V SA/Wa 1108/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA – Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lutego 2013 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. M. B., dalej zwana "skarżącą" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem, zamieszkuje w mieszkaniu córki, gdzie korzysta z jednego pokoju, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż utrzymuje się wraz z mężem z emerytur w wysokości 800 zł (skarżąca) oraz 1.800 zł (mąż). Wskazała, iż ponosi następujące wydatki: leki – 300 zł miesięcznie, energia elektryczna – 200 zł za 3 miesiące, gaz – 50 zł miesięcznie, telefon – 34 zł miesięcznie, woda – 75 zł za 3 miesiące, żywność – 500 zł miesięcznie, środki higieniczne i czystości – 100 zł miesięcznie, opłata za wywóz śmieci – 50 zł co 3 miesiące, bieżące naprawy 300 zł rocznie, opał na zimę – 1.000 zł, jak również przyczynia się do utrzymania mieszkania w wysokości około 200 zł miesięcznie. Nadto ponosi wydatki związane z utrzymaniem samochodu – paliwo 300 zł miesięcznie oraz ubezpieczenie – 300 zł rocznie. Wnioskodawczyni wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia nadesłała pismo z dnia 22 lipca 2013 r., w którym podała, iż jej mąż posiada rachunek bankowy, na który przekazywana jest jego emerytura w wysokości 1.965,10 zł. Oświadczyła także, iż posiada z mężem umowę rozdzielności majątkowej. Do pisma załączyła kserokopie umowy majątkowej zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 23 lipca 2013 r., odcinek emerytury za maj 2013 r. oraz raport z obrotów na koncie męża za okres od maja do lipca 2013 r. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013 r. referendarz sądowych odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pismem z dnia 2 września 2013 r. (data nadania) skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Podkreśliła, że od 23 lipca 2013 r. trwa w ustroju rozdzielności majątkowej z mężem, co oznacza, że małżonkowie nadal są obowiązani do wzajemnej pomocy i wsparcia, ale pomoc ta nie obejmuje sfery majątkowej. Według skarżącej wniosek o przyznanie prawa pomocy należy oceniać tylko poprzez pryzmat faktycznych dochodów i wydatków wnioskodawcy. Skarżąca dodała jednak, że również wspólne dochody uzyskiwane przez małżonków nie są wystarczające aby uiścić w całości koszty postępowania sądowego. Wydatki wykazane we wniosku stanowią stałe i niezmienne koszty utrzymania, w których skarżąca nie uwzględniła wydatków nagłych i nieprzewidywalnych (na przykład leczenia). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Wpis w niniejszej sprawie, od którego uiszczenia zależy rozpoznanie sprawy przez Sąd wynosi 200 zł. Skarżąca opiera swój sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego na argumencie, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zostać rozpatrzony w oparciu o dochody i majątek posiadany jedynie przez skarżącą, a to z uwagi na podpisaną umowę majątkową małżeńska wyłączającą ustrój wspólności ustawowej. Sąd nie podziela przedstawionego poglądu. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Rozdzielność majątkowa tym samym nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy żonie w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to małżonek skarżącego nie może pomóc żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez męża skarżącej dochodów oraz jego sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Zwrócić uwagę należy, że małżonkowie podpisali majątkową umowę małżeńską w dniu 23 lipca 2013 r., to jest po otrzymaniu wezwania do udzielenia dodatkowych informacji o sytuacji majątkowej skierowanego do skarżącej na podstawie art. 255 p.p.s.a. Ponadto dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest istotna informacja, że zawarcie umowy przed notariuszem kosztowało skarżącą około 300 zł, a więc więcej niż wpis należny w rozpoznawanej sprawie od uiszczenia którego zależy rozpoznanie sprawy przez Sąd. Istotne jest także, że pomimo iż małżonkowie podpisali umowę majątkową, to mieszkają razem, a z oświadczenia złożonego przez skarżącą na formularzu PPF wynika że małżonkowie wspólnie ponoszą koszty utrzymania. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał, dotyczący stanu majątkowego posiadania wnioskodawczyni i jej męża, nie sposób uznać by nie była ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Przede wszystkim nie można przyjąć by rodzina skarżącej znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro małżonkowie posiadają stałe źródła dochodów z tytułu emerytury w łącznej wysokości 2.837,41 zł. To z kolei powoduje, iż nie można zaliczyć wnioskodawczyni i jej rodziny do kategorii osób, które nie posiadają środków na utrzymanie. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Porównując zatem wysokość osiąganych dochodów z miesięcznymi wydatkami zauważyć trzeba, iż przekraczają one w sposób istotny ponoszone koszty niezbędnego utrzymania, które po zsumowaniu wynoszą około 1.300 zł. Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć wydatków przeznaczanych na eksploatację samochodu osobowego. Zatem przyjąć należało, iż wnioskodawczyni jest w stanie uczestniczyć w jakichkolwiek kosztach postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 254, art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.