 r. Z nieznanych przyczyn korespondencja ta została nadana na poczcie dopiero w dniu 27 marca 2015 r., pomimo że została przyjęta do wysłania w dniu 26 marca 2015 r. Dla wskazania skali problemu pełnomocnik podał, że Wydział Kancelaryjny zapewnia obsługę kancelaryjną całego Urzędu [...], zaś dziennie zajmuje się wysyłką korespondencji na zewnątrz w liczbie średnio 1200-1300 sztuk. Ponadto pełnomocnik skarżącego wskazała, że wniosek o przywrócenie terminu złożony został z zachowaniem siedmiodniowego terminu liczonego od dnia 19 maja 2015 r., w którym otrzymała odpis postanowienia o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku, z którego dowiedziała się o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Okoliczności podniesione we wniosku o przywrócenie terminu nie zasługują na uwzględnienie. W świetle postanowień zawartych w art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), uchybiony termin należy przywrócić na wniosek strony, jeżeli zostaną kumulatywnie spełnione następujące przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin (w tym wypadku złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku), 4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 5) powstaną ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego. Brak spełnienia jednej z wymienionych przesłanek, wyklucza możliwość pozytywnego rozpoznania wniosku. Przez uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podmiotu, który uchybił terminowi należy rozumieć wskazanie okoliczności, których wystąpienie było niezależne od jego woli i uniemożliwiło mu dopełnienie czynności procesowej w terminie, inaczej mówiąc – wskazanie przeszkody, której strona nie była w stanie przezwyciężyć nawet przy dochowaniu najwyższej staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw, przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przeszkoda, o której mowa musi mieć charakter nagły. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy należy zaliczyć przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1087/07, LEX nr 501183). W doktrynie i utrwalonym orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, że to brak winy strony (pełnomocnika) jest warunkiem koniecznym przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na stronie (pełnomocniku) spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Oznacza to, że dla przyjęcia winy wystarczy nawet lekka postać niedbalstwa w trosce o swoje sprawy, co z kolei stoi na przeszkodzie przywróceniu terminu do jej dokonania. Teoretycy prawa administracyjnego, definiując pojęcie braku winy przy niedochowaniu terminu procesowego i mówiąc o przeszkodzie nie do przezwyciężenia, identyfikują ją wręcz poprzez stan siły wyższej. Do okoliczności uzasadniających przyjęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie należą obłożna choroba zainteresowanego czy też dotyczące strony postępowania nadzwyczajne zjawiska wywołane działaniem sił przyrody eliminujące nie tylko możliwość złożenia przez nią pisma procesowego w terminie, ale wykluczające w ogóle normalne działanie (vide: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 399). Należy skonstatować, że art. 86 § 1 powołanej ustawy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady formalizmu. Zasada formalizmu procesowego jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania. Przez zachowanie wymogów formalnych zarówno sąd, jak i uczestnicy postępowania realizują postulat jawnego postępowania – poddanego kontroli uczestniczących w nim podmiotów – w którym możliwe jest skupienie materiału procesowego. Mimo że formalizm może ograniczać swobodę co do treści i formy, czy terminów, niemniej jednak brak pewnych obostrzeń w tym zakresie prowadziłby do anarchii i destrukcji wymiaru sprawiedliwości, a przez to czynił z prawa do sądu wartość iluzoryczną (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2008 r., SK 40/07, OTK ZU 2008, seria A, nr 6, poz. 101, pkt 6.5.1; S. Cieślak, Formalizm procesowy w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego. Materiały Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Postępowania Cywilnego, Serock k. Warszawy, pod red. T. Erecińskiego i K. Weitza, Warszawa 2010, passim; postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2014 r., I OZ 456/14). Dokonanie oceny wystąpienia tej przesłanki musi nastąpić na podstawie wszystkich okoliczności konkretnej sprawy i z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności jakiej można i należy wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu Sąd ocenia zatem, czy strona uprawdopodobniła okoliczności, które powołała na usprawiedliwienie opóźnienia w dokonaniu czynności procesowej oraz czy te okoliczności są tego rodzaju, że nie można przypisać winy za to opóźnienie. W rozpoznawanym wniosku pełnomocnik skarżącego usiłuje wykazać, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i nie powinny go obciążać skutki niestarannych czy niewłaściwych działań organizacyjnych Urzędu [...] w tym względzie. W ocenie Sądu, podnoszona przez pełnomocnika przyczyna uchybienia terminu nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe dokonanie czynności procesowych. Nadto w ramach kryterium dochowania staranności, warunkującego brak winy w uchybieniu terminowi mieści się również właściwa organizacja wewnętrzna pracy urzędu, która jest bowiem traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu (por. postanowienia NSA: z dnia 20 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 166/09; z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 116/09; z dnia 14 listopada 2007 r., sygn. akt II OZ 1131/07). Jak zauważa się w orzecznictwie, brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy zastosowaniu obiektywnego miernika staranności, jaki można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2014 r., I OZ 1164/14). Zdaniem Sądu, z takim niedbalstwem ma się do czynienia w niniejszej sprawie. Prezydent [...] powinien bowiem tak zorganizować pracę swojego urzędu i obieg korespondencji, aby zapewnić sprawność i terminowość swojego działania. Organizacja pracy Urzędu powinna była zatem niedopuścić do uchybienia terminu – jej wadliwość obciąża Prezydenta [...], gdyż nie wynika z przyczyn zewnętrznych od niego niezależnych. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. postanowienia NSA: z dnia 19 marca 2010 r., II OZ 248/10; z dnia 7 sierpnia 2012 r., II GZ 254/12; z dnia 6 maja 2010 r., I OZ 310/10). Sąd stwierdza tym samym, że pełnomocnik skarżącego Prezydenta [...] nie uprawdopodobnił w przekonujący sposób braku winy w uchybieniu terminu, przy czym nieuprawdopodobnienie braku winy nie wynika z faktu niewskazania okoliczności z powodu, których nastąpiło uchybienie terminu, ale wskazania we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności, które nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Nie ulega wątpliwości w rozpatrywanej sprawie, że opóźnienie w złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wynikało z niedostatecznej staranności w prowadzeniu spraw przez pracowników Urzędu [...]. Taka bowiem organizacja pracy urzędu, która uniemożliwia bądź utrudnia terminowe dokonywanie czynności procesowych w prowadzonych sprawach tego Miasta, nie jest okolicznością obiektywnie, bez "swojej winy" usprawiedliwiającą uchybienie ustawowemu terminowi. Nie można zgodzić się z poglądem, że specyfika działalności [...], a w tym rygory obiegu dokumentów, stanowią obiektywne okoliczności usprawiedliwiające uchybienie terminu. Zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia nie było zdarzeniem nagłym, którego nie można było przewidzieć. Należy mieć bowiem na uwadze, że Prezydent [...] dysponując profesjonalną obsługą prawną, wnosząc skargę na decyzję, powinien był liczyć się z koniecznością dokonywania czynności procesowych w ściśle określonych przez obowiązujące prawo terminach. Niezachowanie natomiast należytej staranności przez pracownika osoby prawnej pociąga również konsekwencje dla osoby prawnej, w której jest on zatrudniony (por. postanowienia NSA: z dnia 25 stycznia 2005 r., FZ 552/04; z dnia 19 marca 2010 r., II OZ 248/10 i z dnia 11 marca 2015 r., I OZ 179/15 – dostępnie na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).). W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące zasadność złożonego wniosku o przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Z powyższych względów, na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.