I OSK 119/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. P., M. P. i M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2018 r. sygn. III SA/Kr 786/18 w sprawie ze skargi K. P., M. P. i M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 września 2020 r., sygn. III SA/Kr 786/18, po rozpoznaniu skargi oddalił skargę K. P., M. P. i M. P. (dalej również jako: "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej oddalił skargę (pkt I), przyznał od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz radcy prawnego L. B. kwotę 240 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach (pkt II). Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Starosta L. decyzją z [...] marca 2018 r. zmienił własną decyzję z [...] kwietnia 2013 r. w części dotyczącej okresu przyznania K. P. i M. P. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania M. P. w rodzinie zastępczej w ten sposób, że od 16 stycznia 2018 r. do 18 lutego 2018 r. odmówił przyznania ww. świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na art. 80 ust. 1 pkt 2 i art. 82 ust. 1, 1a i 1b ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 998 z późn. zm., dalej jako "ustawa") wskazał, że rodzinie zastępczej przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletniości, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie i uczy się w szkole, zakładzie kształcenia nauczycieli, w uczelni, u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego, przy czym świadczenia przysługują w czasie trwania odpowiednio roku szkolnego, roku akademickiego, kursu albo przygotowania zawodowego. Organ zaznaczył, że decyzją z [...] kwietnia 2013 r. przyznano K. P. i M. P. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania M. P., urodzonej 3 kwietnia1995 r., tj. osoby pełnoletniej, pozostającej w dotychczasowej rodzinie zastępczej, do czasu ukończenia nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nią 25 roku życia. W roku szkolnym 2017/2018, 15 stycznia 2018 r. M. P. ukończyła Szkołę [...] w L., a następnie 19 lutego 2018r. została przyjęta do Zaocznej Policealnej Szkoły dla Dorosłych "[...]" w N., kształcącej w zawodzie technik rachunkowości. Organ stwierdził, że ponieważ okres od 16 stycznia do 18 lutego 2018 r. nie był okresem nauki pełnoletniej wychowanki, to należało uznać, że rodzina zastępcza w tym okresie nie była uprawniona do świadczenia przeznaczonego na pokrycie kosztów utrzymania wychowanki. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podali, że M. P. była do 15 stycznia 2018 r. uczennicą Centrum Kształcenia Ustawicznego w L. i jeszcze przed zakończeniem nauki zostało ustalone, że będzie się ona dalej uczyć w Studium Policealnym "[...]" w N. W dniu rozpoczęcia I semestru, tj. 19 lutego 2018 r. zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami wychowanka rozpoczęła dalszą naukę w szkole policealnej, jednakże przez cały czas nauki, a także w czasie spornego miesiąca, mieszkała w rodzinie zastępczej i jako domownik korzystała, m.in. z mediów, ogrzewania, wyżywienia oraz pozostawała wyłącznie na utrzymaniu rodziny zastępczej. Wskazano, że rodzina zastępcza nie ma wpływu na terminy w jakich szkoły zaczynają i kończą semestry i dlatego nie może ponosić z tego względu konsekwencji finansowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. decyzją z [...] maja 2018 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wskazało w uzasadnieniu, że okres od 16 stycznia 2018 r. do 18 lutego 2018 r. nie był okresem nauki pełnoletniej M. P., zatem w świetle art. 82 ust. 1 i 1a ustawy ww. świadczenie nie przysługiwało. Rodzinie zastępczej przysługiwało ww. świadczenie, jeżeli "dziecko po osiągnięciu pełnoletniości w dalszym ciągu przebywa w danej formie pieczy zastępczej i uczy się w prawem przewidzianej placówce oświatowej lub w szkole wyższej". W ocenie Kolegium rodzina zastępcza mogła otrzymać takie świadczenie wyłącznie wtedy, jeżeli zostałyby spełnione łącznie dwa warunki, tj. osoba pełnoletnia nadal przebywa w danej formie pieczy zastępczej i kontynuuje naukę. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli skarżący, podnosząc jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalanie skargi jako bezzasadnej, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Na rozprawie 20 września 2018 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu, na pytanie Sądu, wyjaśniał, że podopieczna między zakończeniem nauki, a rozpoczęciem jej w kolejnej szkole – nie podjęła żadnej pracy, chociaż teoretycznie mogła to zrobić. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie podopieczna rodziny zastępczej zakończyła 15 stycznia 2018 r. trójsemestralną szkołę policealną, a następnie, po upływie miesiąca (19 lutego 2018 r.), podjęła naukę w innej szkole policealnej. Podkreślono następnie, że powołany w decyzji art. 82 ust.1 a ustawy stanowi, że świadczenia oraz dodatki przysługują w czasie trwania odpowiednio roku szkolnego, roku akademickiego, kursu albo przygotowania zawodowego. Obie szkoły policealne, organ potraktował jako "przygotowanie zawodowe" – skoro pomiędzy nimi nastąpiła przerwa praktycznie jednomiesięczna (od 16 stycznia do 18 lutego 2018 r.) to prawidłowo, za ten okres nie zostało przyznane świadczenie. Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepisy ustawy zakładają finansowanie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej w sposób nieprzerwany w toku typowej ścieżki kształcenia tj. po uzyskaniu pełnoletniości – do zakończenia procesu kształcenia – w szkole zawodowej (obecnie branżowej) lub technikum lub policealnej szkole zawodowej lub na studiach. Tylko więc w sytuacjach kontynuowania kształcenia na coraz wyższym poziomie – okresy ferii i wakacji nie pozbawiają prawa do świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania. Ze względu na to, że M. P. po zakończeniu policealnej szkoły w zakresie szkolenia technika bezpieczeństwa i higieny pracy zdecydowała się podjąć dodatkowe szkolenie – na analogicznym poziomie dokształcania zawodowego – ale w zakresie technika rachunkowości – to prawidłowa, w ocenie Sądu, była decyzja organu I instancji i utrzymująca w mocy tę decyzję – decyzja Kolegium, że okres jednomiesięcznej przerwy pomiędzy oboma typami szkół – nie uprawniał skarżących do pokrywania kosztów utrzymania podopiecznej. Sąd wskazał ponadto, że w sprawie nie ma znaczenia, że M. P. pozostawała na utrzymaniu rodziny zastępczej od 16 stycznia 2018 r. do 18 lutego 2018 r., skoro okres ten, zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie był wliczany do okresu kontynuacji kształcenia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący, zaskarżając to orzeczenie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucam naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 82 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 697 ze zm.) przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że rodzinie zastępczej skarżących nie przysługiwały świadczenia, o których mowa w art. 80 ust 1 ustawy, w sytuacji, gdy pełnoletnia M. P. nadal przebywała w tej rodzinie zastępczej i w roku szkolnym 2017/2018 kontynuowała naukę w dwóch szkołach policealnych, 2) art. 37 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy przez jego niezastosowanie, co skutkowało przyjęciem stanowiska, że kształcenie M. P. odbywało się w ramach przysposobienia zawodowego u pracodawcy, a nie w szkole. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej jako "p.p.s.a".), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Wskazać należy, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, Lex nr 1217424; wyrok NSA z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, Lex nr 596025; wyrok NSA z 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 402/13, Lex nr 1488113). Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych (zob. m.in. wyrok NSA z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1826/18; wyrok z 10 grudnia 2019, sygn. akt II OSK 221/18; wyrok z 27 września 2019 r., sygn. akt I OSK 3011/17 – wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem cbois.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 29 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2747/12, Lex nr 1269660; wyrok NSA z 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2327/11, Lex nr 1340137). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., sygn. akt I FSK 1092/12, Lex nr 1372071; wyrok NSA z 1 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1506/09, Lex nr 745674; wyroki NSA: z 11 października 2012 r., sygn. akt I FSK 1972/11, CBOSA; z 3 listopada 2011 r., sygn. akt I FSK 2071/09, CBOSA). Zauważyć trzeba, że w rozpoznawanej sprawie brak w skardze kasacyjnej zarzutów proceduralnych wytykających błędy w ustaleniach faktycznych. W szczególności w skardze kasacyjnej nie zakwestionowano ustaleń Sądu pierwszej, że 15 stycznia 2018 r. M. P. ukończyła Szkołę [...] w L., a następnie 19 lutego 2018 r. została przyjęta do Zaocznej Policealnej Szkoły dla Dorosłych "[...]" w N., kształcącej w zawodzie technik rachunkowości, a także, że okres od 16 stycznia 2018 r. do 18 lutego 2018 r nie był okresem nauki pełnoletniej M. P. Biorąc powyższe pod uwagę, skoro przepis art. 82 ust. 1a ustawy jednoznacznie stanowi, że świadczenie przeznaczone na pokrycie kosztów utrzymania pełnoletniej wychowanki przysługuje w czasie trwania odpowiednio roku szkolnego, roku akademickiego, kursu albo przygotowania zawodowego, to prawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w sytuacji gdy M. P. w powyższym okresie nie kontynuowała kształcenia na coraz wyższym poziomie to rodzinie zastępczej nie przysługiwało świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania pełnoletniej wychowanki. W związku z powyższym niezasadne są zarzuty naruszenia art. 37 ust. 2 pkt 1 lit. a i art. 82 ust. 1 i 1a ustawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną.