VI KZP 1/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: M. Paluch (sprawozdawca), K. Grzebuła (współsprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Feliksa S., oskarżonego z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku w trybie art. 390 § 1 k.p.k. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy majątek zespołu adwokackiego jest mieniem społecznym w rozumieniu ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228)?2. Czy pracownicy biura zespołu adwokackiego, zatrudnieni na mocy umowy o pracę, są funkcjonariuszami ponoszącymi odpowiedzialność z rozdziału XLI k.k.?"po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Zadania i zakres działania zespołów adwokackich określa ustawa z dnia 19 grudnia 1963 r. o ustroju adwokatury (Dz. U. Nr 57, poz. 309) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 grudnia 1963 r. w sprawie zespołów adwokackich (Dz. U. z 1964 r. Nr 1, poz. 4).Zespół adwokacki w świetle cytowanej wyżej ustawy, jako dobrowolne zrzeszenie określonej liczby osób wpisanych na listę adwokacką (art. 19 ustawy i § 2 rozporządzenia), jest podstawową jednostką organizacyjną adwokatury (art. 4). Organem zespołu adwokackiego jest między innymi zebranie ogółu członków zespołu (art. 24 ustawy i § 10 rozp.). Organy zespołu są jednocześnie organami adwokatury (art. 9).Adwokatura jest zorganizowana na zasadach samorządu zawodowego (art. 1), zespół adwokacki zaś spełnia w tym samorządzie określone funkcje (por. art. 25 i 29 ustawy) i tym samym jest on również jednostką samorządu zawodowego adwokatury. Zadaniem samorządu zawodowego adwokatury, a więc i zespołu (zebrania jego członków), jest: czuwanie nad należytym wykonywaniem przez adwokaturę jej ustawowych zadań, zapewnienie jej właściwej postawy społecznej, wysokiego poziomu etycznego i stałego podnoszenia kwalifikacji zawodowych, sprawowanie kontroli nad ścisłym przestrzeganiem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata (art. 1 ust. 2).Jeśli się uwzględni równocześnie, że adwokatura powołana jest między innymi do udzielania pomocy prawnej zgodnie z prawem i interesem mas pracujących (art. 2 ustawy) i że szczególna rola w zakresie udzielania takiej pomocy prawnej, tzn. zgodnie z prawem i interesem mas pracujących, wyznaczona została zespołem adwokackim (art. 17 ustawy) oraz że zespół adwokacki wyposażony został w osobowość prawną (art. 10) - to uznać należy, że zespół adwokacki ma charakter zrzeszenia socjalistycznego.Dalszymi cechami charakteryzującymi zespół adwokacki jako zrzeszenie socjalistyczne są: podział pracy między jego członkami (art. 20), wzajemna między członkami zespołu pomoc i współpraca (§ 1 rozp.), podział dochodów w zasadzie proporcjonalnie do wkładu pracy każdego z członków zespołu (§ 29-38 rozp.) oraz zasady kontroli (art. 25 pkt 1, art. 58 pkt 3) i nadzoru (art. 13 ustawy).Sąd Najwyższy niejednokrotnie wyjaśnił, jakimi kryteriami należy się kierować przy zaliczaniu niektórych organizacji społecznych do takich, którym obowiązujące ustawodawstwo zapewnia ochronę mienia jako mienia społecznego (vide uchwała połączonych Izb Karnej i Cywilnej z dnia 14 II 1964 r. VI KO 52/62 - OSNKW poz. 82 z 1964 r., uchwały składu siedmiu sędziów S.N.: z dnia 19 marca 1964 r. VI KO 82/62 - OSNKW poz. 83 z 1964 r. i z dnia 18 czerwca 1964 r. VI KO 76/62 - OSNKW poz. 130 z 1964 r. i uchwała z dnia 19 marca 1964 r. VI KO 16/63 - OSNKW poz. 97 z 1964 r. oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 24 czerwca 1964 r. III K 297/62 - OSN poz. 161 z 1964 r. i z 13 marca 1964 r. III K 922/61 - OSPiKA zesz. 12 poz. 255 a nadto uchwały: z dnia 9 kwietnia 1964 r. VI KO 19/63 - OSNKW poz. 102 z 1964 r. i z dnia 28 czerwca 1962 r. VI KO 11/62 - OSNKW poz. 54 z 1963 r.). "Konstytucja - poza własnością spółdzielczą - nie wymienia innych rodzajów grupowej własności społecznej. Przedmiotem bowiem własności innych organizacji społecznych, a więc organizacji politycznych, związków zawodowych, organizacji młodzieżowych, stowarzyszeń naukowych i kulturalnych oraz innych organizacji ludu pracującego (art. 72 Konstytucji) są dobra majątkowe, z reguły nie włączone bezpośrednio do procesu produkcji. Własność taka jest również własnością społeczną, chociaż stanowi odrębną jej formę. Nie można jej utożsamiać ani z własnością ogólnonarodową, ani z własnością spółdzielczą, jednakże jako społeczna własność grupowa jest ona bliższa własności spółdzielczej" (z cytowanej wyżej uchwały VI KO 52/62).W przytoczonych uchwałach Sąd Najwyższy m. in. podkreślił również, że charakter działalności poszczególnych organizacji społecznych jako organizacji społecznych ludu pracującego wskazuje na to, iż mienie tych organizacji jest mieniem społecznym. Chodzi więc o działalność organizacji ściśle związaną z działalnością państwa budującego socjalizm.Adwokatura współdziała z sądami i innymi organami państwowymi w zakresie ochrony porządku prawnego PRL i powołana jest do udzielania pomocy prawnej zgodnie z prawem i interesem mas pracujących (art. 2 ustawy). Adwokatura jest zatem tego rodzaju organizacją, której własność jest własnością społeczną (art. 126 kodeksu cywilnego). Tym samym mienie jednostek organizacyjnych adwokatury, a więc także zespołów adwokackich, objęte jest ochroną przewidzianą dla mienia społecznego.II. Kwestią odpowiedzialności karnej pracowników organizacji społecznych, których własność objęta jest przepisami o ochronie mienia społecznego, zajmował się Sąd Najwyższy również w cytowanych wyżej uchwałach i wyrokach. W niniejszej sprawie zagadnienie kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego zależne jest od ustaleń faktycznych i dlatego pytanie drugie Sądu Wojewódzkiego w istocie swej nie stanowi kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, wobec czego na pytanie to należało odmówić odpowiedzi.