V SA/Wa 3028/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia ... kwietnia 2015 r. Nr... w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. W. K., dalej: "skarżący" lub "strona", złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z dnia 12 czerwca 2015 r. na postanowienie Ministra Finansów w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Zarządzeniem z dnia 23 lipca 2015 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 29 września 2015 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 6 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na niewykonanie przez skarżącego wezwania do nadesłania dokumentów oraz złożenia wyjaśnień w związku z art. 255 p.p.s.a. Po rozpoznaniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 14 stycznia 2016 r. postanowienie, w którym również odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Postanowieniem z 10 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 228/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony na postanowienie tut. Sądu z 14 stycznia 2016r. Ponieważ skarżący nie wykonał prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału w sprawie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, postanowieniem z 29 czerwca 2016 r. tut. Sąd odrzucił jego skargę. W dniu 16 sierpnia 2016 r. strona ponownie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po rozpoznaniu wniosku starszy referendarz sądowy postanowieniem z 12 października 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowienie starszego referendarza sądowego uprawomocniło się, ponieważ skarżący nie sprzeciwił się rozstrzygnięciu z 12 października 2016 r. W dniu 2 maja 2017 r. strona złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek został uzupełniony o formularz PPF w dniu 14 czerwca 2017 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z 14 czerwca 2017 r. – jest kolejnym (trzecim) takim wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie. W każdym złożonym na formularzu PPF wniosku skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na podstawie art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy trzech kolejnych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 2 p.p.s.a. stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w każdym przypadku skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozpoznając przedmiotowy wniosek należy jednak mieć na uwadze, że pierwsze postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy toczyło się przed wydaniem rozstrzygnięcia przez sąd I instancji. Postępowanie zakończyło ostateczne postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 228/16 oddalające zażalenie strony na postanowienie tut. Sądu z 14 stycznia 2016 r. Po wydaniu w dniu 29 czerwca 2016 r. postanowienia o odrzuceniu skargi sytuacja procesowa strony uległa zmianie w związku z koniecznością sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia kończącego postępowanie przed sądem I instancji przez profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślić należy, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany przez starszego referendarza sądowego już po odrzuceniu skargi. Rozpoznając zatem trzeci wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze prawomocne postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2016 r., którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a. muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Oceniając wniosek w powyższym świetle, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego dokonanej w prawomocnym postanowieniu starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2016 r. Analizując podstawy odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazać należy, iż skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący bowiem – podobnie jak podczas rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy – nie wyjaśnił kto zapewnia mu utrzymanie skoro nie osiąga żadnych dochodów i nie dysponuje żadnym majątkiem. Skarżący ograniczył się w tym zakresie do stwierdzenia, że nie korzysta z żadnej pomocy oraz powołał się na zadłużenie wobec różnych instytucji. Jednocześnie nie wskazał z jakich powodów nie uzyskuje dochodów, nie nadesłał też żadnego dokumentu, z którego wynikałoby że jest osobą bezrobotną, niezdolną do pracy bądź pozbawioną jakichkolwiek świadczeń socjalnych Tymczasem nie sposób przyjąć, iż skarżący egzystuje nie uzyskując żadnego dochodu oraz nie korzystając z pomocy społecznej, pomocy członków rodziny lub osób trzecich. Nie można również zaakceptować, że skarżący funkcjonuje bez ponoszenia żadnych wydatków. W tym miejscu zaakcentować należy, iż to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Zauważyć przy tym wypada, że skarżący winien być świadomy obowiązku wszechstronnego i dokładnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, ponieważ przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy zostały mu wyjaśnione w toku poprzednich postępowań zainicjowanych jego wnioskami. Pomimo tego, występując z kolejnym, skarżący złożył oświadczenia tej samej treści, nie wyjaśniając wątpliwości wskazanych w poprzednich postępowaniach. Przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny i nielogiczny może jedynie prowadzić do konstatacji, iż jego kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy także nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec dostrzeżonych okoliczności, referendarz sądowy rozpatrujący niniejszy wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż jego treść nie wskazuje by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Skoro bowiem skarżący ponownie składa tożsame oświadczenia w zakresie swojej sytuacji, to taka postawa dowodzi dalszego świadomego uchylania się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia zatem brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji, jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już referendarz sądowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie a także Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.