I SA/Gl 1140/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński (spr.), Beata Machcińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej - organ odwoławczy, Dyrektor IAS) postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 4 pkt 1 i art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 z późn. zm. - dalej u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez B. B. (dalej - zobowiązana, skarżąca, strona), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej – organ egzekucyjny, Dyrektor ZUS) z dnia [...] r. nr [...] oddalające skargę z dnia 2 lipca 2018 r. na czynność egzekucyjną z dnia [...] r. w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A S.A. (zawiadomienie o zajęciu [...]). Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Dyrektor ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o nr [...], od [...] do [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami z dnia [...] r. o nr od [...] do [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A S.A. zostały doręczone zobowiązanej w dniu 14 maja 2018 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 23 kwietnia 2018 r. W odpowiedzi na dokonane zajęcie A S.A. pismem z dnia 13 lipca 2018 r. poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji. Pismem z dnia 21 maja 2018 r. zobowiązana wniosła skargę na zajęcie rachunku bankowego w A S.A. dokonane zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...]. Motywując jej zasadność wskazano na: – braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.; – zaniechania pouczenia o uprawnieniach, np. o możliwości złożenia wniosku o odroczenie płatności lub umorzenie składek; – zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wobec tych okoliczności zobowiązana wniosła o uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej, umorzenie postępowania egzekucyjnego, zawieszenie w całości postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania skargi. Następnie organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. oddalił skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A S.A., dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu podkreślono, że skarga z art. 54 u.p.e.a. może dotyczyć wyłącznie wykonawczego charakteru zaskarżonej czynności, a ta dokonana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Zawiadomienie bowiem o zajęciu rachunku zobowiązanej zawiera wszystkie niezbędne elementy (art. 67 § 2 u.p.e.a.). Ponadto dokument ten został skutecznie doręczony zobowiązanej. Dyrektor IAS zauważył również, że w ramach niniejszego postępowania niedopuszczalne jest badanie kwestii, które mogą być przedmiotem zarzutów wnoszonych w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a. Podsumowując Dyrektor ZUS uznał, że podniesione przez zobowiązaną argumenty w świetle art. 54 u.p.e.a. pozostają bez wpływu na prawidłowość dokonania czynności egzekucyjnej. W zażaleniu z dnia 26 czerwca 2018 r. na postanowienie organu egzekucyjnego skarżąca zarzuciła, że zostało ono wydane bez podstawy prawnej i faktycznej. W jej ocenie, dokonano również błędnej wykładni przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec tych zarzutów wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ egzekucyjny. W uzasadnieniu wskazała, iż Dyrektor Oddziału ZUS nie jest uprawniony do podejmowania czynności egzekucyjnych mających na celu doprowadzenie do przymusowego wykonania zobowiązania. Ponadto powołując się na art. 54 ust. 1 ustawy Prawo bankowe stwierdziła, że środki zgromadzone na rachunkach oszczędnościowych wolne są od zajęć egzekucyjnych. Natomiast stosownie do art. 871 Kodeksu pracy, jak twierdzi skarżąca, organ winien uwzględnić jej trudną sytuację materialną. Zarzuciła również organowi zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, a także wydanie wadliwych tytułów wykonawczych. Organ odwoławczy po rozpoznaniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. W motywach wydanego rozstrzygnięcia ponownie podkreślono, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. skupia się na kwestiach formalnoprawnych, które odnoszą się do prawidłowości działania organu egzekucyjnego. Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ obowiązany jest dokonać w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. Wyjaśniono następnie, że organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny określony w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 u.p.e.a., tj. egzekucję z rachunku bankowego. W ocenie Dyrektora IAS, to działanie organu egzekucyjnego było zgodne z art. 80 u.p.e.a. Nadmienić należy, że art. 80 u.p.e.a. reguluje zasady zastosowania tego rodzaju środka egzekucyjnego. Ponadto stwierdził, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zawierało wszystkie elementy oznaczone w przepisie art. 67 § 2 u.p.e.a. oraz było zgodne ze wzorem obowiązującym na dzień dokonania zaskarżonej czynności, określonych w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1339). Podsumowując przyjął, że zastosowanie środka egzekucyjnego było zgodne z przepisami prawa regulującymi tę kwestię, a tym samym brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego zajęcia. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wyjaśnił, że skarga na czynności egzekucyjne składana w trybie art. 54 u.p.e.a. nie może być uniwersalnym środkiem zaskarżenia, za pomocą którego można skutecznie kwestionować ewentualne wadliwości postępowania egzekucyjnego, a które mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie egzekucyjnej. Dlatego też bezzasadnym są podnoszone przez skarżącą okoliczności związane z niedopuszczalnością egzekucji, zastosowaniem zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, czy też brakiem doręczenia upomnienia wzywającego do zapłaty należności. Zastrzeżenia wskazywane przez zobowiązaną mogły być natomiast przedmiotem zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. Dyrektor IAS zauważył przy tym, że wspomniane okoliczności były przedmiotem rozstrzygnięcia wydanego w odrębnym postępowaniu zainicjowanym wniesionymi przez zobowiązaną zarzutami w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 54 ust. 1 ustawy Prawo bankowe Dyrektor IAS podniósł, że przepis ten jest skierowany do banku prowadzącego rachunek zobowiązanego. Ponadto zwrócił uwagę, że art. 71a § 1 u.p.e.a. wyklucza możliwość przeprowadzenia postępowania dowodowego, co do tego, czy aby egzekucją nie została objęta kwota wolna od zajęcia, o której mowa w art. 54 ust. 1 p.b. Jeżeli zatem doszło do naruszenia wspomnianego art. 54 ust. 1 p.b., to należy to rozpatrywać w kategoriach nieprawidłowego wykonywania przez bank umowy o prowadzenie rachunku bankowego, gdzie drogą dochodzenia praw z tego tytułu jest droga cywilnoprawna. W uzasadnienia zaskarżonego postanowienia zauważono również, że zobowiązana w złożonej skardze na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego nie kwestionowała okoliczności formalnoprawnych, odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. W skardze z dnia 12 września 2018 r. na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązana zarzuciła mu brak podstawy faktycznej i prawnej, błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia rachunku bankowego. Wobec tych zarzutów wniosła ona o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu strona stwierdziła, że w jej ocenie, powyższa czynność egzekucyjna została dokonana z naruszeniem przepisów prawa. Według niej, organ podatkowy dokonał tej czynności w sposób bezprawny, albowiem nie istniały podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub z naruszeniem przepisów postępowania. Wobec braku naruszeń prawa o takim ciężarze gatunkowym nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia rachunku bankowego, a w konsekwencji zasadność oddalenia skargi zobowiązanej na tę czynność. Na wstępie rozważań należy wskazać, że materialnoprawną podstawą zaskarżonego postanowienia jest art. 54 u.p.e.a. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 69/08, Lex nr 486251). Zwrócić należy ponadto uwagę, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.) można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, mając na względzie przepisy regulujące sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Bd 789/16, Lex nr 2227159; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13, Lex nr 1783606). Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. W kontekście tych uwag organ odwoławczy prawidłowo dokonał oceny zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej przez pryzmat przepisów określających wymagania formalnoprawne danej czynności egzekucyjnej. W świetle art. 1a pkt 2 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się więc wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego strony, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 880/15, Lex nr 2113619). Zatem taką czynnością jest także zajecie rachunku bankowego (art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 u.p.e.a.). Tryb egzekucji z rachunku bankowego uregulowany został w art. 80 u.p.e.a. Stosowanie do § 1 i § 3 wskazanego przepisu organ egzekucyjny odpowiednio w dniu 23 kwietnia 2018 r. i 14 maja 2018 r. doręczył bankowi i zobowiązanej zawiadomienie z dnia [...] r. nr [...] o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanej z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wezwał bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. Zauważyć należy, że odpisy tytułów wykonawczych doręczono skarżącej tego samego dnia co zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, tj. 14 maja 2018 r. Ponadto zgodzić się należy z organem odwoławczym, że zawiadomienie zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a., a także jest zgodne ze wzorem obowiązującym na dzień dokonania zaskarżonej czynności, określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1339). Podsumowując, w ocenie Sądu, w ramach zastosowanego środka czynności zostały dokonane zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym prawidłowo skarga zobowiązanej została uznana za niezasadną. Odnosząc się do okoliczności podnoszonych przez skarżącą wskazać przyjdzie, że w skardze na czynność egzekucyjną z dnia [...] r. zwróciła ona uwagę na to, że nie zostało jej doręczone upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., a ponadto zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny oraz zaniechano pouczenia jej o uprawnieniach, np. o możliwości złożenia wniosku o odroczenie płatności lub umorzenie składek. Dokonując ich oceny przyjąć należy, że dwie pierwsze kwestie mogą stanowić podstawę wniesienia zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. odpowiednio z pkt 7 (brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.) oraz pkt 8 (zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego). Okoliczności te nie są przedmiotem badania w ramach postepowania prowadzonego na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. W zażaleniu wniesionym na rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne skarżąca przyjęła dodatkowo, iż Dyrektor terenowego oddziału ZUS jest niewłaściwy do prowadzenia przedmiotowego postępowania. Ta okoliczność z kolei może stanowić podstawę wniesienia zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. z pkt 9 (prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny). Jak trafnie zauważył organ odwoławczy, powyższe okoliczności nie mogą być rozpatrywane w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., gdyż nie odnoszą się one do kwestii formalnoprawnych związanych z realizacją (wykonywaniem) czynności egzekucyjnej. Jak wyjaśniono wcześniej, skarga na czynności egzekucyjne swym zakresem obejmuje wyłącznie kwestie odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, w świetle przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych. Nie jest więc dopuszczalne podnoszenie w skardze na czynności egzekucyjne okoliczności stanowiących podstawy zarzutów wskazanych w art. 33 § 1 u.p.e.a., również po upływie terminu do wniesienia zarzutów (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Go 180/17, Lex nr 2303794; wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1285/12, Lex nr 1404586). Tym samym nie bada się w ramach skargi na czynności egzekucyjne kwestii materialnoprawnych, tj. dotyczących: ustalenia wysokości zaległości, istnienia wierzytelności wymienionych w zawiadomieniu o zajęciu nieruchomości, czy przedawnienia należności publicznoprawnych (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 17 października 2018 r. sygn. akt I SA/Bd 438/18, Lex nr 2573499; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2299/12, Lex nr 1356983). Podkreśla się także w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż nie ma podstaw do przyjęcia, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 1994/18, Lex nr 2587966). W kontekście powyższych uwag bez znaczenia pozostaje również podniesiony zarzut naruszenia art. 54 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2187 z późn. zm. – dalej u.p.b.). Wspomniany przepis ustawy Prawo bankowe stanowi, że środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. z 2017 r. poz. 847 z późn. zm.), przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu, regulacja art. 54 ust. 1 u.p.b. skierowana jest do banku. Bank bowiem w ramach zawartej umowy z posiadaczem rachunku bankowego, stosownie do brzemienia tego uregulowania, jest zobligowany do zabezpieczenia znajdujących się na nim środków. Zwrócić należy uwagę, że organ egzekucyjny dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie ma wiedzy na temat ilości środków pieniężnych zgromadzonych na nim. Bank takiej informacji nie udziela organowi egzekucyjnemu wobec obowiązującej go tajemnicy bankowej. Bank zobligowany jest jedynie do poinformowania organu egzekucyjnego o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, np. w przypadku braku środków (art. 80 § 1 u.p.e.a.). Zatem art. 54 ust. 1 u.p.b. wyznacza granice tzw. przywileju egzekucyjnego. Posiadaczowi stosownego rachunku bankowego przysługuje ochrona przed egzekucją, ale tylko w granicach określonych w tym przepisie, i bez znaczenia jest źródło, z którego pochodzą środki gromadzone na takim rachunku. Jednakże wskazać należy, że przekazanie przez bank egzekwowanej kwoty w sytuacji, gdy na rachunku środki nie przekraczały minimum wolnego od zajęcia, o którym mowa w art. 54 ust. 1 u.p.b., stanowi naruszenie umowy o prowadzeniu rachunku bankowego. Relacje umowne znajdują się zaś poza kognicją organów administracyjnych. W takim przypadku strona umowy może dochodzić swych praw na drodze cywilnej (zob. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 16 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 840/16, Lex nr 2226946; z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 120/17, Lex nr 2297757). Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.).