I SA/Wr 657/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 28 lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, skarżący R.S. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.451 zł wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniał, że jego wynagrodzenie za pracę oraz należności z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej są zajęte przez urząd skarbowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz komornika. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzone z żoną i dwojgiem nieletnich dzieci w mieszkaniu o powierzchni 63 m² utrzymuje z wynagrodzenia o pracę w kwocie 5.000 zł, zajętego przez komornika sądowego, jest właścicielem nieruchomości położonej w J. przy ul. [...], która "zajęta przez komornika sądowego", przeznaczona jest na prowadzenie działalności gospodarczej, oraz że z żoną zawarł umowę majątkową małżeńską o wyłączeniu wspólności ustawowej. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie referendarza sądowego wynika, że w 2012 r. skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 4.186.917,88 zł (dochód wyniósł 613.327,81 zł), natomiast w lutym, marcu i kwietniu 2013 r. dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o łącznej wartości odpowiednio 278.611 zł, 385.998 zł i 210.779 zł oraz nabył towary i usług za kwotę odpowiednio 83.054 zł, 107.289 zł i 58.105 zł, natomiast egzekucja sądowa i administracyjna prowadzona jest wobec niego od lutego 2012 r. Skarżący jest także zatrudniony na umowę o pracę i aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim i pobiera zasiłek chorobowy. Wedle wyliczenia wnioskodawcy, zajęcia komornicze względem jego "osoby i firmy" dotyczą kwoty 1.757.146,43 zł. Oświadczył ponadto, że na skutek zajęć komorniczych "została zablokowana" jego płynność finansowa oraz możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Przesłane wyciągi z rachunków bankowych skarżącego za marzec, kwiecień i maj 2013 r. nie odzwierciedlają operacji bankowych w skali odpowiadającej wartościom obrotu realizowanego przez niego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca nie przedłożył na wezwanie referendarza sądowego dokumentów odnoszących się do sytuacji finansowej jego żony (zeznań podatkowych za lata 2011 i 2012, deklaracji VAT, wyciągów bankowych, zaświadczenia z zakładu pracy), nie składając w tym zakresie żadnego oświadczenia. Wnioskodawca nie przedłożył również swojego zeznania podatkowego za 2011 r. W sprawach zainicjowanych przez skarżącego, aktualnie zawisłych przed tut. Sądem, o sygn. akt I SA/Wr 656/13, I SA/Wr 657/13, I SA/Wr 1034/13, I SA/Wr 1048/13 i I SA/Wr 1049/13, skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skarg w łącznej kwocie 11.835 zł. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw podkreślając, że aktualnie prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi w zasadzie żadnego przychodu (zastój w branży budowlanej oraz przez działania organów egzekucyjnych), zaś w wyniku wszczętych postępowań egzekucyjnych zajęto mu praktycznie cały majątek. Dalej wskazał, że nie mógł przewidzieć, że będzie musiał ponosić koszty zaskarżenia wydanych wobec niego decyzji. Dodał, że sytuacja majątkowa żony, z którą ma rozdzielność majątkową, nie pozwala na przekazanie mu tak dużych kwot. Wskazał także, że sytuacja żony nie została zbadana przed wydaniem zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że wniosek podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. Stosownie do treści wskazanego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie rodziny. Należy przy tym zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, co winno nastąpić poprzez wykazanie w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, było i jest obiektywnie niemożliwe. W przypadku natomiast, gdy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim obowiązany jest wykazać również sytuację majątkową małżonka w celu dokonania obiektywnej i pełnej oceny możliwości ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanego wniosku, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wypełnił bowiem wynikającego z wezwania referendarza sądowego obowiązku przedłożenia wszystkich wskazanych w nim dokumentów i oświadczeń. Wskazać przy tym trzeba, że z wniosku, oświadczeń oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący ograniczył się do przedstawienia jedynie takich danych, które mogłyby świadczyć o jego stanie majątkowym, który nie pozwala na ponoszenie kosztów postępowania. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka–Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). W ocenie Sądu, niewykonanie w pełni wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. wywołuje wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Tym samym nie jest możliwa rzetelna i obiektywna ocena możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. Skarżący nie przedłożył bowiem swojego zeznania podatkowego za 2011 rok, a także zeznania podatkowego jego żony za lata 2011 i 2012, ewentualnie deklaracji VAT (jeżeli żona prowadzi działalność gospodarczą), szczegółowego wyciągu z jej rachunku bankowego, czy lokat bankowych oraz zaświadczenia o wysokości jej wynagrodzenia. Podkreślić przy tym trzeba, że oświadczenie skarżącego co do sytuacji żony ograniczyło się do stwierdzeń, że jest na utrzymaniu żony, z którą posiada rozdzielność majątkową i która aktualnie nie jest w stanie opłacić ciążących na nim kosztów sądowych. W tych okolicznościach skarżący czyni natomiast bezpodstawny zarzut, że referendarz nie zbadał sytuacji majątkowej żony. Sąd wskazuje w tym zakresie, że jeśli brak było określonych w wezwaniu referendarza dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej żony, owa ocena nie była możliwa. W każdym razie, ani referendarz sądowy, ani sąd nie jest uprawniony do uzyskiwania takich informacji z urzędu i we własnym zakresie. Z kolei z nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z żoną i dwojgiem dzieci (13 lat i 10 lat). Między nim a żoną została ustanowiona w dniu 21 lipca 2004 r. rozdzielność majątkowa. Posiada udział w prawie własności (nie podał wielkości udziału) do lokalu mieszkalnego o powierzchni 63 m2, na którym ustanowiono zabezpieczenie tytułem kredytu oraz prawo własności do nieruchomości przeznaczonej do prowadzonej działalności gospodarczej, zajęte przez komornika i na którym ustanowiono hipotekę. Przy czym brak jest dokumentu potwierdzającego, że owa nieruchomość została zajęta przez komornika. Z przedłożonych przez skarżącego szeregu dokumentów egzekucyjnych wynika jedynie, że zastosowane środki egzekucyjne to zajęcie wynagrodzenia (przez komornika sądowego) i zajęcie rachunków bankowych (przez administracyjne organy egzekucyjne). W kwestii ciążących na skarżącym zaległych należności publicznoprawnych zauważyć należy istotną okoliczność, mianowicie, skarżący już w 2012 r., pomimo osiągania w tym roku znacznych przychodów, zaprzestał regulowania na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należności za miesiące od maja do grudnia 2012 r. Mając bowiem na uwadze, że z zeznania podatkowego skarżącego za 2012 r. wynika, że w prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął za ten rok przychód w wysokości 4.186.917,88 zł (dochód wyniósł 613.327,81 zł), nieregulowanie owych należności było autonomiczną decyzją skarżącego, niewynikająca z pewnością ze złej sytuacji finansowej. Zaznaczyć także należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi lub prowadził działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, czy strata, a osiągnięty przychód z tej działalności. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia prawa pomocy (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125, postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący zatrudniony jest także na umowę o pracę i jego średnie wynagrodzenie za miesiące luty, marzec i kwiecień 2013 r. wyniosło 2.646,12 zł netto. Z wynagrodzenia prowadzona jest egzekucja. Pracodawca oświadczył również w zaświadczeniu z dnia 18 czerwca 2013 r., że skarżący od dnia 11 marca 2013 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim. W odniesieniu natomiast do wspomnianej przez skarżącego małżeńskiej rozdzielności majątkowej wskazać należy, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r. sygn. akt I FZ 31/09; z 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r. sygn. akt II FZ 21/10). Rozdzielność majątkowa tym samym nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska judykatury fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA: z 15 listopada 2012 r. sygn. akt II FZ 900/12, z 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, z 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OZ 817/11, z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc, uzasadnione było żądanie oświadczeń i dokumentów dotyczących możliwości płatniczych żony skarżącego. Takowych jednak, jak już wyżej powiedziano, skarżący nie przedłożył. Wprawdzie ilość wszczętych postępowań egzekucyjnych jest znaczna, to jednak Sądowi nie jest znana aktualna kwota zaległych należności, gdyż skarżący przesłał odpisy zajęć na dzień wszczęcia tychże postępowań, które w większości nastąpiły w 2012 r. lub na kilka miesięcy przed odpowiedzią na wezwanie referendarza sądowego. Podsumowując, brak staranności skarżącego w wypełnieniu obowiązku wynikającego z art. 255 p.p.s.a. wywołuje wątpliwości co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W konsekwencji, strona nie może skutecznie wnosić o przyznanie prawa pomocy i podnieść zarzutu, że odmowa w tym zakresie jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Powtórzenia bowiem wymaga, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania ze szczególną starannością okoliczności uzasadniających przyznanie od Skarbu Państwa pomocy w finansowaniu kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2) i art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.