VIII SA/Wa 2/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. – wspólnika "[...]" Spółki cywilnej na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. P. M. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z dnia 20 listopada 2015 r. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2008 r. Zarządzeniem z dnia 4 stycznia 2016 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 11 kwietnia 2016 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Po rozpoznaniu sprzeciwu z dnia 16 maja 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 16 czerwca 2016 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie z dnia 27 kwietnia 2016 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. W dniu 9 lipca 2016 r. skarżący uiścił należny w sprawie wpis sądowy od skargi. Wyrokiem z dnia 18 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. M.. Pismem procesowym z dnia 28 października 2016 r. skarżący wystąpił o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej. Wniosek o prawo pomocy został następnie uzupełniony na urzędowym formularzu PPF z dnia 22 grudnia 2016 r., zawierającym żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia 22 grudnia 2016 r. – jest kolejnym takim wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 11 kwietnia 2016 r. (k. 36-39 akt), skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania (k. 150-153 akt), wnioskodawca również sformułował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2016 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2016 r.), zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Mając na uwadze okoliczność, iż rozpoznawany wniosek został złożony po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku oddalającego skargę, pamiętać także trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego znany jest pogląd, zgodnie z którym, za podstawę modyfikacji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a., poza kwestiami dotyczącymi stricte sytuacji finansowej, może być również uważana zmiana sytuacji procesowej strony postępowania. Zmiana ta może być przejawem nałożenia na stronę obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, bez którego wszczęcie postępowania kasacyjnego nie jest możliwe (por. postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2009 r. o sygn. akt II FZ 196/09). Wskazać zatem należy, iż skarżący jest w niniejszej sprawie reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który został ustanowiony w postępowaniu przed sądem I instancji, w dniu rozprawy (załącznik do protokołu z dnia 6 października 2016 r. na k. 103-109; dokument pełnomocnictwa z dnia 4 października 2016 r. na k. 99 akt sądowych). Z kolei, w zakresie kosztów sądowych strona była zobowiązana była do poniesienia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, który uiściła w dniu 9 lipca 2016 r. Na obecnym etapie postępowania sądowego, skarżący został wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości [...] zł za odpis wyroku z uzasadnieniem. Oceniając zatem wniosek w powyższym świetle, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2016 r. Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, iż skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W szczególności wskazał on kwotę ponoszonych wydatków (ponad [...] zł) przekraczającą łączny miesięczny dochód ([...] zł), co prowadziło do przyjęcia nierzetelności oświadczeń wnioskodawcy. W taki sam sposób ocenione zostały oświadczenia dotyczące braku środków pieniężnych na rachunku bankowym, w świetle wątpliwości powziętych po analizie przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów. Stanowisko zajęte przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2016 r. zostało następnie w pełni zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 16 czerwca 2016 r. wskazał, iż oświadczenia złożone przez skarżącego w treści wniosku oraz informacje wynikające z przedstawionych przez niego dokumentów są niekompletny i wybiórcze. Deklarowanie przez skarżącego, iż kwota jego stałych wydatków miesięcznych (tj. [...] zł) znacząco przewyższa kwotę uzyskiwanego dochodu ([...] zł miesięcznie brutto plus [...] zł z tytułu działalności rolniczej) rodzi – zdaniem Sądu – pytanie o źródła czerpania przez skarżącego środków na pokrycie tychże wydatków. Wskazano przy tym, iż przedstawione zaświadczenia opiewają na inną kwotę miesięcznego dochodu skarżącego ([...] zł). W ocenie Sądu okolicznością, która świadczyć może o tym, że skarżący poza wykazanymi, osiąga jeszcze inne dochody jest to, że z zeznania podatkowego (PIT-36) za 2014 r wynika, że skarżący uzyskał również przychód z najmu lub dzierżawy w kwocie [...] zł, być może dochody z tego tytułu uzyskuje nadal. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z dnia 22 grudnia 2016 r. – stwierdzić należy, iż strona uzasadnia zasadność swojego wniosku poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności oświadcza identyczną wysokość miesięcznych dochodów ([...] zł) i zbliżoną wysokość ponoszonych wydatków ([...] zł), które również przewyższają łączną kwotę miesięcznego dochodu wnioskodawcy. Podnosząc tożsame jak uprzednio argumenty, skarżący modyfikuje swoje oświadczenie jedynie w ten sposób, że oświadcza udziały w spółkach cywilnych i prawa handlowego o łącznej "rzeczywistej" wartości do [...] zł. Ponadto przedkłada kopie tych samych dokumentów, jak w uprzednim postępowaniu. Wobec dostrzeżonych okoliczności, referendarz sądowy rozpatrujący niniejszy wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku skarżącego o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Skoro bowiem skarżący ponownie składa tożsame oświadczenia w zakresie swoich dochodów i wydatków i nie próbuje wskazać źródeł pokrycia dostrzeżonej już uprzednio różnicy, to taka postawa dowodzi dalszego i świadomego uchylania się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia zatem brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2016 r. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie referendarz sądowy, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.