VIII SA/Wa 1048/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych oddala skargę. 1. Zaskarżonym postanowieniem z [...] lipca 2014 r., po rozpatrzeniu zażalenia [...] S. A. z siedzibą w R. (dalej: "skarżąca" lub "Spółka"), Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor IS") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] M. Urzędu Skarbowego w R. (dalej: "organ I instancji", "organ egzekucyjny" lub "Naczelnik MUS") z [...] maja 2014 r. Przedmiotem tych postanowień była odmowa zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnych przysługujących Spółce od jej dłużników. Jako podstawę prawną swojej decyzji Dyrektor IS powołał między innymi art. 13 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej "u.p.e.a."). 2. Stan faktyczny. 2.1. Naczelnik MUS w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie stosownych tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS"), w których wskazano kwotę [...] zł jako zobowiązanie do wyegzekwowania (należność główna) i tytułów wykonawczych Wójta Gminy T. M. (zobowiązanie w kwocie [...] zł należności głównej), a także własnych tytułów wykonawczych dotyczących zobowiązań podatkowych na kwotę [...] zł, [...] marca 2014 r. skierował do [...] firm i instytucji zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. 2.2. W dniu [...] marca 2014 r. wpłynęło do naczelnika MUS pismo pełnomocnika skarżącej (radcy prawnego) zawierające wniosek o uchylenie ww. zajęć wierzytelności pieniężnych, gdyż postępowanie egzekucyjne jest przedwczesne. Powołał się przy tym na wniosek Spółki o zaliczenie zwrotu VAT na poczet jej zaległych zobowiązań. Dodał, że prowadzone postępowanie egzekucyjne, w szczególności zajęcie praw majątkowych, powoduje istotne ograniczenia w działalności Spółki. 2.3. Naczelnik MUS w odpowiedzi na wniosek skarżącej, postanowieniem z [...] maja 2014 r. odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnych. Wyjaśnił, że tylko jeden z podmiotów, do których skierowano zawiadomienia o zajęciu, potwierdził istnienie wymagalnych wierzytelności i przekazał kwotę [...] zł. Spółka nie wykazała, że zajęcie tej kwoty powoduje u niej istotne utrudnienia. Wniosek o zaliczenie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym dotyczy wyłącznie zaległości objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Naczelnika MUS. Nie dotyczy zaś innych zobowiązań skarżącej, objętych tytułami wystawionymi przez ZUS i Wójta Gminy T. M.. Spółka nie posiada nadto wymagalnych wierzytelności dotyczących nadwyżki podatku naliczonego nad należnym (VAT) za wrzesień i listopad 2013 r., o których mowa w jej wniosku. 2.4. W zażaleniu na powyższe postanowienie, pełnomocnik skarżącej postawił zarzuty naruszenia art. 6 § 1 i art. 13 § 1 u.p.e.a., a także art. 6, 7, 10 § 1 i 2 oraz 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: "Kpa"). 2.5. Dyrektor IS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika MUS, gdyż Spółka nie wykazała, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a., uzasadniające zwolnienie spod egzekucji zajętych wierzytelności pieniężnych. Spółka nie wskazała konkretnych przyczyn, które mogłyby świadczyć o zaistnieniu "ważnego interesu zobowiązanego". Nie wykazała, że nieskuteczne zajęcie wierzytelności powoduje u Spółki istotne utrudnienia. Nie wykazała także, iż skutecznie zajęta kwota [...] zł w sposób istotny ogranicza jej działalność gospodarczą (regulowanie bieżących zobowiązań lub (i) działalność inwestycyjną). W świetle treści tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS, Wójta Gminy T. M., a także Naczelnika MUS, na podstawie których prowadzone jest wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne, za bezpodstawne należy uznać stanowisko, jakoby Spółka nie uchylała się od wykonania ciążących na niej zobowiązań. Wskazując na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., za chybione uznał zarzuty zażalenia. 3.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z [...] sierpnia 2014 r. wniosła zatem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd"). Występując o uchylenie w całości postanowień organów obu instancji, autor skargi (radca prawny) postawił zarzuty dotyczące naruszenia przepisów: a) art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez odmowę zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnych Spółki pomimo niestwierdzenia przesłanek odmowy zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych wymienionych w jej wniosku; b) art. 7 Kpa w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności w zakresie istnienia po stronie Spółki ważnego interesu przemawiającego za zwolnieniem spod egzekucji składników majątkowych wymienionych w jej wniosku; c) art. 77 § 1 Kpa w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez uchybienie przez organ egzekucyjny obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, szczególnie w zakresie ustalenia istnienia przesłanki zwolnienia spod egzekucji jaką jest ważny interes Spółki w zwolnieniu spod egzekucji składników majątkowych wymienionych w jej wniosku; d) art. 10 § 1 i 2 Kpa w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niezapewnienie skarżącej prawa do uczestnictwa w postepowaniu i wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego; e) art. 6 Kpa w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie zasady praworządności i wydanie "zaskarżonej decyzji" z naruszeniem przepisów wskazanych w skardze; f) art. 6 § 1 u.p.e.a. poprzez skierowanie przeciwko Spółce czynności egzekucyjnych pomimo braku przesłanek ku temu, w szczególności pomimo braku przesłanki uchylania się przez Spółkę od wykonania ciążącego na niej obowiązku oraz nieuwzględnienie tej okoliczności przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych wymienionych we wniosku, pomimo iż bezzasadne prowadzenie egzekucji stanowi istotną przesłankę dla stwierdzenia ważnego interesu Spółki w odniesieniu do wolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych. 3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Zarzuty skargi uznał za chybione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 4.2. Ramy prawne. Zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Przez zwolnienie spod egzekucji rozumieć należy niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego (art. 1a pkt 21 u.p.e.a.). Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego" (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 8 września 2014 r., I SA/Gl 167/14; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.cbois.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA" oraz w bazie Lex nr 1512313). W orzecznictwie funkcjonuje przy tym pogląd, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (zob. wyroki: WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, Lex nr 673058; WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, Lex nr 863819; WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12, Lex nr 1274767; WSA w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13, Lex nr 1368407). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10, Lex nr 749474). Poza tym, "ważnego interesu zobowiązanego" nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o potrzebie zwolnienia określonych składników majątkowych z egzekucji (zob. wyrok NSA z dnia 16 października 2009 r., II FSK 789/08, Lex nr 863802). Dodać należy, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (zob. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z dnia 13 października 2000 r., III SA 3416/99; wyrok NSA z dnia 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96; CBOSA; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 maja 2013 r., I SA/Po 103/13, Lex nr 1323427). To zaś oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ orzekający w sprawie wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie (zob. powoływany wyżej wyrok WSA w Gliwicach z 8 września 2014 r., I SA/Gl 167/14; CBOSA) 5. Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, że wystąpiła przesłanka w postaci jej "ważnego interesu", o której mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a., uzasadniająca zwolnienie z egzekucji zajętych wierzytelności pieniężnych. Nie wskazała także innych składników swojego majątku, z którego organ mógłby przeprowadzić egzekucję. Co prawda, skarżąca wskazuje na rzekomo przysługującą jej wierzytelność z tytułu deklarowanego zwrotu nadwyżki podatki naliczonego nad należnym (VAT), ale wskazywana przez Spółkę wierzytelność za wrzesień i listopad 2013 r. nie istniała lub (i) nie była wymagalna (pozostawała w trakcie weryfikacji). To zaś oznacza, że skarżąca nie wskazała składników swojego majątku, z których organ mógłby przeprowadzić egzekucję. Zasadność stanowiska organów co do braku podstaw do zaliczenia deklarowanej nadwyżki podatku naliczonego nad należnym (VAT) na poczet zaległości podatkowych, została potwierdzona przez Sąd w wyrokach z 29 października 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 620/14 oraz VIII SA/Wa 621/14; CBOSA). Fakt, że wyroki te dotychczas nie są prawomocne, nie ma znaczenia w realiach niniejszej sprawy, gdyż istotne jest to, że wskazywane przez skarżącą wierzytelności były niewątpliwie przedmiotem sporu. Na dzień wydania zaskarżonego postanowienia nie mogły zatem zostać zaliczone na poczet zaległości podatkowych skarżącej, a tym bardziej na poczet jej innych zobowiązań wobec ZUS i Wójta Gminy T. M.. Skarżąca nie wykazała nadto, na czym miałby polegać jej "ważny interes" uzasadniający zwolnienie spod egzekucji skutecznie zajętej wierzytelności. Ogólnikowe wskazywanie potrzeby regulowania bieżących zobowiązań lub (i) planowanej działalności inwestycyjnej, nie mogło zostać uznane przez organy za wykazanie istnienia przesłanki "ważnego interesu", o której mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Tym samym brak było jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej. Z oczywistych względów brak było podstaw do zwolnienia spod egzekucji nieistniejących wierzytelności pieniężnych. 6. W świetle powyższych rozważań, za chybione Sąd uznał wszystkie zarzuty skargi. Organy nie naruszyły bowiem art. 13 § 1 u.p.e.a. odmawiając skarżącej zwolnienia spod egzekucji skutecznie zajętej wierzytelności pieniężnej, a tym bardziej innych, bliżej nieokreślonych przez skarżącą rzekomo przysługujących jej wierzytelności pieniężnych. Zdaniem Sadu, w realiach niniejszej sprawy organy nie były obowiązane do podejmowania czynności mających na celu poszukiwanie istnienia okoliczności, które mogłyby zostać uznane za przesłanki uzasadniające zwolnienie spod egzekucji wierzytelności pieniężnych, o których mowa we wniosku skarżącej inicjującym postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie. To zaś oznacza, że chybione są wszystkie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 6, 7 i 77 § 1 Kpa. Skarżąca nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonych postanowień tylko z tego powodu, że organy nie zastosowały w realiach niniejszej sprawy przepisów art. 10 § 1 i 2 Kpa w związku z art. 18 u.p.e.a. Także w tym zakresie należało zatem uznać zarzuty skarżącej za chybione (zob. wyrok NSA z 13 października 2005 r., II FSK 157/05; CBOSA oraz baza Lex nr 173123). W świetle zaległych zobowiązań skarżącej o znacznej wartości, o których mowa w tytułach wykonawczych wystawionych przez ZUS, Wójta Gminy T. M., a także przez Naczelnika MUS, za chybiony Sąd uznał zarzut dotyczący naruszenia art. 6 § 1 u.p.e.a. 7. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, czyli oddalił skargę.