II SA/Ke 769/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Asystent sędziego Andrzej Stolarski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 grudnia 2011 roku sprawy ze skargi R.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak:[...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy B. decyzję Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (MGOPS) w B. z dnia [...] znak: [...] w sprawie odmowy przyznania R. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny tj. bratem S. M.. Organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wnioskiem z dnia 14.06.2011r. R. R. wystąpił do MGOPS w B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem S. M.. Do wniosku dołączył orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 20.12.2010r. zaliczające S. R. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 31.12.2014r. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił R. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzając, iż jako właściciel gospodarstwa rolnego, podlegający z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy, nie jest osobą rezygnującą lub nie podejmującą zatrudnienia. W odwołaniu od tej decyzji R. R. podnosił, iż praca w gospodarstwie rolnym nie jest pracą zarobkową, a ponadto nie koliduje z jego opieką nad bratem, ponieważ w gospodarstwie pomaga mu żona. Zdaniem odwołującego, złożenie wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej do gruntów rolnych na rok 2010 nie może być przeszkodą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż żaden przepis o tym nie stanowi. Podkreślił również, że uzyskiwany dochód z gospodarstwa kilkakrotnie przekracza koszty związane z ubezpieczeniem, prowadzeniem gospodarstwa rolnego, utrzymaniem rodziny i osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Kolegium rozpatrując odwołanie przytoczyło brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej jako ustawa wskazując, iż przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest nie podjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Brak podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza więc, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę we wskazanych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie, służbie lub innej pracy zarobkowej, z tej możliwości nie korzysta. Z tego względu w ocenie organu, rolnik nie może być uznany za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albowiem musi przeznaczyć przynajmniej część czasu na prowadzenie własnego gospodarstwa. W uzasadnieniu Kolegium powołało się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 20011r.,sygn. akt I OSK 1987/10. w którym stwierdzono, iż przepis art. 17 ustawy rozróżnia dwa stany faktyczne, tj. 1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Sąd uznał, że w pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową tj. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej). Organ odwoławczy opierając się na stanowisku NSA przyjął, iż rolnik nie zalicza się do żadnego z wymienionych przypadków, bowiem nie rezygnuje on z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreślił, iż celem świadczenia pielęgnacyjnego, które stanowi rodzaj ekwiwalentu pieniężnego, jest udzielenie wsparcia osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a które rezygnują z aktywności zawodowej by opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tymczasem rolnik uzyskuje z gospodarstwa dochód. Organ ustalił, że R. R. jest rolnikiem – właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 2,3745 ha przeliczeniowych, z których uzyskuje dochód w wysokości ponad 377zł miesięcznie i jest z tego tytułu ubezpieczony w KRUS. W tej sytuacji zdaniem Kolegium, R. R. jako rolnik posiadający gospodarstwo rolne i ubezpieczony w KRUS nie zalicza się do osób, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Powyższe oznacza więc, że odwołujący się nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącego podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach R. R. zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego: art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez twierdzenie, że osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego musi mieć taki sam status jak osoba bezrobotna, a więc nie może posiadać gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1ha, art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w katalogu przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego nie wymienia rolnika uzyskującego dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącego, uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, ani od wykazania, że nie można podjąć pracy w tym gospodarstwie. W uzasadnieniu autor skargi wskazał, że brak jest innych osób, które mogłyby się opiekować niepełnosprawnym bratem. Gospodarstwo rolne z uwagi na niewielką powierzchnię, rodzaj upraw i wyposażenie w sprzęt rolniczy pozwala na pogodzenie pracy w gospodarstwie z opieką nad niepełnosprawnym bratem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd nie stwierdził naruszeń prawa. Materialnoprawną podstawę kwestionowanego przez skarżącą rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia problemu, czy prowadzenie przez rolnika gospodarstwa rolnego i odprowadzanie z tego tytułu składek ubezpieczeniowych KRUS stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższa kwestia budzi rozbieżności w orzecznictwie. Stanowisko, które pozwala na przyznanie opisanego świadczenia rolnikowi zajął tut. Sąd w wyrokach z dnia 11 R. 2011r. (II SA/Ke 229/11), 11 sierpnia 2011r. (II SA/Ke 439/11), 8 września 2011r. (II SA/Ke 465/11) i 28 września 2011r. (II SA/Ke 554/11), a także w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 26 października 2011r. (II SA/Gd 753/11), w wyrokach (prawomocnych) WSA w Krakowie z dnia 19 R. 2010r. (III SA/Kr 96/10), WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2006r. (IV SA/Po 755/05) WSA w Olsztynie z dnia 2 listopada 2004r. (II SA/Ol 604/04) i z dnia 15 października 2004r. (II SA/Ol 577/04). Odmienny pogląd zaprezentował NSA w wyroku z dnia 11 marca 2011r. sygn. akt I OSK 1987/10, WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 19 lipca 2011r. sygn. akt II SA/Ol 521/11, WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 7 grudnia 2011r. sygn. akt II SA/Rz 884/11, WSA w Lublinie w wyroku z dnia 3 listopad 2011r. sygn. akt II SA/Lu 681/11, WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 19.10.2011r. sygn. akt II SA/Ke 1041/11. Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2011r. sygn. akt I OSK 1393/11 Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrok WSA w Kielcach z dnia 11 R. 2011r. wskazał, iż art. 17 ust. 1 ustawy określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne, a mianowicie 1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Pierwszy przypadek obejmuje wiec sytuację, kiedy opiekun nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w drugiej zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekun rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej. Na użytek ustawy o świadczeniach rodzinnych w przepisie art. 3 pkt 22 określono, że ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Przedstawiona wyżej regulacja nie wymienia zatem pracy we własnym gospodarstwie rolnym jako formy "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". NSA wskazał na konieczność interpretowania art. 17 ust. 1 ustawy z uwzględnieniem wykładni nie językowej lecz funkcjonalnej, przywołując uzasadnienie projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych (druk sejmowy nr 1555/IV kadencja). Z uzasadnienia wynika, że celem świadczeń opiekuńczych jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki dziecku niepełnosprawnemu lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej by zaopiekować się dzieckiem lub osobą dorosłą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Podkreślono, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lipca 2008r. w sprawie o sygn. akt P 27/07 uznał, że skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków moralnych i prawnych wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to odeń rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Na tle powyższych rozważań Sąd stwierdził, że zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, wymaga rezygnacji z aktywności zawodowej przynoszącej określony dochód, bowiem świadczenie pielęgnacyjne ma choćby częściowo zrekompensować jego utratę. Praca we własnym gospodarstwie rolnym jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Z tego względu w ocenie NSA, przy jej wykonywaniu niemożliwe jest zatem uzyskanie świadczenia określonego w art. 17 ust. 1 ustawy. W stanie faktycznym niniejszej sprawy bezspornym jest, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem ubiega się mieszkający z nim brat R. R., na którym ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,07 ha fizycznych tj. 2,3745 ha i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu w KRUS. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko w kwestii braku możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne, zaprezentowane w powołanym wyżej wyroku NSA. W świetle przedstawionych rozważań uznać należy, iż w zaskarżonej decyzji Kolegium dokonało prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyniku analizy powołanego przepisu Kolegium słusznie wywiodło, iż rolnik nie zalicza się do żadnego z przypadków wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy, bowiem nie podejmuje on lub nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto prowadząc gospodarstwo rolne skarżący nie rezygnuje z aktywności zawodowej przynoszącej określony dochód. Stan ten jest sprzeczny z ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania świadczeń opiekuńczych, których celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. W przypadku świadczeń pielęgnacyjnych są one przeznaczone dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej by zaopiekować się dzieckiem lub osobą dorosłą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Skarżący będąc rolnikiem wymienionego wymogu nie spełnia. Z tych względów odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że pozostając rolnikiem ubezpieczonym w KRUS nie rezygnuje on z zatrudnienia czy też podjęcia pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jako warunku koniecznego do uzyskania tego świadczenia, zasługuje na akceptację. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ wydając decyzję nie naruszył przepisów prawa, a zatem skarga wniesiona na taką decyzję musiała ulec oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.