II FZ 106/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 września 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 729/23 w sprawie ze skargi E. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 7 marca 2023 r. nr 2401-IOD-1.4102.69.2022.7/MK UNP: 2401-23-046947 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 4 września 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 729/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi E. J. (dalej: "skarżąca") od decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 7 marca 2023 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że pismem z 16 czerwca 2023 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi przez jej podpisanie, przedłożenie pełnomocnictwa procesowego lub jego uwierzytelnionego odpisu oraz podanie numeru PESEL skarżącej, a także do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 538 zł. Braki te miały zostać uzupełnione w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Przedmiotowe wezwania zostały odebrane przez pełnomocnika skarżącej w dniu 22 czerwca 2023 r. (kserokopia zwrotnego potwierdzenia odbioru, k. 20 akt sądowych). W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej pismem z 13 lipca 2023 r. zwrócił się z wnioskiem o nieodrzucanie przedmiotowej skargi i przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że niedochowanie ww. terminu było zwykłą pomyłką wynikającą z błędnego obliczenia daty do uzupełnienia braków skargi. Przyjęcie i rozpatrzenie skarg przez Sąd jest zaś kluczowe dla rzetelnej i poprawnej oceny sytuacji skarżącej. Równocześnie pełnomocnik skarżącej uzupełnił powyższe braki formalne i fiskalne skargi. Następnie pismem z 21 lipca 2023 r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia złożonego wniosku o przywrócenie terminu przez wskazanie daty ustania przyczyny uchybienia terminowi oraz podanie i uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w przedmiotowym uchybieniu. W piśmie z 31 lipca 2023 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że w dniu 22 czerwca 2023 r. korespondencja adresowana do niego została odebrana przez osobę trzecią. Informacje o przesyłce pełnomocnik skarżącej powziął dopiero 12 lipca 2023 r. Równocześnie podkreślił, że nieoddanie przesyłki adresatowi przez domownika stanowi okoliczność faktyczną, która może uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminowi. Sąd pierwszej instancji nie podzielił argumentacji prezentowanej przez stronę i odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W zażaleniu na postanowienie WSA, skarżąca wskazała na naruszenie przez Sąd art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez lakoniczne odniesienie się do powołanych przez nią dowodów oraz art. 86 § 1 zdanie pierwsze tej ustawy poprzez uznanie, iż skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy. Ponadto wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można Sądowi pierwszej instancji, który odmówił przywrócenia terminu, zarzucić naruszenia art. 86 § 1 p.p.s.a., skoro pełnomocnik skarżącej we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu nie wskazał takich okoliczności, które uprawdopodobniałyby brak winy w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi. Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2015, s. 462, nb 4). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, CBOSA). W orzecznictwie podnosi się, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Zaniedbania osób, którymi wielokrotnie posługuje się pełnomocnik nie mogą być zaś uznane za brak winy w uchybieniu terminowi, bowiem to pełnomocnik ponosi wówczas ryzyko działań takich osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt I GZ 479/14). W rozpoznawanej sprawie wezwania do usunięcia braków formalnych skargi zostały doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 22 czerwca 2023 r., o czym świadczy znajdujący się w aktach sprawy dowód doręczenia przesyłki poleconej (k. 20 akt sądowych). Przesyłka została skierowana na wskazany w aktach adres do doręczeń, zaś przesyłkę odebrał upoważniony pracownik (a więc osoba uprawniona do odbioru przesyłki w imieniu pełnomocnika), co wynika z dowodu doręczenia wezwania. Istotnym jest, iż w zażaleniu nie zakwestionowano aby przesyłkę wydano osobie nieuprawnionej. Stosownie do art. 72 § 2 p.p.s.a. jeżeli doręczenia dokonuje się w miejscu pracy, można doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism (tzw. doręczenie zastępcze). Wynika z tego, że możliwym jest wydanie przesyłki osobie upoważnionej, którą może dla przykładu być upoważniony pracownik. Warunkiem doręczenia przesyłki osobie nie będącej adresatem jest to, że odbierający pismo zobowiąże się do jej przekazania odbiorcy. Strona będzie ponosić konsekwencje jakie wynikają z doręczenia pisma nawet wówczas, gdy pismo jest doręczane podczas jej nieobecności w miejscu zamieszkania. (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 297/12; z dnia 1 października 2013 r., sygn. akt II FZ 748/13; z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt II FZ 624/16; z dnia 25 października 2018r., sygn. akt II FZ 660/18, dostępne w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl). W takiej sytuacji prawny skutek doręczenia przesyłki następuje z chwilą wydania przesyłki osobie upoważnionej. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu dla tej oceny nie mają znaczenia późniejsze działania lub zaniechania osób, w tym kiedy faktycznie przesyłka dotarła do rąk adresata. Podkreślenia bowiem wymaga, że profesjonalny pełnomocnik ponosi odpowiedzialność za zaniedbania osób, którym powierza wykonanie czynności, do których wykonania był sam zobowiązany z racji ustanowienia go pełnomocnikiem. Zatem ich zaniedbania bądź uchybienia nie uwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu. W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do twierdzenia, że nie doszło do doręczenia przesyłki w trybie art. 72 § 1 p.p.s.a., skoro wszystkie przesłanki określone w tym przepisie zostały spełnione. Zarazem doręczenie to jest skuteczne, niezależnie od tego, czy osoba, która odebrała pismo, oddała je następnie adresatowi w stosownym terminie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., w ocenie NSA, w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wszystkie podstawowe elementy wymienione w tym przepisie.: przedstawia stan sprawy przyjęty za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, prezentuje argumenty strony, a także wskazuje podstawę prawną rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem. Należy przy tym podkreślić, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez Sąd pierwszej instancji tylko wówczas może zostać uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli zawarta w uzasadnieniu relacja jest niepełna, niejasna, niespójna lub zawierająca innego rodzaju wadę, która nie pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej (por. wyroki NSA z dnia 13 stycznia 2012 r., I FSK 1696/11; z dnia 16 sierpnia 2012 r., II GSK 285/12; z dnia 19 grudnia 2013 r., II GSK 2321/13). Funkcja uzasadnienia orzeczenia wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. W świetle powyższego NSA uznał zarzut za całkowicie chybiony. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez autora zażalenia nie oznacza, że takie uzasadnienie nie odpowiada wymogom ustawowym określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.