II SA/Wr 20/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski Sędziowie: Sędzia NSA Halina Kremis (sprawozdawca) Sędzia WSA Alicja Palus Protokolant: Asystent sędziego Łukasz Cieślak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę w całości. U Z A S A D N E I N I E Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] r. Wojewoda D., przywołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 35 i 69 pkt 1 ustawy z dnia 24 września o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 388), po rozpatrzeniu odwołania M.L. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. ([...]) orzekającej o wymeldowaniu strony z miejsca pobytu stałego z lokalu, położonego we W., przy ul. [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na uzasadnienie organ odwoławczy wskazał, że do organu pierwszej instancji w dniu 7 sierpnia 2014 r. wpłynął wniosek G. sp. z o.o. o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego z lokalu, położonego we W., przy ul. [...] M.L.. Do wniosku zostało dołączone pismo wnioskodawcy, skierowane do M.L. z prośbą o wymeldowanie się dobrowolne z miejsca pobytu stałego, odpis księgi wieczystej, z którego wynika, że nieruchomość, położona we W., przy ul. [...] jest w użytkowaniu wieczystym wnioskującej spółki, a budynek na niej usytuowany stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności. M.L., przesłuchany przez organ pierwszej instancji oświadczył, że Po ogłoszeniu upadłości M. Sp. z o.o. syndyk sprzedał budynek wraz z lokatorami. Dodał, że od sierpnia 2013 r. nie ma dostępu do lokalu, w którym jest zameldowany, nado od 2012 r. w budynku nie ma wody, co uniemożliwiło mieszkanie w lokalu. Strona wskazał, że wszczynała kroki prawne w kierunku powrotu do lokalu, ale nie odniosły one zamierzonego skutku. Te kroki to pisma do Rzecznika Praw Obywatelskich i do Prokuratury., a także do Sądu Rejonowego W.-P.P.. Od sierpnia 2013 r. strona (aby dostać się do lokalu) musiała zgłaszać się na portiernię, a ochrona otwierała bramę i wpuszczała do budynku. Tata sytuacja trwała do czasu włamania do budynku, które (zdaniem strony) zostało sfingowane, a po którym budynek zamknięto. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w zakresie wskazanym organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. orzekł o wymeldowaniu strony z miejsca pobytu stałego. Ponieważ skarżący odwołał się od tej decyzji organ odwoławczy, po rozpoznaniu tego odwołania decyzja z dnia [...] r. orzekł o uchyleniu zakwestionowanej decyzji i przekazaniu sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a złożona przez G. sp. z o.o. skarga na to orzeczenie, złożona do WSA we Wrocławiu została prawomocnie oddalona (vide sprawa II SA/Wr 137/15). Ponownie rozpoznając sprawę organ ustalił, że ani syndyk masy upadłości, ani wnioskodawca nie zawierali ze skarżącym umowy najmu lokalu. Ponadto organ dokonał oględzin lokalu i stwierdził, że znajduje się w nim bałagan, w kuchni znajdują się przedmioty codziennego użytku, część rzeczy została zabrana przez M.L.. W pokoju znajdują się puste szafy i książki, a w łazience brak junkersa i baterii umywalkowych. Lokal nie ma dostępu do wody, natomiast jest gaz i energia elektryczna. M.L. ma klucze do lokalu i nie ma utrudnień do dostępu do budynku. W toku przesłuchania skarżący zeznał, że w dalszym ciągu nie mieszka w spornym lokalu, bowiem nie ma tam wody i przecieka dach. Ostatnią umowę o najem lokalu zawarł z poprzednim właścicielem nieruchomości, a wyprowadził się z lokalu w grudniu 2011 r., bo nie było ogrzewania i zamarzła woda. W toku przesłuchania strona podała, że zdaje sobie sprawę, że nie ma możliwości zamieszkania w lokalu przy ul. [...], ale ma nadzieję, że uzyska lokal zastępczy oraz zwrot wpłaconej w 1978 kaucji. Dołączył do akt umowę najmu lokalu zawartą 17 kwietnia 2007 r. z M. Sp. z o.o. W toku postępowania nowym właścicielem i użytkownikiem nieruchomości została spółka MCD, której przedstawiciele poinformowali, że podtrzymują żądanie wymeldowania M.L.. W tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, że zaistniały przesłanki ustawowe, wskazane w art. 35 ustawy o ewidencji ludności i orzekł o wymeldowaniu strony z miejsca pobytu stałego. Od tej decyzji odwołał się również M.L.. W odwołaniu wskazał, że z lokalu nie wyprowadził się dobrowolnie oraz że złożył do sądu pozew o naruszenie posiadania. Rozpoznając sprawę w drugiej instancji po raz drugi wojewoda wskazał, że prowadząc postępowanie (zgodnie z obowiązującymi przepisami przejściowymi - art. 69 ustawy o ewidencji ludności) postępowanie wszczęte do dnia 1 marca 2015 r. prowadzi się na podstawie ustawy o ewidencji ludności. Organ podniósł, że stosownie do treści art. 33 ust. 1 tej ustawy obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się. W toku postępowania przed organem pierwszej instancji ustalono, że M.L. nie mieszka w spornym lokalu od grudnia 2011 r. Zdaniem organu należy zatem rozważyć, czy w zaistniałym stanie faktycznym można uznać, że jest to opuszczenie trwałe i dobrowolne. W ocenie organu drugiej instancji o braku dobrowolności opuszczenia lokalu nie może świadczyć sam fakt złożenia pozwu o przewrócenie naruszonego posiadania, bowiem przeszkodę w wymeldowaniu stanowi jedynie wyrok uwzględniający powództwo, a takiego orzeczenia skarżący nie przedstawił. Zdaniem wojewody, skoro dotychczas podejmowane przez stronę kroki prawne (pisma do Rzecznika Praw Obywatelskich i do Prokuratury, do Sądu Rejonowego W.-P.P.) nie odniosły zamierzonego skutku, to rzeczą organów było wydać decyzję uwzględniającą aktualny stan faktyczny sprawy. Wprawdzie skarżący deklaruje chęć powrotu do lokalu położonego we W., przy ul. [...], jednakże zeznaje, że ma świadomość, że braku możliwości ponownego w nim zamieszkania, a jedynie ma nadzieję, że uzyska lokal zastępczy i zwrot kaucji mieszkaniowej. Skarżący ma świadomość, że nie ma obiektywnych możliwości powrotu do lokalu. Nadto, zdaniem organu, jak wynika z sekwencji zdarzeń skarżący wystąpił z pozwem o prz\yrócenie naruszonego posiadania po wszczęciu postępowania o wymeldowanie. Dalej organ wskazuje, że (zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych) miejsce pobytu stałego, to miejsce, w którym dana osoba realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe (mieszka, nocuje, spożywa posiłki, przyjmuje gości etc.), a co jest niesporne, od momentu opuszczenia przedmiotowego lokalu strona mieszka w innym miejscu i tam kierowana jest do strony korespondencja. Organ podkreśla, że dla organu nie wystarczy legitymowanie się przez stronę umową najmu. Decydujące bowiem znaczenie ma fakt opuszczenia lokalu bez wymeldowania się z miejsca pobytu stałego i nie zamieszkiwanie pod wskazanym adresem. Organ odwoławczy podkreśla, że organ pierwszej instancji uzupełnił postępowanie we wskazanym w poprzedniej decyzji zakresie. Reasumując, zdaniem wojewody, w ustalonym stanie faktycznym, skoro M.L. opuścił miejsce pobytu stałego bez wymeldowania się organ gminy zobligowany jest do podjęcia działań zmierzających do wydania stosownej decyzji administracyjnej. Organ dodaje, że zameldowanie służy jedynie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Na ostateczną decyzję w sprawie skargę do sądu administracyjnego złożył M.L.. W skardze podniósł naruszenie przez organy prawa materialnego, a to art. 35 ustawy o ewidencji ludności przez błędna jego interpretację i zastosowanie wyrażające się na przyjęciu, że w sposób dobrowolny i trwały strona opuściła miejsce pobytu stałego, podczas gdy, zdaniem skarżącego, w tej sprawie nie zaistniały takie przesłanki; naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 oraz 80 kpa), polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającycm z treści wskazanych przepisów, w szczególności poprzez należyte uwzględnienie podnoszonych przez stronę okoliczności uniemożliwiających dostęp do lokalu mieszkalnego, położonego we W., przy ul. [...]; art. 8, 11 i 107 kpa, poprzez brak należytego wyjaśnienia okoliczności leżących u podstaw podjętej decyzji. Wskazując na podniesione zarzuty skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, za zasądzeniem na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W szerokim uzasadnieniu skarżący potwierdził zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Podniósł, że bezpośrednia przyczyną opuszczenia lokalu było wyłącznie w budynku ogrzewania, brak dostępu do wody i przecieksjący dach, co uniemożliwiało stronie zamieszkiwanie w lokalu, w którym jest zameldowany. Zdaniem strony nie sposób uznać zatem , aby opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolności. Zdaniem strony okoliczności sprawy wskazują też, że opuszczenie przez skarżącego lokalu nie ma charakteru trwałego. Zdaniem M.L. jego wystąpienia do poszczególnych organów świadczą o niezaakceptowaniu zaistniałej sytuacji i były przejawem zamiaru powrotu do dotychczas zajmowanego lokalu. W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzkie sądy administracyjne, stosownie do kompetencji określonych przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze.), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, czyli kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji stosownie do powołanych przepisów i w granicach sprawy, skargi nie uwzględnił. W konsekwencji uznał, że zakwestionowana decyzja wojewody i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, nie naruszają prawa w stopniu kwalifikującym je do wyeliminowania z obrotu prawnego. Według art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. (Dz. U. 2016, poz. 722) organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (czyli organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanego w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji). Decyzja o wymeldowaniu (podobnie jak zameldowanie) ma wyłącznie charakter ewidencyjny, czyli rejestrowy. Oznacza to tyle, że strona opuściła dany lokal i w nim nie przebywa przez określony czas, a swoje interesy życiowe koncentruje w innym miejscu. Wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw do lokalu (wyrok NSA z 10.07.2012 r., sygn. akt II OSK 824/11, publ. Lex nr 1219265; wyrok NSA z 24.02.2006 r., sygn. akt II OSK 561/05, Lex nr 194344). Z dotychczasowych rozważań wynika, że do wymeldowania osoby fizycznej w trybie administracyjnym niezbędne jest spełnienie kumulatywnie następujących przesłanek: faktycznego opuszczenia lokalu oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się (wyrok WSA z 11.09.2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1106/13, publ. Lex nr 1377775). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że z sytuacją opuszczenia lokalu mamy do czynienia wtedy, gdy dana osoba rezygnuje z zamieszkiwania w lokalu, zatem zrywa wszelkie z nim więzi, koncentrując swe centrum życiowe w innym lokalu. Warunkiem decydującym o wymeldowaniu danej osoby jest więc ustalenie przez organ administracji, czy dana osoba faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny (wyroki NSA z: 23.04.2001r., sygn. akt V SA 3169/00, publ. LEX nr 50123; 21.03.2001r., sygn. akt V SA 2950/00, publ. LEX nr 80643; 23.09.1999r., sygn. akt V SA 252/99, publ. LEX nr 49952; 18.04.2012 r., sygn. akt II OSK 223/12, publ. Lex nr 1219098; 19.10.2010 r., sygn. akt II OSK 1577/09, publ. Lex nr 746658; 7.12.2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, publ. Lex nr 190969; wyrok WSA w Warszawie z 11.09.2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1106/13, publ. Lex nr 1377775). Rozpoznając sprawę - stosownie do wskazanych kryteriów - Sąd doszedł do przekonania, iż rozstrzygnięcia organów orzekających w sprawie są zgodne z prawem. Oznacza to, że Sąd nie dostrzegł (w kontrolowanym postępowaniu) naruszenia prawa, tak materialnego, jak i przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając ustalenia kompetentnych organów w zakresie spełnienia przesłanek skutkujących wymeldowanie M.L. z miejsca pobytu stałego, wynikających z powołanego przepisu ustawy o ewidencji ludności, sąd uznał, że zostały one właściwie poczynione, ocenione i udowodnione w toku postępowania administracyjnego. O ześrodkowaniu centrum życiowego osoby w danym lokalu świadczy szereg czynności, takich jak: zamieszkiwanie, nocowanie, spożywanie posiłków, wypoczywanie, prowadzenie gospodarstwa domowego, przyjmowanie wizyt gości, nadawanie i przyjmowanie korespondencji, utrzymywanie przynajmniej okazjonalnych kontaktów z sąsiadami (wyrok NSA z 6.10.2011 r., sygn. akt II OSK 1478/10). Organy administracji ustaliły w sposób nie budzący wątpliwości, że budynek przy ul. [...] we W. nie jest miejscem, w którym koncentruje się życie skarżącego. Innymi słowy, nie jest dla skarżącego miejscem o opisanym wyżej charakterze. Okoliczność tę potwierdził w swoim przesłuchaniu sam skarżący. Co więcej skarżący przyznał, że nie ma obecnie możliwości zamieszkać w miejscu pobytu stałego. W tej chwili faktycznym miejscem pobytu skarżącego, gdzie koncentruje się jego życie, jest budynek przy ul. [...] we W.. Wyprowadzenie się przez skarżącego z miejsca pobytu stałego kilka lat temu, ześrodkowanie swojego centrum życiowego w innym miejscu, brak potwierdzenia w rzeczywistych działaniach faktycznych i prawnych strony ukierunkowanych na powtórne zogniskowanie w spornym miejscu wszystkich ważnych dla strony spraw, czyli zamiaru ponownego zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały - przemawiają za uznaniem woli skarżącego co do zerwania związków z miejscem jej dotychczasowego pobytu stałego. Sama wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały i to w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. Również wystąpienie do sadu powszechnego obecnie o przywrócenie naruszonego posiadania świadczy, że działania strony zostały ukierunkowane na uzyskanie W tym postepowaniu korzystnego dla siebie wyniku. Fakty te dowodzą, że skarżący opuścił trwale miejsce pobytu stałego i życie ześrodkował w innym miejscu. Dalej należy opowiedzieć się za prawidłowością rozumowania organów co do uznania, że opuszczenie miejsca stałego zamieszkiwania przez skarżącego miało charakter dobrowolny. Tezę taką należy postawić pomimo stanowiska skarżącego, jakoby właściciel swoim zachowaniem, polegającym na odcięciu ciepła, zmusił wymienione do wyprowadzenia się z budynku. Za równoznaczną bowiem z dobrowolnym opuszczeniem lokalu przyjmuje się sytuację, gdy osoba opuszcza miejsce zameldowania na skutek konfliktu z właścicielem i nie podejmuje, we właściwym czasie, żadnych działań, które doprowadziłyby do uznania zachowania dysponenta lokalu za bezprawne czy nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych, które umożliwiłyby powrót do dotychczasowego miejsca zamieszkania (np. powództwa cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania albo o eksmisję) (wyroki NSA z: 6.02.2013 r., sygn. akt II OSK 1864/11, publ. Lex nr 1358432; 30.11.2012 r., sygn. akt II OSK 1369/11, publ. Lex ; 19.07.2012 r., sygn. akt II OSK 771/11; 9.05.2012 r., sygn. akt II OSK 299/11, publ. Lex nr 1252007; 21.11.2008 r., sygn. akt II OSK 1426/07, publ. Lex nr 489261; wyrok WSA w Łodzi z 10.04.2013 r., sygn. akt III SA/Łd 117/13, publ. Lex nr 1310708). Innymi słowy, na wynik sprawy w przedmiocie wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Należy powtórzyć za organem, że nawet jeżeli okaże się w dniu orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej, by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła (wyroki NSA z 15.02.2012 r., sygn. akt II OSK 2142/10, publ. Lex nr 1145567; 8.10.2009 r., sygn. akt II OSK 1908/08, publ. Lex nr 573608; wyrok WSA we Wrocławiu z 17.04.2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 839/11, publ. Lex nr 1275237). Skarżący będąc zameldowany na stałe w budynku przy ul. [...], mieszka w innym miejscu, nie podejmuje działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu, czym daje wyraz woli dobrowolnego opuszczenia budynku, w którym faktycznie od lat nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami ustawy o ewidencji ludności jest nadal zameldowany. W przedstawionym stanie sprawy trafnie organy uznały, że spełnione zostały przesłanki do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego z budynku przy ul. [...], będącego miejscem dotychczasowego pobytu stałego strony. Skarżący opuścił bowiem miejsce pobytu stałego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przeciwne uznając organy doprowadziłyby do utrzymania "fikcji meldunkowej", podważającej tym samym sens i wiarygodność ewidencji ludności. Długotrwała sytuacja, w której osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, przebywając w tym czasie w innym lokalu, nie wykazuje zamiaru przewidzianego w art. art. 25 ust. 1 ustawy, uzasadnia przyjęcie wniosku, że opuszczenie lokalu cechuje trwałość i dobrowolność, w konsekwencji powinno prowadzić do wydania decyzji o wymeldowaniu. Na koniec można dodać, ze sam skarżący zeznał, że zdaje sobie sprawę, że do miejsca zameldowania nie wróci, a chce osiągnąć zupełnie inne cele: uzyskać lokal zamienny i odzyskać kaucję mieszkaniową. Trzeba powtórzyć za organem, że kwestia zameldowania czy wymeldowania nie mają z tamtymi sprawami nic wspólnego. W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 151 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku