V SA/Wa 4499/15

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia ... września 2015 r. Nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. A. K. złożył w dniu [...] 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i uiścił jednocześnie opłatę sądowa w wysokości 200 zł tytułem wpisu sądowego. Zarządzeniem z dnia [...] 2015 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wpisu sądowego o kwotę 1.300 zł, z uwagi na to, iż w sprawie należny był stosunkowy wpis sądowy w wysokości 1.500 zł. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] 2016 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu z dnia [...] 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu [...] 2016 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy. W dniu [...] 2016 r. skarżący uzupełniła wpis sądowy o kwotę 1.300 zł. Postanowieniem z dnia [...] 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W zażaleniu z dnia [...] 2016 r. na powyższe postanowienie skarżący wystąpił o ustanowienie adwokata z urzędu. Wniosek o prawo pomocy został następnie uzupełniony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] 2016 r., zawierającym żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia [...] 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu [...] 2017 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia [...] 2017 r. Wyrokiem z dnia 6 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. K. W skardze kasacyjnej z dnia [...] 2017 r. skarżący zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów postępowania kasacyjnego. Do skargi kasacyjnej załączono wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] 2017 r., w którym zawarto żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] 2017 r. – jest kolejnym takim wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...]2016 r. (k. 33-36 akt), skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. Drugim wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] 2016 r. (k. 139-142 akt), skarżący wystąpił o częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania (k. 279-282 akt), wnioskodawca sformułował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy wszystkich wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienia starszych referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2016 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] 2016 r.) oraz z dnia [...] 2017 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] 2017 r.), zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Oceniając wniosek w powyższym świetle, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnych postanowieniach starszych referendarzy sądowych. Analizując podstawy odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w ramach pierwszego postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy, iż w uzasadnieniu do postanowienia z dnia [...] 2016 r. podniesiono, iż skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Jednocześnie wskazano, iż skarżący prowadził działalność gospodarczą, a w 2014 r, uzyskał dochody z działalności wykonywanej osobiście oraz z praw autorskich. Przedstawione dokumenty pozwalały – w ocenie referendarza – stwierdzić, że jest to działalność o znacznych rozmiarach, która w 2013 r. przyniosła dochód w wysokości 122.698,11 zł (przychody wyniosły 710.451,57 zł). Również w 2015 r. zgodnie z podatkową księgą przychodów i rozchodów uzyskane przychody (292.015,65 zł ) były wyższe od ponoszonych wydatków (278.497,70 zł). Zdaniem referendarza, w świetle przedstawionych informacji o zasadności przyznania prawa pomocy nie mogła zadecydować okoliczność, że w pierwszym miesiącu 2016 r. wydatki przekroczyły przychody o kwotę około 600 zł. Nie można bowiem stwierdzić, czy jest to stała tendencja. Nadto podniesiono, iż niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez skarżącego (nieprzedstawienie dodatkowych informacji oraz dokumentów) dodatkowo uniemożliwia ocenę, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Stanowisko zajęte przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia [...] 2016 r. zostało następnie w pełni zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu do postanowienia z dnia [...] 2016 r. wskazał, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczym, biorąc pod uwagę to, iż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów. W kolejnym orzeczeniu o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy – zawartym w postanowieniu z dnia [...] 2017 r. – starszy referendarz sądowy również stwierdził, że skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Wskazał przy tym, iż mimo wezwania skarżący nie przedłożył wyciągów z wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych. Natomiast jak wynika z przedłożonych wyciągów, wnioskodawca posiada jeszcze inne, nieujawnione rachunki, których przelewał na ujawnione konto kwoty od kilkunastu tysięcy zł do kilkudziesięciu tysięcy zł. I tak np. w dniu 23 września 2016 r. z jednego z ukrytych rachunków wpłacił na ujawniony rachunek kwotę 57.000 zł, a w dniu 17 października 2016 r. – kwotę 67.000 zł. Skarżący również przelewał z ujawnionego konta na ukryte rachunki znaczne sumy, np. w dniu 23 września 2016 r. wpłacił 73.000 zł na pierwszy z ww. ukrytych rachunków bankowych. Ponadto, w dniu 31 października 2016 r. na ujawnione kontro skarżącego wpłynęła kwota 22.500 zł od K.P. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. tytułem "zwrotu pożyczki od udziałowca". Jak wynika z informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców (wg stanu na 26 stycznia 2017 r.), skarżący jest wspólnikiem ww. spółki posiadającym 45 udziałów o łącznej wartości 2.250 zł. Referendarz podniósł przy tym, iż skarżący całkowicie pominął tę okoliczność przy wyjaśnianiu swojej sytuacji majątkowej, zatem nie wiadomo czy z tytułu udziału w tej spółce skarżący pobiera dywidendy. Dodatkowo wskazano, iż skarżący nie sygnalizował jakichkolwiek trudności w regulowaniu ciążących na nim zobowiązań finansowych, podczas gdy – jak wskazał w uzasadnieniu wniosku – z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ponosi miesięczne koszty w wysokości ok. 3.000 zł, a z tytułu zawartej umowy kredytowej uiszcza ratę spłaty w wysokości ok. 985 CHF miesięcznie, tj. ok. 4.000 zł. Reasumując, w ocenie referendarza sądowego powyższe ustalenia faktyczne nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Żądanie skarżącego zmierza bowiem do przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego w sytuacji, gdy jego sytuacja materialna pozwala zarówno na pokrycie kosztów sądowych, jak i opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, w szczególności jeśli zważy się fakt, iż na ujawnionym rachunku bankowym (po odjęciu przyznanego limitu debetowego) posiada środki pieniężne przekraczające 11.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał powyższe stanowisko starszego referendarza sądowego za prawidłowe, wskazując w uzasadnieniu do postanowienia z dnia [...] 2017 r., iż skarżący nie odzwierciedlił złożonymi dokumentami pełnego obrazu swojej sytuacji majątkowej jaka podlega ocenie w procesie przyznawania pomocy. Zauważył ponadto, iż za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać okoliczność spłaty kredytu. Należy bowiem wskazać, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Zdaniem Sądu, skoro skarżący jest przedsiębiorcą, to należy od niego wymagać wyższego stopnia staranności i świadomości w funkcjonowaniu w obrocie prawnym. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z dnia [...] 2017 r. – stwierdzić należy, iż strona uzasadnia zasadność swojego wniosku poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wszystkie oświadczenia skarżącego są bowiem tożsame z uprzednio składanymi, zarówno w zakresie stanu rodzinnego, składników majątku, osiąganych dochodów, jak również posiadanych zobowiązań kredytowych. Co więcej skarżący oświadcza wyższą od poprzedniej wysokość miesięcznego dochodu z tytułu działalności gospodarczej (poprzednio strata - 100 zł, obecnie dochód w wysokości 1.500 zł). Zauważyć dodatkowo należy, iż skarżący nie przedstawia wraz z kolejnym wnioskiem żadnych dokumentów (prócz dwóch wyciągów z rachunków bankowych za miesiąc październik 2017 r.), które pozwalałyby na weryfikację oświadczeń dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej. Pamiętać przy tym trzeba, iż odmowa udzielenia wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiła właśnie z uwagi na to, że skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacja majątkowej. Podkreślić przy tym należy, iż strona, której wyłożone zostały już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a co więcej – która jest obecnie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru – winna wykazać to, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w poprzednich postanowieniach w przedmiocie prawa pomocy, dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Wobec dostrzeżonych okoliczności, referendarz sądowy rozpatrujący niniejszy wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku skarżącego o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Porównanie poprzednich oświadczeń majątkowych z przedmiotowym wnioskiem ujawnia zatem brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej skarżącego. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej prawomocnych postanowień referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadali się już w niniejszej sprawie referendarze sądowi, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.