VIII SA/Wa 204/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w P. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2011 r. postanowił: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 19 kwietnia 2016 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. [...] sp. z o.o. sp. k. (dalej: "Spółka" lub "skarżąca") wystąpiła z wnioskiem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczyła, że poniesienie kosztów postępowania sądowego przekracza jej możliwości finansowe. Powołała się na złą kondycję finansową spowodowaną przez organy podatkowe, które doprowadziły do zaprzestania działalności operacyjnej Spółki. Wskazała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok wynosi [...] zł, strata za ostatni rok obrotowy wynosiła [...] zł, na koniec stycznia 2016 r. zaś strata z działalności gospodarczej wynosiła [...] zł, a salda na rachunkach bankowych są ujemne. Do wniosku załączyła bilans oraz rachunek zysków i strat za lata 2014 – 2015 oraz kopie tytułów wykonawczych potwierdzających istnienie zaległości podatkowych podlegających egzekucji oraz kopie dokonanych zajęć rachunków bankowych. Postanowieniem z 19 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy (dalej "referendarz") odmówił Spółce przyznania prawa pomocy, gdyż skarżąca nie wykazała, że utraciła płynność finansową. Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Dane przedstawione przez Spółkę potwierdzają możliwość poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Pomimo tego, że przed Sądem zawisły także inne jej sprawy, a wartość wpisów od skarg została ustalona na łączną kwotę [...] zł. Skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Podtrzymała dotychczasową argumentację. Zarzuciła błąd w ocenie sytuacji ekonomicznej Spółki, która w ocenie jej pełnomocnika uzasadnia przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pełnomocnik skarżącej powtórzył, że z datą wygaśnięcia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego, tj. od [...] maja 2013 r. skarżąca faktycznie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a., m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka na posiedzeniu niejawnym, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 oraz § 3 p.p.s.a.). W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Dodać również należy, że stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. sąd oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Przypomnieć także trzeba, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl powołanego wyżej art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (zob. np. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/05). Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2014 r., I OZ 304/14). Także w świetle poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, wielość spraw inicjowanych przez skarżących nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 395/13). W realiach niniejszej sprawy, do wymagalnych kosztów sądowych zaliczyć można wpis od skargi ([...] zł). Faktem jest, że przed Sądem zawisły także inne sprawy ze skarg Spółki. Jednak uznać należy, że Spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą. Posiada środki trwałe o znacznej wartości ([...] zł i aktywa obrotowe o wartości [...] zł, w tym należności krótkoterminowe [...] zł znacznie wyższe od zobowiązań krótkoterminowych; zob. k. 50 i 51 akt sądowych). Posiadany majątek wykorzystywała nadto w celu poprawy swojej sytuacji finansowej. Jak wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienia: z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04; z 23 lutego 2010 r., I FZ 5/10; z 13 września 2011 r., I FZ 215/11 i z 7 października 2014 r., I GZ 390/14; dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: "CBOSA"), nie można uznać, że skarżąca, dysponując wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania. Sąd nie jest przy tym zobowiązany, wbrew sugestiom pełnomocnika skarżącej do wskazania które z posiadanych składników majątku Spółka winna upłynnić, w sytuacji gdy to na stronie ubiegającej się (w tym przypadku osobie prawnej) ciąży obowiązek wykazania, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego, w tym wykazania, że nie miała realnych możliwości zgromadzenia wystarczających rezerw w celu pokrycia tych kosztów. Dodać w tym względzie należy, że w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że od strony, w szczególności, jeśli jest osobą prawną, można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Tym bardziej, że w realiach niniejszej sprawy, jak wskazano powyżej Spółka podjęła próby wykorzystania tego majątku w celach poprawy swojej sytuacji ekonomicznej. Jak wskazano, dokumenty finansowe nie pozwalają stwierdzić, że Spółka nie jest w stanie stopniowo gromadzić środków pieniężnych w celu zapłaty wpisów sądowych. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r.,sygn. akt I OZ 208/08). Tym samym wpływu na wynik sprawy nie wywiera wysokość straty wskazywana przez Spółkę, gdyż w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 i z 19 listopada 2004r., sygn. akt I FZ 436/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Zauważyć nadto trzeba, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Spółka oświadczyła, że faktycznie nie prowadzi już działalności gospodarczej, lecz nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o zawieszeniu tej działalności. Nie znajduje się w fazie upadłości lub likwidacji. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Dodać także należy, że skarżąca oświadczyła, że jej działalność finansowana jest przez komandytariuszy, ale nie ujawniła ich sytuacji majątkowej i wysokości pozyskiwanych środków finansowych. Nie ujawniła także zdolności płatniczych i sytuacji majątkowej komplementariusza. Tym samym skarżąca nie ujawniła swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego, orzekając, jak w sentencji postanowienia.