I OSK 1402/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej "F." od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Gd 628/12 w sprawie ze skargi "F." na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 3 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę kasacyjną. Decyzją z 3 września 2012 r. Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy decyzję Starosty Kartuskiego z 17 lutego 2012 r., przyznającą F.K. sp. z o.o. w Gdańsku odszkodowanie w wysokości 293.900 zł za przejętą pod drogę nieruchomość, oznaczoną jako działki nr [...]. W motywach swego rozstrzygnięcia Wojewoda przywołał treść art. 134 ust. 1–3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) i stwierdził, że przyjęte przez rzeczoznawców majątkowych podejście porównawcze i metoda korygowania ceny średniej było prawidłowe. Do porównania wybrano bowiem 15 transakcji dotyczących nieruchomości podobnych i na ich podstawie ustalono, że wartość prawa własności działek nr [...] wynosi 293.900 zł. W związku z powyższym Wojewoda stwierdził, iż operat został sporządzony zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. 2004 r. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Odnosząc się natomiast do żądania strony dotyczącego doliczenia do należnego odszkodowania podatku VAT wskazał, że żaden przepis prawa nie przewiduje możliwości powiększenia odszkodowania o inne składniki, w tym o wartość podatku VAT. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku F.K. sp. z o.o. w Gdańsku, zarzucając wydanej decyzji naruszenie: 1) art. 29 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług poprzez nieuwzględnienie, że transakcja dostawy gruntów z nakazu władzy publicznej podlega podatkowi VAT, a należny podatek od tej dostawy musi zawierać się w kwocie odszkodowania, co w konsekwencji prowadziło do błędnych ustaleń, że kwota podatku VAT nie podwyższa kwoty odszkodowania i należnego stronie odszkodowania w zaniżonej kwocie, 2) art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie wartości odszkodowania w kwocie równej wartości rynkowej nieruchomości, podczas gdy z przepisu tego wynika, że wartość rynkowa nieruchomości stanowi jedynie podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania, a co za tym idzie wartość ta powinna zostać podwyższona w sytuacji, gdy transakcja podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, 3) art. 21 Konstytucji RP poprzez ustalenie odszkodowania w kwocie, która – w związku z koniecznością zapłaty podatku N/AT od dostawy przejętych gruntów – nie zapewnia stronie otrzymania słusznego odszkodowania, 4) art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego odniesienia się do zarzutów odwołania, a w szczególności brak rozważenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy odszkodowanie, które ma otrzymać skarżąca (w związku z obowiązkiem odprowadzenia jego części w formie VAT do urzędu skarbowego) będzie odszkodowaniem słusznym w rozumieniu art. 21 Konstytucji RP. W konsekwencji skarżąca domagała się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. Skarżąca podkreśliła, że w operacie szacunkowym wartość rynkowa nieruchomości została określona jako wartość netto. W piśmie z 20 stycznia 2012 r. rzeczoznawcy potwierdzili, że wartość wycenianych działek nie jest zwiększona o sumę odpowiadającą podatkom i opłatom, jakie potencjalny nabywca nieruchomości będzie zobowiązany zapłacić w związku z jej nabyciem. Skarżąca wskazała, że niesporny jest w sprawie obowiązek uiszczenia przez Spółkę podatku od kwoty ustalonego odszkodowania za przejęte działki, gdyż jest to wedle przepisów prawa podatkowego czynność dostawy towaru podlegająca opodatkowaniu 23% stawką podatku VAT. W przypadku dostawy nieruchomości dokonywanej z nakazu władzy publicznej za odszkodowaniem kwotą należną jest kwota ustalonego odszkodowania, które winno już zawierać w sobie należny podatek od przedmiotowej dostawy. Oszacowana wartość rynkowa nieruchomości, wynikająca z wyceny rzeczoznawców, takiego podatku nie zawiera (stanowi kwotę netto), to tym samym w ocenie skarżącej – ustalając wartość odszkodowania za przejęte działki – do oszacowanej wartości rynkowej nieruchomości organy winny doliczyć kwotę należnego podatku VAT od ich dostawy. Tylko taki sposób ustalenia odszkodowania gwarantuje skarżącej otrzymanie słusznego odszkodowania w rozumieniu art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z zasadą wyrażoną w Konstytucji RP wywłaszczenie dopuszczone jest wyłącznie na cele publiczne i tylko za słusznym odszkodowaniem, które w państwie prawnym należy rozumieć jako odszkodowanie niekrzywdzące jednostek. Odszkodowanie powinno równoważyć poniesioną przez podmiot wywłaszczany stratę. Tymczasem przyjęcie poglądu, że kwota należnego skarżącej odszkodowania nie powinna być powiększana o VAT, skutkuje tym, że odszkodowanie w żadnym wypadku nie może być uznane za słuszne – po odprowadzeniu VAT przez stronę pozostaje do jej dyspozycji kwota, która jest znacząco – o prawie 20% – niższa niż wartość rynkowa nieruchomości. Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez organ administracyjny sprowadza się zatem do tego, że organ ten przy stosowaniu prawa i przy uznaniu niejednolitości normy pozakonstytucyjnej z regulacją konstytucyjną zobowiązany jest do zastosowania regulacji konstytucyjnej. Skarżąca przywołała w treści skargi orzeczenia sądów administracyjnych, wydane na tle podobnych stanów faktycznych, podzielających stanowisko zaprezentowane w skardze: I FSK 1702/10, III SA/GL 594/11, III SA/Wa 1374/11. Zauważyła skarżąca, że także podstawą ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczenie, stosownie do art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest wartość rynkowa nieruchomości, co nie oznacza, że odszkodowanie ma zawsze być równe wartości rynkowej nieruchomości (jako przedmiotu prawa własności), ale jedynie że podstawę wyjściową do ustalenia odszkodowania stanowi ta właśnie wartość (por. Ewa Bończak-Kucharczyk, Komentarz do art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Lex 2011). Tym samym w sytuacji, gdy odszkodowanie podlega podatkowi VAT, którego ciężar spoczywa na skarżącej, odszkodowanie na bazie powyższego przepisu o kwotę tego podatku powinno zostać podwyższone. Tylko taka bowiem wykładnia koresponduje z przywołaną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP zasadą słusznego odszkodowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 6 lutego 2013 r. o sygn. akt II SA/Gd 628/12 oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotem skargi jest tylko i wyłącznie kwestia dodania do kwoty ustalonego odszkodowania podatku VAT. Poza zakresem skargi w niniejszej sprawie – dotyczącej legalności decyzji odszkodowawczej – pozostają wszelkie kwestie związane z tym czy, kiedy i w jakiej wysokości powstało zobowiązanie z tytułu wskazanego podatku. Sąd pierwszej instancji, kontrolując legalność decyzji Wojewody we wszystkich aspektach stwierdził, że w zakresie ustalenia wartości nieruchomości, w żadnym razie nie ma podstaw do podważania legalności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Starosty Kartuskiego. Prawidłowo jako podstawę ustalenia odszkodowania przyjęto operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawców majątkowych w dniu 28 listopada 2011 r. Wydanie decyzji zostało poprzedzone wszechstronnym postępowaniem, w trakcie którego została przeprowadzona rozprawa administracyjna, a skarżąca zapoznała się z całym materiałem dowodowym – w szczególności z treścią operatu szacunkowego. Jak wskazał WSA, ustalenie odszkodowania za nieruchomości skarżącej przejęte pod budowę dróg publicznych odbyło się w trybie art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami – który ma kluczowe znaczenie dla ustalenia wysokości odszkodowania. Zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135 ustawy, wartość rynkowa nieruchomości. W myśl art. 151 ustawy wartość rynkową nieruchomości stanowi najbardziej prawdopodobna jej cena, możliwa do uzyskania na rynku. We wskazanych przepisach, ani w żadnych innych nie ma mowy o tym, że do kwoty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (przejęcia z mocy prawa) dodaje się kwotę należnych podatków oraz danin. W tym zakresie powołana regulacja jest jednoznaczna. Potwierdzenie takiego stanowiska znaleźć można m.in. w § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, który przesądza o tym, że przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości w podejściu dochodowym nie uwzględnia się amortyzacji, kredytu i jego kosztów, podatku dochodowego oraz innych opłat i podatków związanych ze sprzedażą nieruchomości. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że wprawdzie powyższy przepis dotyczy podejścia dochodowego, a nie porównawczego, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie, jednakże zarówno podejście dochodowe jak i porównawcze prowadzi do określenia wartości rynkowej, a zatem podstawowe zasady ich stosowania muszą być jednakowe. Skoro w podejściu dochodowym podstawą określania wartości są dochody wskazane na m.in. na podstawie czynszów i wydatków operacyjnych, których poziom przyjmujemy bez VAT-u, to analogicznie w podejściu porównawczym "ceny transakcyjne" stanowiące podstawę określania wartości rynkowej nie powinny zawierać podatku VAT. Z tego względu Sąd pierwszej instancji nie podzielił zarzutu skargi, iż wysokość odszkodowania powinna być powiększona o podatek VAT w wysokości 23%. Organ administracji publicznej działa na podstawie przepisów prawa, a przepisy te takiej możliwości powiększenia odszkodowania na etapie wydawania władczej decyzji administracyjnej nie przewidują. W ocenie Sądu pierwszej instancji sytuacja taka nie pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą słusznego odszkodowania za wywłaszczenie wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości. Już z samego określenia "wartość rynkowa nieruchomości" jednoznacznie wynika, że jest to wartość określona na podstawie czynników rynkowych. Tym samym przy wyliczaniu wartości rynkowej nieruchomości brane są pod uwagę ceny transakcyjne będące efektem wzajemnego oddziaływania na siebie sił popytu i podaży. Sąd ten podkreślił również fakt, że rzeczoznawca majątkowy dokonujący wyceny wywłaszczonej (przejętej z mocy prawa) nieruchomości nie ustala jej ceny sprzedaży, mogącej stanowić podstawę opodatkowania podatkiem VAT, a jedynie jak wskazano to powyżej, wartość rynkową. Pojęcia wartość rynkowa oraz cena sprzedaży nie są pojęciami tożsamymi. WSA zgodził się z organem II instancji, że ewentualny obowiązek zapłaty przez skarżącego podatku VAT od odszkodowania nie ma wpływu na wartość rynkową nieruchomości. Z tego powodu wartość rynkowa nieruchomości nie rośnie. Wtórne w stosunku do odszkodowania obowiązki publicznoprawne skarżącej związane z podatkiem nie mogą przekładać się na ocenę odszkodowania w kategoriach słuszności, jeśli jego wysokość odzwierciedla wartość rynkową utraconego prawa. Sąd pierwszej instancji wskazał, że również w sytuacji, kiedy odszkodowanie jest wypłacane osobie prawnej, jest to przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych, ponieważ ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych z dnia 15 lutego 1992 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.) nie przewiduje zwolnienia w tym zakresie. Inaczej reguluje tę kwestię art. 21 ust. 1 pkt 29 ww. ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) zwalniając od podatku dochodowego przychody uzyskane z tytułu odszkodowania wypłaconego stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami lub z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie oraz z tytułu sprzedaży nieruchomości w związku z realizacją przez nabywcę prawa pierwokupu stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami, nie dotyczy to przypadków, gdy właściciel nieruchomości, o której mowa w zdaniu pierwszym, nabył jej własność w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego bądź odpłatnym zbyciem nieruchomości za cenę niższą o co najmniej 50% od wysokości uzyskanego odszkodowania lub ceny zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub w związku z realizacją prawa pierwokupu. Jak zatem zauważył WSA, brak jest jakichkolwiek podstaw do takiej interpretacji norm zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, które na etapie ustalania odszkodowania nakazywałyby powiększenie odszkodowania o podatek VAT. Polskie prawo wywłaszczeniowe ogranicza wysokość odszkodowania do wartości nieruchomości (pomijając przewidziane ustawowo dodatki np. 5% z tytułu niezwłocznego wydania nieruchomości). Dlatego w obecnym stanie prawnym w żadnym razie nie można postawić organom zarzutu naruszenia art. 134 u.g.n., jak tego chce skarżąca. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła "F.K." Spółka z o.o. z siedzibą w Gdańsku. Zdaniem kasatora wyrok ten naruszył: 1) art. 29 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług poprzez nieuwzględnienie faktu, że transakcja dostawy gruntów z nakazu władzy publicznej podlega podatkowi VAT, a więc należny podatek od tej dostawy musi zawierać się w kwocie odszkodowania z tytułu przejęcia nieruchomości z mocy prawa, co w konsekwencji prowadziło do błędnych ustaleń, iż kwota VAT nie podwyższa kwoty odszkodowania należnego skarżącej; 2) art. 134 ust. 1 w zw. z art. 128 ust. 1 i art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ustalenie wysokości odszkodowania należnego skarżącej w kwocie równej wartości rynkowej nieruchomości netto według wyceny rzeczoznawców majątkowych, podczas gdy z przepisu tego wynika, że wartość rynkowa nieruchomości stanowi jedynie podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania, a co za tym idzie, kwota ta powinna zostać podwyższona o kwotę podatku VAT w sytuacji, gdy transakcja podlega opodatkowaniu tym podatkiem; 3) art. 151 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o cenach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że obowiązek zapłaty przez skarżącą podatku VAT od odszkodowania nie ma wpływu na wartość nieruchomości; 4) art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu odszkodowania w kwocie, która – w związku z koniecznością zapłaty podatku VAT – nie zapewnia skarżącej otrzymania słusznego odszkodowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszeń prawa materialnego odnoszą się do błędnego, zdaniem skarżącego poglądu Sądu I instancji, że odszkodowanie za pozbawienie prawa własności do nieruchomości przejętych pod budowę drogi nie powinno być powiększone o kwotę podatku od towarów i usług należnego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Na wstępie trzeba stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela poglądy wyrażane w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 7 maja 2013 r. w sprawie o sygnaturze I OSK 2027/11 gdzie występował ten sam problem prawny. Za nietrafny uznać należy zarzut naruszenia art. 29 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Wskazany w skardze art. 29 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że podstawą opodatkowania ww. podatkiem jest obrót, a następnie określa, co należy rozumieć pod tym pojęciem. Przepis ten dotyczy problematyki prawnopodatkowej, podczas gdy poza zakresem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie – dotyczącej legalności decyzji odszkodowawczej – pozostają wszelkie kwestie związane z tym czy, kiedy i w jakiej wysokości powstało zobowiązanie podatkowe. Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, powołane w skardze kasacyjnej nie miały zastosowania w rozpoznawanej sprawie wobec czego nie mogły zostać naruszone. Odnosząc się do pozostałych zarzutów należy wskazać, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, zgodnie z art. 128 ust. 1 i art. 134 ust. 1 u.g.n, odpowiadać powinno wartości rynkowej objętej wywłaszczeniem nieruchomości Zaznaczyć trzeba, że odszkodowanie za utraconą własność nieruchomości ma za zadanie zrekompensowanie wartości utraconego przez jej właściciela prawa, a nie zrekompensowanie całości szkody powstałej na skutek wywłaszczenia nieruchomości Skoro ustalenie wysokości odszkodowania następuje w oparciu o zasady określone w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami a przepisy tej ustawy nie przewidują możliwości powiększenia należnego odszkodowania o dodatkowe składniki nieprzewidziane w ustawie, w tym również o podatek VAT, to brak jest podstawy prawnej do konstruowania normy prawa materialnego nakładającej na organ ustalający wysokość odszkodowania taki obowiązek. Normy takiej nie może stanowić powołany w skardze kasacyjnej art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2012 r. o cenach, zawierający definicję ustawową – na użytek tej ustawy – zawartego w przepisach ustawy określenia "cena". Definicja ta, do której nie odwołują się przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie może więc objaśniać użytego w art. 151 ust. 1 u.g.n. określenia "najbardziej prawdopodobna cena nieruchomości, możliwa do uzyskania na rynku". Nie są także uzasadnione zarzuty dotyczące błędnej wykładni art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie zajmował się pojęciem "słusznego odszkodowania". W wyroku z dnia 8 maja 1990 r. sygn. akt K 1/90 (OTK 1990, nr 1, poz. 2) Trybunał stwierdził, że odszkodowanie słuszne, to odszkodowanie sprawiedliwe czyli ekwiwalentne. W późniejszym natomiast wyroku z dnia 20 lipca 2004 r. (sygn. akt SK 11/02, OTK ZU-A 2004, nr 7, poz. 66) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że Konstytucja nie precyzuje pojęcia "słusznego odszkodowania", które jest związane z wartością wywłaszczanej nieruchomości. Ponadto podkreślił też, iż znamiennym jest, że prawodawca konstytucyjny nie posłużył się określeniem "pełne odszkodowanie", lecz zastosował termin "słuszne", który ma bardziej elastyczny charakter. Z tego wynika, że – zdaniem Trybunału Konstytucyjnego – mogą istnieć sytuacje szczególne, gdy inna ważna wartość konstytucyjna pozwoli uznać za słuszne również odszkodowanie nie w pełni ekwiwalentne. Ze względu na wartości znajdujące wyraz w Konstytucji dla ustalenia znaczenia tego pojęcia należy również uwzględnić kontekst następstw ustalenia odszkodowania dla budżetu państwa. Wywłaszczenie bowiem – jak wywodził Trybunał – następuje na cele publiczne tzn. ze względu na dobro wspólne. Z tych przyczyn – zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, odszkodowanie w pełni ekwiwalentne może nie odpowiadać zasadzie słuszności natomiast odszkodowanie nie w pełni ekwiwalentne może być uznane za odszkodowanie słuszne. Odszkodowanie za utraconą własność nieruchomości jak wcześniej podniesiono, ma za zadanie rekompensować wartość utraconego prawa, a nie szkody wskutek wywłaszczenia nieruchomości Podatek VAT nie jest elementem wartości nieruchomości powstanie zobowiązania podatkowego, w oparciu o odrębne od ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy jest zdarzeniem następczym w stosunku do uzyskania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Uznanie, że wartość rynkowa nieruchomości, o której mowa w art. 134 ust. 1 u.g.n. rozumiana być musi jednolicie dla wszystkich podmiotów wywłaszczonych, a więc bez względu na obowiązujący niektóre z tych podmiotów podatek VAT nie narusza zasad konstytucyjnych zawartych zarówno w art. 21 ust. 2, jak Konstytucji RP. Sądy administracyjne, oceniające zgodność z prawem decyzji ustalających odszkodowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przyjmują zgodną z powyższą wykładnię przepisów tej ustawy (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 170/11 i sygn. akt I OSK 990/11, z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 1904/11, z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 289/14, z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2859/12). Z przedstawionych względów zarzuty dotyczące błędnej wykładni prawa materialnego nie mogły okazać się skuteczne. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.