I SA/Bd 699/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 24 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do czerwca 2013 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że spółka nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, ani nie generuje przychodów w wysokości, która pozwoliłaby na pokrycie bieżącej działalności. W następstwie prowadzonego przez organy podatkowe postępowania w zakresie prawidłowości rozliczeń w podatku od towarów i usług spółka utraciła płynność finansową i nie jest w stanie regulować swoich bieżących zobowiązań. Spółka nie zatrudnia pracowników. Spółka nie posiada żadnego rachunku bankowego, gdyż umowy o prowadzenie tych rachunków zostały wypowiedziane. Na koniec 2016r. spółka posiadała w kasie środki pieniężne w wysokości [...] zł jednakże z uwagi na usiłowanie nieprzerywania prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, kondycja finansowa spółki uległa znacznemu pogorszeniu. Wskazano, że wysokość zobowiązań spółki przekracza stan jej należności. Na koniec 2015r. spółka poniosła stratę [...] zł, natomiast na koniec 2016r. stratę w wysokości [...] zł. Obecnie w kasie spółki znajduje się kwota nieco ponad [...] zł. podkreślono, że spółka musi znajdować się w posiadaniu tych środków finansowych, chociażby ze względna konieczność regulowania przez nią bieżących zobowiązań takich jak: lokal, księgowość, media, obsługa prawna. Podniesiono również, że cały "zysk" jaki generuje spółka w związku z prowadzoną przez siebie bieżącą działalnością gospodarczą, a wykazany w rachunku zysku i strat sporządzonym na koniec czerwca 2017r. jest przekazywany przez kontrahentów spółki bezpośrednio na konto organu egzekucyjnego. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. wartość środków trwałych [...] zł, za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała stratę w kwocie [...]zł. Do wniosku dołączono: bilans sporządzony na dzień [...] grudnia 2016r.; rachunek zysków i strat za 2016r.; bilans – sprawozdanie na dzień [...] czerwca 2017r.; rachunek zysków i strat porównawczy za okres styczeń – czerwiec 2017r. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego spółka przedłożyła: aktualny wykaz środków trwałych (52 pozycje – zajęte przez Naczelnika K.-p Urzędu Skarbowego w B. zgodnie z zarządzeniem wydanym w dniu [...] sierpnia 2013 dokonanymi w dniu [...] września 2013r.); deklaracje VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2017r.; raporty kasowe od lutego do lipca 2017r.; rachunek zysków i strat porównawczy za okres od lutego do lipca 2017r; CIT-8 za lata 2015-2016 oraz listę płac za miesiąc lipiec 2017r. Ponadto prezes zarządu skarżącej spółki oświadczył, że spółka na dzień [...] lipca 2017r. posiada następujące zobowiązania: ZUS – [...] zł; [...] Urząd Skarbowy w B. [...] zł – należna zalicza według listy płac za miesiąc lipiec 2017r. oraz zajęcie egzekucyjne zgodnie z decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej nr [...] oraz nr [...]; Urząd Gminy D. [...] zł – II rata podatku od środków transportowych; [...] [...] zł; [...] [...] zł; [...] [...]; [...] [...] zł. Ponadto prezes zarządu oświadczył, że: spółka nie posiada wymagalnych i niespornych wierzytelności wobec kontrahentów i innych podmiotów; spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby [...] zł brutto (wynajem pomieszczeń biurowych, magazynowych, placu parkingowego wraz z mediami); stała obsługa prawna [...] zł brutto; koszty pracownicze [...] zł oraz koszty paliwa [...] zł brutto. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej "p.p.s.a.") stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Treść powołanego przepisu wskazuje nadto, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu (wpis od skargi wynosi [...] zł), z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Rozpatrując przedmiotowy wniosek orzekający wziął pod uwagę również okoliczność, że skarżąca spółka zainicjowała dwa postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy, w których wpis wynosi po [...] zł. Ze złożonego wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. W. środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł. Przychód spółki za lata 2015-2016 wyniósł odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. Za powyższe okresy rozliczeniowe spółka wykazała stratę w wysokości [...] zł oraz [...] zł. Z przedłożonego rachunku zysków i strat za okres od stycznia do lipca 2017r. wynika za ten okres przychody netto spółki wyniosły [...] zł. Koszty działalności operacyjnej za powyższy okres wyniosły natomiast [...] zł. Istotnym argumentem w wywodach spółki jest fakt ponoszenia przez nią straty. Rzeczywiście, w 2015r., w 2016r., jak i w 2017r. (od stycznia do lipca) spółka wykazuje stratę. Znaczenie straty wykazywanej w dokumentach księgowych i podatkowych nie jest jednak tak oczywiste jak stara się wykazać skarżąca. Pomimo wykazywanej księgowo straty, istotnym czynnikiem pozwalającym na ocenę kondycji przedsiębiorstwa jest wysokość uzyskiwanego z tej działalności przychodu. Wykazywana przez stronę strata powstaje w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (zob. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11, z dnia 19 stycznia 2016 r., II GZ 961/15, z dnia 20 stycznia 2016 r., I GZ 889/15 i z dnia 2 lutego 2016 r., II GZ 9/16). Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy zatem, że spółka utraciła płynność finansową. Skarżąca nie wykazała, że zamierza zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też by była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Dla oceny kondycji finansowej spółki istotne znaczenie ma uzyskiwany przychód, który za rok 2015 wyniósł [...] zł za 2016r. [...] zł, natomiast za okres od stycznia do lipca 2017r. [...] zł. Ważna jest również wysokość kapitału zakładowego czy wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok. Pozycje te wynoszą odpowiednio [...] zł i [...] zł, znacznie przewyższając wartość wpisu w dwóch sprawach. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych pozostaje również prowadzenie postępowania egzekucyjnego (czy też zabezpieczającego) względem strony, szczególnie w sytuacji, gdy kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1589/14, wskazane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Spółka nie wykazała przy tym, aby doszło do zawieszenia, ani likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, czy też do wszczęcia wobec niej postępowania upadłościowego, układowego, bądź naprawczego. Podkreślenia również wymaga, że skarżąca spółka znacznie wcześniej aniżeli w dniu wniesienia skargi winna poczynić kroki w celu zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Otóż jak wynika z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2015r. sygn. akt I SA/Bd 1253/14 decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. orzekł o zabezpieczeniu na majątku "[...]" spółka. z o. o. (poprzednia nazwa spółki pod którą funkcjonowała w obrocie gospodarczym) zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do czerwca 2012 r. w przybliżonej łącznej kwocie [...]zł oraz odsetek za zwłokę należnych od tego zobowiązania w kwocie [...]zł. Ponadto z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...] października 2015r. sygn. akt I SA/Bd 663 wynika, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Naczelnik Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Skarbowego w B. orzekł o zabezpieczeniu na majątku "[...]" spółka. z o. o. (poprzednia nazwa spółki pod którą funkcjonowała w obrocie gospodarczym) zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec 2013 r. oraz kwoty do przeniesienia w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...]zł. Podkreślenia również wymaga, że w tych postępowaniach spółka również korzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika, a zatem bez wątpienia miała świadomość toczącego się postępowania w zakresie prowadzonego postępowania w sprawie rozliczenia podatku VAT. Skoro przychody spółki za 2015r. wyniosły ponad [...] zł to bez wątpienia część środków mogła wygospodarować na pokrycie kosztów przyszłego procesu sądowego. Ponadto wskazać również należy, że jak wynika z deklaracji VAT-7 w okresie od stycznia do czerwca skarżąca spółka dokonała dostawy towarów i usług w łącznej kwocie [...]zł w tym w maju na kwotę [...]zł oraz w czerwcu za kwotę [...]zł. Ponadto w powyższym okresie spółka dokonała nabycia towarów i usług pozostałych za łączna kwotę [...]zł. Natomiast w kasie spółki na dzień [...] lutego 2017r. znajdował się kwota [...]zł. Zatem zdaniem orzekającego stwierdzić należy, że strona miała możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swojego udziału w sprawie. Oceny tej nie zmienia również fakt, iż wyznaczony w niniejszej sprawie wpis sądowy stanowi kwotę [...]zł. Wskazać również należy, że w przywołanym wyżej wyroku I SA/Bd 1253/14 Sąd podzielając stanowisko organów, że została spełniona przesłanka z art. 33 § 1 Ordynacji podatkowej pozwalająca na zabezpieczenie na majątku podatnika przyszłych zobowiązań z tytułu podatku VAT wskazał między innymi, że (...) obecna sytuacja skarżącej w opinii Sądu budzi obawę niewykonania zobowiązania zważywszy na fakt zbywania majątku w postaci nieruchomości i to tej, która służyła do działalności gospodarczej, na której poprzednio ustanowiono hipotekę przymusową, zabezpieczającą roszczenia względem Skarbu Państwa. Na wniosek spółki Sąd Rejonowy w A. K. dokonał wykreślenia hipoteki przymusowej z przedmiotowej nieruchomości. A następnie aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 2014 r. repertorium [...] A. M. - prezes skarżącej, działając w jej imieniu sprzedał przedsiębiorstwu [...] Spółka z o.o., z siedzibą w W., w imieniu której działał A. M. (syn A. i H.) - prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, położonej w miejscowości D. (tereny przemysłowe i zurbanizowane tereny niezabudowane) o łącznej powierzchni [...] ha oraz własność budynków i urządzeń, stanowiących odrębny od gruntów przedmiot własności, które objęte były księgą wieczystą nr [...]. Zgodnie z treścią aktu notarialnego, strona kupująca umówioną kwotę sprzedaży w wysokości [...] zł. ([...] ) , zapłaciła sprzedającej spółce, przed podpisaniem umowy, a sprzedająca czyli [...] potwierdziła, że taką kwotę otrzymała, przed podpisaniem umowy. Sprzedana nieruchomość oprócz gruntów składała się z budynku biurowego, trzech budynków magazynowych oraz z dwóch budynków niemieszkalnych w tym również z parkingu samochodowego, co budzi zdziwienie gdyż jak wynika z KRS podstawową działalnością firmy miał być transport z tzw. nowym taborem samochodowym. W tym miejscu należy przywołać fakt, iż w dniu [...] lipca 2014 r. do [...] Urzędu Skarbowego wpłynęło żądanie spółki, dotyczące zdjęcia zabezpieczeń, dokonanych na zajętych przez organ egzekucyjny ruchomościach. Okoliczność ta ma także znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem fakt wyzbycia się majątku w celu uniknięcia egzekucji nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Skoro zbycie nieruchomości nastąpiło w trakcie postępowania podatkowego skarżąca powinna brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia od kosztów sądowych jest ograniczeniem realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA: z dnia 30 stycznia 2009 r., II OZ 66/09; z dnia 26 września 2013 r., II FZ 579/13, II FZ 579/13; z dnia 10 kwietnia 2013 r., II FZ 28/13). Kolejną okolicznością, która należy wziąć pod uwagę w przypadku skarżącej spółki, jest to, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (tak też NSA w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując w ocenie referendarza sądowego oceniając zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie można tracić z pola widzenia celu instytucji prawa pomocy, którym jest realizacja zasady prawa do sądu w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych, których sytuacja majątkowa obiektywnie nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Sprzeczne zarówno z tym celem jak również z treścią art. 199 p.p.s.a., określającego zasadę, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, byłoby udzielenie prawa pomocy takiej spółce z o.o., która miała możliwość zgromadzenia wymaganych środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych od zainicjowanego postępowania, a ponadto wśród jej wspólników są osoby, które posiadają udziały w innej spółce ([...] Spółka z o.o., z siedzibą w W.) i można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że ich sytuacja majątkowa (dochody) pozwala na zasilenie majątku i udzielenie skarżącej spółce dopłat lub pożyczek, co pozwoliłoby spółce ponieść koszty sądowe bez konieczności występowania o udzielenie pomocy ze strony Skarbu Państwa. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.