II SA/Bd 1335/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia 31 lipca 2023 r., nr WSO/2178/23, Prezydent Miasta Bydgoszczy rozstrzygnął o wymeldowaniu A. S. (skarżącego) z dotychczasowego miejsca pobytu stałego: lokalu nr [...] przy ulicy [...] w B.. W uzasadnieniu decyzji organ, po przytoczeniu treści art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 – dalej "u.e.l.") oraz poczynieniu rozważań prawnych co do warunków jego stosowania, przywołał szereg okoliczności faktycznych, leżących u podstaw rozstrzygnięcia: 1) z wniosku żony skarżącego o wszczęcie postępowania w przedmiocie wymeldowania wynika, iż zgodnie z postanowieniem prokuratora Prokuratury Rejonowej Bydgoszcz-Południe z dnia 28 sierpnia 2022 r. skarżący opuścił lokal w asyście Policji, wszystkie rzeczy osobiste zostały przekazane siostrze skarżącego, w postanowieniu prokuratora zastosowano wobec skarżącego środki zapobiegawcze w postaci oddania pod dozór Policji ze zobowiązaniem do stawiennictwa dwa razy w tygodniu w Komisariacie Policji Bydgoszcz-Szwederowo w uzgodnionych terminach, zakazie kontaktowania się z żoną skarżącego oraz zbliżania do niej na odległość mniejszą niż 100 metrów oraz nakaz opuszczenia przedmiotowego lokalu mieszkalnego na okres 3 miesięcy, tj. do dnia 27 listopada 2022 r.; 2) skarżący pismem z dnia 17 października 2022 r. wyjaśnił, że został zmuszony mocą postanowienia prokuratorskiego do czasowego opuszczenia mieszkania, na postanowienie to wniósł zażalenie, które jeszcze nie zostało rozpatrzone przez Sąd; wyjaśnił, że nie wyraża zgody na wymeldowanie, gdyż lokal stanowi jego jedyne miejsce zamieszkania, a ponadto w dalszym ciągu jest w związku małżeńskim z wnioskodawczynią i nie toczy się żadna sprawa rozwodowa, wobec czego jest uprawniony do korzystania z mieszkania jego żony celem zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych oraz rodzinnych; 3) w dniu 10 listopada 2022 r. wnioskodawczyni dołączyła do postępowania wezwanie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy dotyczące przesłuchania jej jako strony postępowania w sprawie z powództwa o rozwód; 4) w dniu 29 listopada 2022 r. przesłuchano w charakterze świadków sąsiadów skarżącego, z których wynika, że skarżący nie przebywa w mieszkaniu ani nie jest widywany w jego okolicy, nie słychać, jak to bywało wcześniej, awantur w przedmiotowym lokalu, 5) obecny przy przesłuchaniach świadków skarżący wyjaśnił do protokołu, że dnia 28 sierpnia 2022 r. został zatrzymany i wyprowadzony z mieszkania przez Policję, zabrał ze sobą tylko telefon i kartę bankomatową, klucze do mieszkania musiał zostawić. Otrzymał nakaz prokuratora dotyczący opuszczenia mieszkania, który obowiązywał do 27 listopada 2022 r. i z uwagi na to, że nie otrzymał oficjalnej informacji czy nakaz opuszczenia lokalu nadal obowiązuje, nie próbował powrócić do mieszkania, aby sobie nie zaszkodzić. Po opuszczeniu mieszkania po kilku dniach za pośrednictwem siostry skontaktował się z żoną, aby przekazała mu kilka rzeczy. Wnioskodawczyni spakowała w worki wszystkie rzeczy należące do męża i przekazała jego siostrze. Skarżący oświadczył, że wydaje mu się, iż w workach, obecnie znajdujących się u jego brata, znajdują się jego wszystkie rzeczy. Skarżący nie wyraża zgody na wymeldowanie z pobytu stałego, ponieważ chciałby do mieszkania wrócić, a jeśli będzie wymeldowany, to żona nie wpuści go do mieszkania do dziecka; 6) w dniu 26 stycznia 2023 r. wnioskodawczyni potwierdziła, że w stosunku do męża został wydany nakaz prokuratorski dot. m.in. opuszczenia przez niego mieszkania, który obowiązywał na okres trzech miesięcy, przy czym z otrzymanej informacji z Sądu i Prokuratury wiadomo jest jej, że nakaz nadal obowiązuje, choć nie posiada potwierdzającego tę okoliczność dokumentu. Oświadczyła, iż dnia 13 grudnia 2022 r. odbyła się sprawa rozwodowa, natomiast dnia 30 grudnia 2022 r. Sąd w sprawie karnej przydzielił im mediatora, jednak do mediacji nie doszło, ponieważ mąż z niej zrezygnował. Odnosząc się do deklaracji męża dotyczącej wspólnego zamieszkiwania wnioskodawczyni stwierdziła, że nie wyobraża sobie tego z uwagi na ich obecną sytuację rodzinną oraz z uwagi na małoletnią córkę; 7) obecny przy przesłuchaniu skarżący złożył swoje wyjaśnienia, w których podtrzymał stanowisko co do wspólnego zamieszkania z żoną i córką jako rodzina, choć nie jest w stanie określić kiedy to miałoby nastąpić z uwagi na to, iż nie zna daty kolejnej sprawy rozwodowej, czy też karnej. Ponadto nie posiada wiedzy czy zakaz zbliżania się do małżonki nadal obowiązuje. Wskazał, że zwracał się do małżonki o wydanie kluczy do mieszkania, jednak jego prośby pozostały bez odpowiedzi. 8) w dniu 21 kwietnia 2023 r. wnioskodawczyni dołączyła do akt postępowania odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy XI Wydział Karny z dnia 24 listopada 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie prokuratora z dnia 28 sierpnia 2022 r.; 9) w dniu 27 kwietnia 2023 r. wnioskodawczyni podtrzymała stanowisko, że nie wyobraża sobie wspólnego zamieszkiwania z mężem, tym bardziej, że toczy się sprawa o rozwód i sprawa karna o znęcanie. Z tych też powodów nie wydała mężowi kluczy do mieszkania; 10) w pismach z dnia 15 maja 2023r., z dnia 23 maja 2023r. oraz z dnia 29 czerwca 2023 r. skarżący podtrzymał stanowisko, że nie opuścił mieszkania z własnej woli i nadal chce tam zamieszkiwać. Natomiast pozostałe treści pism powielają wcześniejsze oświadczenia strony składane do protokołów przesłuchań. Organ wyjaśnił, że w świetle przepisów u.e.l. obowiązek meldunkowy ma charakter porządkujący i powinien odzwierciedlać istniejący stan faktyczny, a więc zameldowanie na pobyt stały powinno stanowić potwierdzenie przebywania pod oznaczonym adresem z zamiarem skoncentrowania tam interesów życiowych. Z kolei wymeldowanie powinno być konsekwencją opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania z zamiarem zerwania z nim dotychczasowych więzi i przeniesienia centrum życiowego w inne miejsce. Organ wskazał, że okoliczności związane z toczącymi się postępowaniami sądowymi, których skarżący jest stroną, niemożliwym czynią jego powrót do lokalu, bez względu na wolę skarżącego. W ocenie organu zachodziły przesłanki do tego, aby uznać, że aktualnie związki skarżącego z lokalem ustały - nie mieszka pod adresem stałego zameldowania, nie posiada w nim rzeczy osobistych, co wynika z oświadczeń stron postępowania i nie ma możliwości w nim przebywania, z uwagi na zastosowane środki zapobiegawcze. Wyjaśnił, że o ile że opuszczenie lokalu przez skarżącego nie miało charakteru dobrowolnego, było bowiem skutkiem decyzji procesowych podjętych w toczącym się przeciwko niemu postępowaniu karnym, to jednak okoliczność ta nie stanowi przeszkody do wydania decyzji o jego wymeldowaniu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że brak było podstaw do wydania decyzji, albowiem skarżący nie miał zamiaru opuszczenia lokalu , nie wyraził na to zgody, a został z niego relegowany na skutek bezprawnych pomówień współmałżonka o dopuszczenie się czynów karalnych i zastosowania tymczasowych środków izolacyjnych. Wojewoda Kujawsko-Pomorski, decyzją z dnia 18 stycznia 2023 r., nr WSOC.I.621.1.45.2023.ASz, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przywołaniu dotychczasowego toku postępowania oraz treści art. 25 i 35 u.e.l., jak i rozważań dotyczących prawidłowego rozumienia użytych w art. 35 u.e.l. pojęć trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu, organ odwoławczy potwierdził prawidłowość stanowiska organu I instancji wobec ustalonych okoliczności faktycznych sprawy. Wojewoda przywołał, że zebrany materiał dowodowy potwierdza, iż: 1) skarżący opuścił miejsce stałego pobytu 28 sierpnia 2022 r. stosując się do postanowienia Prokuratora Rejonowego w Bydgoszczy z 28 sierpnia 2022 r. o zastosowaniu wobec skarżącego środka zabezpieczającego m.in. w postaci nakazu opuszczenia lokalu zamieszkiwanego przez niego wraz z żoną oraz zakazu kontaktu i zbliżania się do ww. na odległość 100 m; 2) z treści księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowego lokalu wynika, że stanowi on wyłączną własność żony skarżącego, a skarżącemu nie przysługuje prawo do dysponowania tym lokalem; 3) skarżący oświadczył również, że aktualnie centrum jego życia jest umiejscowione w innym miejscu. W protokole z przesłuchania strony 26 stycznia 2023 r. czytamy, że skarżący od sierpnia 2022 r. nie ponosi kosztów utrzymania przedmiotowego lokalu, m.in. z uwagi na fakt, że musi "ponosić koszty związane z rachunkami za media i opłatami w miejscu, gdzie obecnie przebywam". W tym samym dokumencie czytamy też, że skarżący nie jest w stanie przewidzieć, kiedy i czy będzie miał możliwość powrotu do dotychczasowego miejsca stałego pobytu; 4) z oczywistych przyczyn skarżący nie podejmował prób przywrócenia mu władztwa nad przedmiotowym lokalem. Powyższe pozwala w ocenie Wojewody stwierdzić, że w rozpatrywanym przypadku ziściły się przesłanki wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego. Skarżący opuścił bowiem miejsce jego stałego pobytu wcześniej niż na 30 dni przed złożeniem wniosku o wymeldowanie go z przedmiotowego adresu. Uczynił to realizując nakaz nałożony na niego przez uprawnione do tego organy państwa, zatem opuszczenie przez niego miejsca stałego pobytu ma charakter dobrowolny, a w związku z faktem, iż w chwili orzekania o wymeldowaniu nie wykazano istnienia przesłanek przeciwnych, należy uznać opuszczenie przez skarżącego miejsca stałego pobytu za trwałe na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu należy traktować sytuację, w której opuszczenie lokalu takiego charakteru wprawdzie nie miało, ale strona nie podjęła żadnych kroków w celu przywrócenia stanu zgodnego z ewidencją ludności. Powyższą decyzję A. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją I instancji. Zarzucił naruszenie art. 35 w zw. z art. 25 u.e.l. w zw. z art. 25 Kodeksu Cywilnego przez błędną wykładnię przytoczonych przepisów, która doprowadziła do nieuzasadnionego uznania, że skarżący dobrowolnie, bez przymusu opuścił dotychczasowe miejsce stałego pobytu. Skarżący zakwestionował, by dobrowolnie opuścił on przedmiotowy lokal, albowiem został do tego przymuszony w związku z wykonaniem nakazu prokuratorskiego. Skarżący za nielogiczną uznał też konstatację Wojewody, że nie podjął on żadnych czynności by przywrócić stan sprzed wymeldowania, albowiem nadal obowiązuje środek izolacyjny orzeczony wobec strony, zatem sugestia, że powinna ona podjąć starania do odzyskania możliwości zamieszkania, jest w ocenie skarżącego niczym innym jak tylko wskazywaniem drogi do łamania postanowienia prokuratorskiego. Wobec stwierdzenia organu, że skarżącemu nie przysługuje prawo do dysponowania lokalem wywodzone z zapisów w księdze wieczystej, skarżący - przywoławszy treść art. 281 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - stwierdził, że ma formalne i materialne prawo do zamieszkania, z którego dotąd nie zrezygnował, zatem także dla kwestii porządkowej jaką jest zameldowanie, ma ono znaczenie w tym sensie, że przemawia zaistnieniem prawnego tytułu do zamieszkania a więc i zameldowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę decyzji obu instancji stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z jego treścią organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości – przyp. Sądu), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu – przyp. Sądu) decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania Istotnymi dla zastosowania instrumentu z art. 35 u.e.l. okolicznościami, zgodnie z treścią tego przepisu, jest zatem to, czy osoba wymeldowywana trwale opuściła ten lokal i czy opuszczenie to było dobrowolne. Przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (vide: wyroki NSA: z 19 lutego 2021 r. sygn. akt II OSK 2961/20; z 1 lipca 2021 r. sygn. akt II OSK 2915/18; z 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 863/17, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei przez dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu rozumieć należy zarówno najbardziej typową sytuację, gdy osoba zameldowana faktycznie dobrowolnie opuszcza miejsce stałego pobytu, jak i sytuację, gdy została ona w jakiś sposób przymuszona do wyprowadzki, a następnie z zamiarem stałego przebywania zamieszkała pod innym adresem (vide: wyrok NSA z dnia II OSK 1927/19, dostępny jw.). Regułą jest, że opuszczenie lokalu powinno być konsekwencją zachowania samego wymeldowanego i nosić cechy dobrowolności, jednak w sytuacjach nietypowych, gdy osoba podlegająca wymeldowaniu na skutek stosowania odpowiednich norm prawa rodzinnego bądź karnego nie ma prawa do przebywania w lokalu, okoliczność tę należy także uwzględnić na gruncie prawa administracyjnego. Oznacza to, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana, takich jak np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. II OSK 2025/17, dostępny jw.). Dobrowolność opuszczenia miejsca pobytu stałego zaistnieje też wtedy, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Ustalenia faktyczne dokonane w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego jednoznacznie wskazują, że w sprawie ziściły się obie przesłanki opisane w art. 35 u.e.l., toteż wydanie decyzji o wymeldowaniu z miejsca stałego pobytu było prawidłowe. Trwałość opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu potwierdzają okoliczności takie jak usunięcia rzeczy skarżącego z tego lokalu, odebranie mu dostępu do lokalu poprzez zabranie kluczy/wymianę zamków (k. 18, 31, 46, 41, 57 akt adm.) oraz uiszczanie kosztów związanych z zamieszkaniem w innym miejscu (k. 32 akt adm.). Trwały brak obecności skarżącego w mieszkaniu potwierdzają również spójne zeznania sąsiadów (k. 16, 17, 23, 24 akt adm.). Z kolei o dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącego w rozumieniu art. 35 u.e.l. świadczy to, że skarżący opuścił lokal w dniu 28 sierpnia 2022 r. w związku z wykonaniem postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowej Bydgoszczy-Południe z dnia 28 sierpnia 2022 r., nr [...] (k. 1 akt adm.), a co wielokrotnie potwierdzono oświadczeniami skarżącego (k. 4, 18, 48, 53 akt adm.) oraz jego żony (k. 5, 41 akt adm.). Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. XI Kp 478/22. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca podjęta została na podstawie prawidłowo ustalonych okoliczności co do zaistnienia w sprawie trwałego i dobrowolnego opuszczenia przez skarżącego dotychczasowego miejsca stałego pobytu. W odniesieniu do argumentacji skargi powtórzyć należy, że zaistnienie elementu wolicjonalnego po stronie opuszczającego mieszkanie dotyczy sytuacji typowej, tj. opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania w sposób trwały przez osobę, która samodzielnie decyduje się na to z powodów stricte osobistych, zależnych od jej woli, chęci zorganizowania centrum życiowego w innym miejscu. Wykładnia art. 35 u.e.l. nie może jednak pomijać sytuacji, w których opuszczenie lokalu jest wynikiem wykonania rozstrzygnięć właściwych organów, zwłaszcza orzeczeń sądów powszechnych lub właśnie orzeczeń prokuratury wydawanych w postępowaniu karnym w przedmiocie zastosowania środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia lokalu (art. 275a k.p.k.). Nawet jeżeli osoba podlegająca nałożonemu obowiązkowi, który wiąże się z opuszczeniem lokalu (np. w związku z wyrokiem skazującym na karę pozbawienia wolności) deklaruje wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania, to w tym przypadku deklaracja taka nie kasuje przesłanki "dobrowolności" opuszczenia lokalu z art. 35 u.e.l. Odmienne stanowisko czyniłoby przepis art. 35 u.e.l. regulacją stojącą w opozycji do możliwości nałożenia skutecznych sankcji na gruncie prawa karnego i rodzinnego mających na celu ochronę rodziny przez zagrażającym jej zachowaniem osób, wymagających odseparowania od ofiar ich zachowań. Dlatego też przy interpretacji art. 35 u.e.l., zastosowanie wykładni literalnej bez odniesienia się do wykładni systemowej i celowościowej nie jest wystarczające. Ponadto wyjaśnić należy, że zgodnie z jednolitym poglądem orzecznictwa powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Tym samym na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 299/11; z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt II OSK 1163/12; z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1177/17; z dnia 8 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 2025/17; z dnia 18 grudnia 2019r. sygn. akt II OSK 3427/18; z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3268/18, dostępne jw.). W niniejszej sprawie, jak wskazano, skarżący co prawda skorzystał ze środka prawnego w postaci zażalenia na postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej Bydgoszczy-Południe z dnia 28 sierpnia 2022 r., nr [...], jednak w sposób nieskuteczny. Ponadto, jak wynika z oświadczenia strony podczas rozprawy sądowej, nie czynił on kroków na gruncie prawa cywilnego zmierzających do odzyskania posiadania lokalu miejsca zameldowania. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje podniesiona w skardze kwestia uprawnienia skarżącego do korzystania z mieszkania zajmowanego wspólnie z małżonką. Po pierwsze, uprawnienie wynikające z art. 281 k.r.o. ("Jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten stosuje się odpowiednio do przedmiotów urządzenia domowego") nie ma charakteru rzeczowego, a więc nie stanowi tytułu prawnego do nieruchomości. Po drugie, instytucja meldunku służy jedynie celom ewidencyjnym i nie jest związana z kwestiami prawnorzeczowymi do lokalu (nie rodzi tytułu prawnego do lokalu). Ewentualne zaś spory w zakresie realizacji uprawnień prawnorzeczowych należy rozstrzygać przed sądem powszechnym. Z uwagi na powyższe Sąd wniesioną skargę, jako niezasadną, należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), o czym orzeczono w sentencji wyroku.