V SA/Wa 2895/15

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... maja 2015 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. R. O.złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z dnia 26 czerwca 2015 r., w której zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 23 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu z dnia 16 listopada 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 26 stycznia 2016 r. postanowienie, którym odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wystąpił z zażaleniem na postanowienie z dnia 26 stycznia 2016 r., które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 374/16. W dniu [...] r. skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł. Wyrokiem z dnia 15 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. O. Występując z wnioskiem o uzasadnienie wyroku, skarżący zwrócił się jednocześnie o zwolnienie z opłaty sądowej od wydanego uzasadnienia. Wniosek o prawo pomocy został następnie uzupełniony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r., zawierającym żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2017 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz przedstawienie określonych dokumentów. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia [...] r., w którym wskazał, iż nie jest w stanie nadesłać wszystkich dokumentów z powodu sprawowania opieki nad chorą żoną. Do pisma złączył kopię karty leczenia szpitalnego żony. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. – jest kolejnym takim wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. (k. 15-16 akt), skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania (k. 104-105 akt), wnioskodawca również sformułował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2016 r., zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. przywołać trzeba wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Oceniając zatem wniosek w powyższym świetle, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2016 r. Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, iż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie wykonał wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia, co uniemożliwiło ocenę jego możliwości finansowych. W uzasadnieniu do postanowienia z dnia 26 stycznia 2016 r. Sąd wskazał, iż wnioskodawca był wzywany zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2015 r. do udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz do złożenia określonych dokumentów, czego nie wykonał. Pomimo odmowy przyznania prawa pomocy z tej właśnie przyczyny, przy wniesionym sprzeciwie skarżący również nie przedstawił dodatkowej dokumentacji dotyczącej swojej sytuacji majątkowej i nie udzielił żadnych dodatkowych informacji, oświadczając, że dotychczas ujawnione są wystarczające do przyznania mu prawa pomocy. Sąd ponownie wezwał go – zarządzeniem z dnia 24 listopada 2016 r. – do przedstawienia aktualnej sytuacji majątkowej, jednakże wezwanie to ponownie pozostało bez odpowiedzi. W konsekwencji Sąd uznał, iż skarżący nie uzupełnił brakujących danych, a sytuacja majątkowa wynikająca ze złożonych oświadczeń nie uzasadniała zwolnienia go od kosztów sądowych. Stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 26 stycznia 2016 r. zostało następnie w pełni zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 21 kwietnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 374/16 wskazał, iż w przypadku uznania przez sąd danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające, wnioskodawca, stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jest zobowiązany złożyć w zakreślonym przez sąd terminie dodatkowe oświadczenia lub dokumenty. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie uniemożliwiło Sądowi przeprowadzenie rzetelnej analizy jego stanu finansowego pod kątem kryteriów określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i w konsekwencji doprowadziło do ujemnych skutków procesowych polegających na odmowie zwolnienia z kosztów sądowych. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z dnia [...] r. – stwierdzić należy, iż strona uzasadnia zasadność swojego wniosku poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podnosząc tożsame jak uprzednio argumenty, skarżący modyfikuje swoje oświadczenie w zakresie uzyskiwanych dochodów w ten sposób, iż wskazuje oddzielne kwoty swojego dochodu z "rolnictwa" (360 zł) oraz dochodu żony z tytułu "umowy o pracę" (1.360 zł), w stosunku do uprzednio wskazanej ogólnej kwoty dochodu 2.000 zł miesięcznie z tytułu "rolnictwa". Wobec tego, iż skarżący nie przedstawia wraz z wnioskiem żadnych dokumentów, które pozwalałyby na weryfikację oświadczeń dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej, jak również z uwagi na to, że uprzednia odmowa przyznania mu prawa pomocy nastąpiła z tego właśnie względu, że dwukrotnie nie wykonał wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia, zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2017 r. ponownie wezwano go do udzielenia odpowiedzi na konkretne pytania oraz do złożenia określonych dokumentów. Mając zatem na względzie, iż w piśmie z dnia [...] r. wnioskodawca ani nie odpowiada na zadane pytania ani nie składa wraz z nim dokumentów, o które się do niego zwracano, podtrzymać należy dotychczasowe stanowisko, iż nie można dokonać oceny, czy spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, iż strona, której wyłożone zostały już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy, winna wykazać to, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w postanowieniu z dnia 26 stycznia 2016 r., dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Wobec dostrzeżonych okoliczności, referendarz sądowy rozpatrujący niniejszy wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku skarżącego o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia zatem brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2016 r. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, a także Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.