I SA/Gl 1581/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. z tytułu sprzedaży nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 26 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ustalono wówczas, że E. K. zamieszkuje w domu mieszkalnym, który na podstawie decyzji z [...] o pozwoleniu na budowę, wydanej na rzecz jej syna – W. K., został wzniesiony na działce nr [...] należącej również do niego. Ta ostatnia okoliczność wynika także z zaświadczenia Starosty Powiatowego w B. z dnia 11 września 2012 r. (patrz ww. akta administracyjne). Dom ten zamieszkiwany jest przez wnioskującą oraz jej syna wraz z żoną. Ustalono nadto, że łączny dochód tych trzech osób zamyka się w kwocie 7.448,93 zł (stan na listopad 2016 r.), z czego 2.123,16 zł to dochód E. K.. Z oświadczenia wnioskującej wynika, że przyczynia się do utrzymania kosztów ponoszonych w tej nieruchomości. W świetle jej zeznania (patrz druk PPF) jest to 600 zł. Z analizy wyciągów z jej rachunku bankowego wynika, że wsparcie takie ma miejsce co drugi miesiąc. Wspomniany rachunek bankowy, ani żaden inny dokument nie potwierdza natomiast cyklicznego wsparcia na rzecz córki w kwocie 400 zł. Udokumentowano natomiast na gruncie wyciągów z rachunków bankowych, że skarżąca spłaca zobowiązania kredytowe w łącznej kwocie około 458 zł miesięcznie. We wskazanym na wstępie orzeczeniu odnotowano nadto, że pozostałą, dość obszerną, dokumentację w aktach sprawy (I SO/Gl 3/17) stanowią wyciągi dokumentujące pojedyncze transakcje uznaniowe i obciążeniowe na rachunkach bankowych należących do syna wnioskującej i jego małżonki. Transakcje te, poza licznymi spłatami zobowiązań kredytowych, wskazują na wysokość należności z tytułu usług telekomunikacyjnych, jak również należności za paliwo do samochodu. Dotyczą również wydatków ponoszonych z tytułu utrzymania budynku. Ustalono na ich podstawie, że miesięczny koszt mediów (w tym: energia elektryczna, gaz i woda) kształtuje się na poziomie 486,40 zł (średnia wyliczona na podstawie transakcji obciążeniowych rachunek W. K.). W ramach wskazanego na wstępie orzeczenia zważono, co następuje. Nie mogą na korzyść wniosku skarżącej przemawiać, skądinąd udokumentowane, okoliczności partycypowania w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Na gruncie zgromadzonego w tej sprawie materiału źródłowego nie sposób przypisać wnioskującej takiego obowiązku przede wszystkim dlatego, że nie posiada tytułu prawnego do tej nieruchomości. Powinność taka nie wynika zatem w tym konkretnym przypadku ani z regulacji Kodeksu cywilnego dotyczących stosunków własności i praw rzeczowych ograniczonych, ani z regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Partycypacja w rzeczonych kosztach jest – zdaniem rozpoznającego – jedynie przejawem dobrej woli wnioskującej, co dyskwalifikuje ją w charakterze beneficjenta prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wszak nienależne środki pieniężne mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie mogą również przemawiać rozliczne zobowiązania kredytowe, zarówno jej, jak i pozostałych domowników. Postanowienie z dnia 26 stycznia 2017 r. wraz z całą zawartością sprawy z wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy (I SO/Gl 3/17) dołączono do akt niniejszej sprawy. W chwili obecnej, już w ramach postępowania toczącego się ze skargi E. K. pod sygn. akt I SA/Gl 1581/16, wniosek o przyznanie prawa pomocy został ponowiony w piśmie skarżącej z dnia 26 marca 2017 r. W tych ramach zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, akcentując - jak poprzednio - swoją sytuację materialną i rodzinną. W nadesłanym jednocześnie druku PPF skarżąca oświadczyła, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe; nie posiada żadnego majątku, a jej dochód miesięczny stanowi łącznie kwotę 2.157,03 zł. Odnotowała jednocześnie, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą łącznie 2.164,16 zł, w tym m.in. raty kredytu – 428,16 zł oraz koszt utrzymania domu – 600 zł. Do wskazanej wyżej korespondencji skarżąca dołączyła m.in. wyciąg z jej rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2017 r. do 27 marca 2017 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: W punkcie wyjścia, w ślad za poprzednim rozstrzygnięciem referendarza, należy w tym miejscu odnotować, że za uwzględnieniem wniosku skarżącej nie mogło przemawiać jego uzasadnienie zawarte w piśmie z dnia 26 marca 2017 r., które nawiązuje do merytorycznych aspektów sprawy administracyjnej. Rozpoznający wniosek nie stracił oczywiście z pola widzenia tych okoliczności stanu faktycznego, które dotyczą sprzedaży nieruchomości przez skarżącą i obszernych pokładów negatywnych emocji związanych ze stanowiskiem organów podatkowych. Nie mniej jednak na etapie wpadkowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, jakakolwiek ocena sytuacji majątkowej strony przez pryzmat przedmiotu sprawy sądowoadministracyjnej, przed merytoryczną oceną zarzutów skargi dokonaną przez Sąd, jest niedopuszczalna. Ocena wspomnianej sytuacji może być dokonana tylko i wyłącznie przez pryzmat przesłanek zawartych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Zgodnie więc z treścią art. 246 § 1 pkt 2 omawianej ustawy, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Co znamienne, druk PPF z dnia 26 marca 2017 r. stanowi kolejny w tej sprawie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to ni mniej ni więcej, że jego rozpoznanie winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury należy stwierdzić, że nie zaistniały jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę stanowiska przyjętego przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 26 stycznia 2017 r. Skarżąca w dalszym ciągu ponosi wydatki, które nie są konieczne w rozumieniu przyjętym w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Trzeba podkreślić, że przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny", o którym mowa w tym przepisie, należy bowiem rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05; dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem rozpoznającego wniosek sytuacji skarżącej nie można postrzegać przez pryzmat socjalnych standardów utrzymania, skoro niezmiennie ponosi wydatki, których ponosić nie musi. Co więcej, poza wsparciem, o którym pisano już w sprawie I SO/Gl 3/17 z tytułu utrzymania domu (obecnie przelewy z tego tytułu z rachunku bankowego skarżącej są oznaczone jako "opłaty dom" na kwotę 600 zł), do którego skarżąca nie ma tytułu prawnego, dokonuje na rzecz syna i synowej wsparcia finansowego z przeznaczeniem na inne cele (patrz przelew z dnia 19 marca 2017 r., zatytułowany "góry"). Wypada kolejny raz wyjaśnić skarżącej, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Każdy kto zamierza wnioskować o przyznanie prawa pomocy winien w pierwszej kolejności obiektywnie ocenić swoje możliwości finansowe, mając na uwadze to, że nie zawsze wydatki, które mogą wydawać się niezbędne z omawianego punktu widzenia, takimi w rzeczywistości nie są. W tym konkretnym przypadku do takich wydatków nie można zaliczyć przelewów skarżącej zatytułowanych "opłaty dom" czy "góry". Co więcej, w świetle oświadczeń wnioskującej, wspiera ona córkę w opłatach czynszowych, a nadto spłaca jej zadłużenie kredytowe. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawia utrwalone stanowisko w tym względzie, twierdząc, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). Spłata zobowiązań oznacza, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mają zatem na uwadze przybliżone wyżej stanowisko judykatury, należy negatywnie ocenić także tę sferę czynności skarżącej, które pomniejszają jej budżet domowy. Konkludując, źródeł finansowania kosztów sądowych niniejszego postępowania, w zakresie w jakim ich poniesienie nakłada art. 199 P.p.s.a., skarżąca winna dostrzec w ograniczeniu wydatków, które w jej odczuciu są konieczne, a w rzeczywistości takie nie są. Dość wspomnieć, że środki pieniężne przekazane na rzecz syna w ramach przelewu zatytułowanego "góry", w całości pokryłyby wpis sądowy od skargi w tej sprawie, który z zasady jest najwyższą z opłat w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.