I OZ 746/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2138/12 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi W. G. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie 2. przywrócić W. G. termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2013 r., I SA/Wa 2138/12. Wyrokiem z 22 lutego 2013 r., I SA/Wa 2138/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. G. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Postanowieniem z 29 marca 2013 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego, a postanowieniem z 21 czerwca 2013 r. odrzucono wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że Okręgowa Izba Radców Prawnych pismem z 7 maja 2013 r. zawiadomiła Sąd o wyznaczeniu radcy prawnego B. G.-S. z urzędu. Radca prawny zapoznała się z aktami sprawy dwukrotnie – 14 maja 2013 r. oraz 24 maja 2013 r. Wnioskiem z 11 czerwca 2013 r. pełnomocnik wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 lutego 2013 r., wnosząc równocześnie skargę kasacyjną od tego wyroku We wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik wskazała, że w dniu 13 maja 2013 r. powzięła wiadomość o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu w przedmiotowej sprawie. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podniosła, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu trzydziestu dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu o występowania w sprawie. W niniejszej sprawie, wniosek o przywrócenie terminu oraz skarga kasacyjna zostały złożone przed upływem trzydziestu dni od dnia zawiadomienia o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu w sprawie, co uzasadnia przywrócenie terminu. Pełnomocnik podniosła, że pismo wniosła w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, tj. dnia, w którym miała rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy. Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest spóźniony. Zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Pełnomocnik skarżącego zapoznała się z aktami sprawy dwukrotnie. Dlatego też, w ocenie Sądu, pełnomocnik najpóźniej 24 maja 2013 r., po ponownym już zapoznaniu się z aktami sprawy, miała możliwość dokonania czynności w postępowaniu. W tym więc dniu, jak wynika to również z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała przyczyna uchybienia terminowi do jej wniesienia. We wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik nie wskazuje, aby po ponownym zapoznaniu się z aktami (po upływie 10 dni od pierwszego zapoznania się z aktami) na przeszkodzie do złożenia wniosku wraz ze skargą kasacyjną stanęły nieprzewidziane i niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody. Jedyna argumentacja pełnomocnika powołana we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu opiera się na twierdzeniu, że czynności wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu dokonała w terminie 30 dni od dnia zawiadomienia o wyznaczeniu przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Warszawie. Przyjmując, że przyczyna uchybienia terminu ustała najpóźniej 24 maja 2013 r. Sąd stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu jest spóźniony. Termin do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu upłynął 31 maja 2013 r., co czyni wniosek złożony w dniu 11 czerwca 2013 r. spóźnionym. Pełnomocnik nie wniosła o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W zażaleniu, W. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżył opisane postanowienie w całości, zarzucając: 1. naruszenie art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony z uchybieniem ustawowego terminu, przewidzianego dla dokonania tej czynności, stąd też zaistniała podstawa do jego odrzucenia; 2. naruszenie art. 8 ust. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 177 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 175 § 1 p.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na naruszeniu zasad równości wobec prawa i prawa do sądu, przez akceptację sytuacji, w której pełnomocnik procesowy z wyboru, który działa na wcześniejszym etapie postępowania, ma 30 dni na sporządzenie skargi kasacyjnej, a pełnomocnik wyznaczony z urzędu może mieć w istocie krótszy termin na sporządzenie skargi kasacyjnej od momentu powzięcia przez niego wiadomości o wyznaczeniu pełnomocnikiem, co w niczym nieuzasadniony sposób stawia go w gorszej sytuacji niż pełnomocnika z wyboru. Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniesiono okoliczności, z powodu których zdaniem pełnomocnik, dopiero 6 czerwca 2013 r. miała ona rzeczywistą możliwość zapoznania się z aktami sprawy. Ze stanowiskiem skarżącego pełnomocnik zapoznała się 23 maja 2013 r., a ponadto podjęła starania o spotkanie z prezesem Ogólnopolskiego Stowarzyszenia [...], co nastąpiło 10 czerwca 2013 r. Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo przyjął, że do wniesienia skargi kasacyjnej wystarczy samo zapoznanie się z aktami sprawy. Pełnomocnik w celu należytego sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej musi ponadto przeanalizować przepisy, piśmiennictwo, orzecznictwo, dokonać analizy celowości wniesienia skargi kasacyjnej, skontaktować się z klientem i poznać jego stanowisko w sprawie i wreszcie sporządzić samą skargę. Strona, o ile nie ma stosownych uprawnień, nie może samodzielnie sporządzić skargi kasacyjnej (art. 175 § 1 p.p.s.a.). Zatem, przyznanie pełnomocnika z urzędu w sytuacji gdy strona nie jest w stanie ponieść kosztów jego ustanowienia oznacza, że strona nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Również pełnomocnik wyznaczony po upływie trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie ponosi z tego tytułu winy. Pełnomocnik z urzędu jest takim samym pełnomocnikiem, jak pełnomocnik z wyboru, ponieważ ich rola i zakres obowiązków są identyczne. To oznacza, że powinni dysponować tym samym trzydziestodniowym terminem na sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. W sprawie, zdaniem Sądu pierwszej instancji, pełnomocnik była zobowiązana do sporządzenia skargi kasacyjnej w terminie 17 dni od momentu powzięcia wiadomości o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu. Takie różnicowanie sytuacji jest nieuzasadnione i powoduje, że osoby ubogie mają mniejszą możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem. W orzecznictwie sądów administracyjnych uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 p.p.s.a., dniem w którym ustała przyczyna uchybienia terminiu (art. 87 § 1 p.p.s.a.) do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Prezentowana koncepcja gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi z urzędu czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Pełnomocnik przedstawiła orzecznictwo na poparcie swojego stanowiska (m.in. postanowienia NSA z 8 czerwca 2006 r., I FZ 198/06, z 3 listopada 2006 r., I FZ 515/06, z 15 marca 2007 r., II FZ 47/07, z 10 września 2007 r., II FZ 426/07, z 11 grudnia 2007 r., II OZ 1262/07, z 21 grudnia 2007 r., I OZ 974/07, z 11 października 2011 r., II FZ 570/11, z 17 czerwca 2012 r., II OZ 539/12, z 26 lipca 2012 r., I OZ 526/12, z 7 grudnia 2012 r., I OZ 896/12, czy z 10 kwietnia 2013 r., I OZ 199/13). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wykładni art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, dotyczącej momentu od którego pełnomocnik miała możliwość dokonania czynności w postępowaniu, a co za tym idzie stanowiska, że przyczyna uchybienia terminu ustała najpóźniej 24 maja 2013 r. W niniejszej sprawie kluczowe jest ustalenie znaczenia zwrotu "ustanie przyczyny uchybienia terminu", którym posługuje się ustawodawca w przepisie art. 87 § 1 in fine p.p.s.a. Wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika złożonym w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie wpływa na bieg tego terminu. Brak bowiem podstaw do przyjęcia, że przeszkoda w dokonaniu czynności, choćby niezawiniona przez stronę, powodowała przedłużenie terminu o okres trwania przeszkody w sposób zbliżony do zawieszenia terminu przedawnienia (por. post. NSA z 11 marca 2008 r., I GZ 11/08). Niemniej okoliczności z tym związane, np. wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po upływie tego terminu przez właściwą okręgową radę adwokacką, właściwą okręgową izbę radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych (art. 253), mogą stanowić przyczynę uzasadniającą złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, komentarz do art. 177, teza 7). Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, zgodnie z którym, przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wniesieniem skargi kasacyjnej ustaje najpóźniej z upływem trzydziestu dni od dnia, w którym profesjonalny pełnomocnik dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik jest upoważniony do podejmowania w sprawie czynności umożliwiających sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Samo zapoznanie się z aktami – jeżeli pełnomocnik wniesie skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia w terminie 30 dni od dnia w którym dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu – nie może automatycznie oznaczać przyjęcia, że pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość działania w sprawie. Przyjęcie powyższego nie oznacza, że wydłużony został termin określony w art. 177 § 1 p.p.s.a., ponieważ termin ten jest liczony od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem i w niniejszej sprawie już upłynął. W sprawie nie został również wydłużony termin oznaczony w art. 87 § 1 p.p.s.a., ponieważ przyjęcie zaprezentowanego wyżej stanowiska o ustaniu przyczyny uchybienia terminu, które to stanowisko jest związane z możliwością rzeczywistego działania przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, pozwala precyzyjnie wyznaczyć początek i koniec biegu siedmiodniowego terminu do dokonania czynności. W niniejszej sprawie, termin określony w art. 177 § 1 p.p.s.a. nie został zachowany, ale 11 czerwca 2013 r., czyli w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, pełnomocnik złożyła wniosek o przywrócenie terminu wraz ze skargą kasacyjną. Skoro zgodnie z jej oświadczeniem, 13 maja 2013 r. radca prawny została zawiadomiona o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu, wniosek należało złożyć w terminie 7 dni od 12 czerwca 2013 r., to jest najpóźniej do 19 czerwca 2013 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, a zatem w sprawie należało przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 i art. 87 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.