I SA/Gl 417/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wskazaną w komparycji niniejszego postanowienia. W otwartym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. orzeczenia, skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o ustanowienie adwokata. W tych ramach złożył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, które nie ma jednakże zastosowania w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłał do akt sprawy właściwy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy sygnowany w dniu 29 marca 2016 r. W tych ramach ponownie zwrócił się o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wyraził dezaprobatę dla działań podjętych przez organy administracyjne publicznej, w których wyniku utracił sporą powierzchnię działki. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada dwie działki o pow. 0,5 i 0,69 ha oraz dom o pow. 65 m2, który kwalifikuje się do generalnego remontu. Skarżący podkreślił, że dom pochodzi z lat 30 ubiegłego wieku, nie ma CO, podłóg, tynków i dlatego koszt jego remontu oszacował na około 100 tys. zł. S. K. wskazał, że jego dochód stanowi kwotę 3.300,00 zł, zaś stałe wydatki w przedziale 1500-2500 zł. Mając na uwadze treść przywołanego wyżej oświadczenia oraz dokumentacji źródłowej nadesłanej przez skarżącego w toku rozpoznania jego poprzedniego wniosku, pismem z dnia 1 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, zakupu opału; gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należy wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); - innymi słowy należało udokumentować deklarowane przez skarżącego stałe wydatki w przedziale 1500-2500 zł; 3) wykazanie obciążeń i ewentualnych pożytków związanych z posiadaniem działek rolnych o pow. 0,5 ha i 0,69 ha; w tych ramach należało wykazać między innymi wysokość podatku z tego tytułu; należało także złożyć oświadczenie wskazujące na aktualne wykorzystanie ww. działek; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2015 r.; ten punkt wezwania dotyczy również osób pozostałych w gospodarstwie domowym skarżącego; 6) wykazanie ewentualnych zaległości z tytułu świadczenia alimentacyjnego lub spłaty kredytu; 7) złożenie wyjaśnień, co do aktualnego statusu G. K.; w tych ramach należało wyjaśnić, czy jest to osoba bezrobotna, studiująca itp. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie skarżący oświadczył (patrz pismo procesowe z dnia 19 kwietnia 2016 r.), że część stałych wydatków dokumentują wyciągi z rachunku bankowego. Z posiadanych działek rolnych nie uzyskuje żadnych pożytków. Do stałych wydatków zaliczył: świadczenie alimentacyjne (380 zł), ratę kredytu (54,30 zł), opłatę za internet (29,99 zł), telefon (ok. 50 zł). Podniósł nadto, że dokonuje zakupu węgla. Skarżący oświadczył dalej, że jego syn G. jest aktualnie bezrobotny i ubiega się o przyjęcie na studia; wynajmuje obecnie pokój w R. Do przybliżonego wyżej pisma skarżący dołączył wyciągi z rachunku bankowego za okres od 3 grudnia 2015 r. do 4 kwietnia 2016 r. Na ich podstawie ustalono między innymi, że miesięczny dochód skarżącego z tytułu świadczenia emerytalnego stanowi kwotę około 3.320,00 zł netto. Ustalono nadto, że do stałych, ww. opłat z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego należy zaliczyć wydatki z tytułu dostawy wody i odbioru ścieków (kwota 80,39 zł; przelew z tego tytułu odnotowano jedynie w dniu 9 marca 2016 r.) oraz z tytułu podatku od nieruchomości (wpłata za cały rok wyniosła 323 zł). Na gruncie rzeczonych wyciągów ustalono również, że w ww. okresie skarżący odnotował transakcje obciążeniowe o charakterze dobroczynnym w łącznej kwocie 1.010,00 zł. Należy w tym miejscu odnotować, że postanowieniem z dnia 27 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 10 września 2015 r., kiedy to Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał środek odwoławczy wniesiony przez S. K. Wówczas to, postanowieniem w sprawie o sygn. akt II FZ 709/15, sąd kasacyjny oddalił zażalenie skarżącego. Oceniając prawidłowość postanowienia sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że skarżący nie zasługuje na to aby przyznać mu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. U podstaw tej konstatacji legły stałe dochody skarżącego w kwocie 3.274,83 zł netto. Odnotowano przy tym, że w 2014 r. skarżący uzyskał dodatkowy dochód z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Sąd podkreślił również to, że skarżący posiada liczne nieruchomości. Sąd kasacyjny stwierdził, że "skoro skarżący jest w stanie wygospodarować odpowiednie kwoty pieniężne na obsługę zobowiązań kredytowych o charakterze cywilnoprawnym oraz środki na dokonanie darowizn na rzecz budowy Świątyni [...] w W., nie sposób uznać jednocześnie, że nadmiernym obciążeniem będzie dla niego poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie." W następstwie opisanego wyżej postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżący dwukrotnie uiścił z tytułu kosztów sądowych opłatę w kwocie 100 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W punkcie wyjścia rozważań na temat wniosku skarżącego z dnia 29 marca 2016 r. należy zauważyć, iż jest on drugim wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 ustawy P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury stwierdzono, iż nie doszło w tej sprawie do zmiany okoliczności w przywołanym wyżej rozumieniu. Punktem odniesienia do aktualnej – szeroko pojmowanej - sytuacji materialnej jest oczywiście prawomocne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 lipca 2015 r. Nie mniej jednak, w uznaniu rozpoznającego wniosek, to Naczelny Sąd Administracyjny dokonał syntetycznego ujęcia argumentów przemawiających uprzednio za odmową przyznania prawa pomocy i z tej przyczyny do nich właśnie referendarz się odniesie. Po pierwsze, jak zauważył sąd kasacyjny, dochody skarżącego są relatywnie wysokie i w chwili obecnej w dalszym ciągu pozostają na takim poziomie. Co znamienne, dochody te mają charakter stały. Po wtóre, skarżący w dalszym ciągu ponosi koszty zobowiązań kredytowych. W tej materii sąd pierwszej instancji wypowiedział się w postanowieniu z dnia 27 lipca 2015 r., a poglądy te w dalszym ciągu pozostają aktualne. Sąd podkreślił wówczas, że "zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe, gdyż koszty te jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego (zob. postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 273/13, z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 376/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 870/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać też trzeba, że nie jest dopuszczalna sytuacja, w której strona postępowania posiada znaczne środki finansowe na spłatę kredytów zaciągniętych na powiększenie swego prywatnego majątku czy też pozyskanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zaś koszty postępowania przez nią przed sądem finansowane są z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 211/13, publ. LEX nr 1318895)". Po trzecie ,skarżący w dalszym ciągu posiada liczne nieruchomości, co w podkreślono uprzednio w orzeczeniu z dnia 10 września 2015 r. (sygn. akt II FZ 70/15). Po czwarte wreszcie, Sąd kasacyjny wytknął uprzednio skarżącemu, że skoro jest w stanie wygospodarować środki z przeznaczeniem na cele o charakterze dobroczynnym, to "nie sposób uznać jednocześnie, że nadmiernym obciążeniem będzie dla niego poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie." Taki stan rzeczy utrzymał się również w chwili obecnej, wszak na rachunku bankowym skarżącego odnotowano takiego rodzaju transakcje obciążeniowe na kwotę ponad 1 tys. złotych w okresie ostatnich czterech miesięcy. W toku analizy rzeczonego rachunku bankowego nie umknęło uwadze rozpoznającego wniosek, że w dniu 23 stycznia 2016 r. skarżący zakupił bilety lotnicze za kwotę 1.192,72 zł. W tych ramach należy wyjaśnić skarżącemu, że nie wszystkie wydatki, które są ponoszone w gospodarstwie domowym noszą znamiona tych koniecznych w rozumieniu art. 246 § 1 P.p.s.a. Wydatki poniesione na zakup biletów lotniczych nie można uznać za takowe. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" (sformułowanie użyte w przywołanym wcześniej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym kontekście należy stwierdzić, że wydatki ponoszone przez skarżącego na cele dobroczynne, czy zakup biletów lotniczych, nie mieszczą się w socjalnych standardach utrzymania. Pisząc dalej o koniecznym utrzymaniu skarżącego należy wspomnieć o przelewach na rzecz syna w kwocie 380 zł. Z jednej strony, w aktach tej sprawy znajduje się ugoda z 13 maja 2009 r., mocą której S. K. zobowiązał się do świadczenia alimentacyjnego na rzecz małoletniego syna w tej właśnie kwocie. Z drugiej jednak, w tytule jednego z przelewów na rzecz syna skarżący napisał: "studia, alimenty. Jest wyrok Sądu. Alimenty zniesione, ale jeszcze ci wypłacę." Na gruncie tego opisu nie sposób wykluczyć hipotezy, że doszło do zmiany stosunków pomiędzy skarżącym i jego synem, o której mowa w art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oraz że skarżący nie jest już w chwili obecnej zobowiązany do świadczenia, co wymiernie wpływa na jego zdolności płatnicze. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw faktycznych, ani prawnych do odstąpienia do stanowiska Sądu przyjętego w postanowieniu z dnia 27 lipca 2015 r. Bez znaczenia dla tej konstatacji pozostaje fakt, że poprzednio skarżący wnosił o całkowite przyznanie mu prawa pomocy, a obecnie jedynie w zakresie częściowym. Taka zmiana zakresu wniosku może co najwyżej świadczyć o poprawie sytuacji materialnej skarżącego. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.