II SA/Gl 1008/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 11 czerwca 2025 r. nr SOIa.621.29.2025 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2024 r. A. J. zwrócił się do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w B. o wymeldowanie z mieszkania byłej żony, która od dnia rozwiązania małżeństwa w nim nie zamieszkuje, tj. od miesiąca [...] r. i przebywa poza granicami Polski. Prezydent Miasta B. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 4 kwietnia 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 274, dalej w skrócie: "u.e.l."), orzekł o wymeldowaniu J. J. (dalej: "skarżąca") z lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w B., bowiem opuściła to miejsce stałego pobytu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. W odwołaniu skarżąca, reprezentowania przez pełnomocnika, kwestionowała zasadność podjętego rozstrzygnięcia. Twierdziła, że nie opuściła samowolnie mieszkania z zamiarem trwałym tylko ze względów ekonomicznych czasowo pracuje w [...], co potwierdzają oświadczenia jej i brata. Brak jest zatem podstaw do jej wymeldowania po wymianie zamków przez byłego męża. W związku z powyższym domagała się uchylenia decyzji organu I instancji ewentualnie ponownego rozpatrzenia całości sprawy z uwzględnieniem złożonych przez nią oświadczeń. Wojewoda Śląski (dalej: "organ II instancji") decyzją z dnia 11 czerwca 2025 r., nr SOIa.621.29.2025, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572, w skrócie: "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 4 kwietnia 2025 r. W jej uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i przywołał treść art. 35 u.e.l. Zaznaczył przy tym, że dokonując oceny, czy osoba zamieszkuje w konkretnym lokalu konieczne jest przede wszystkim ustalenie, czy w lokalu tym koncentrują się jej sprawy osobiste i życiowe. Zamieszkiwanie w lokalu polega bowiem na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych. Lokal taki stanowi wówczas centrum spraw życiowych i nie jest tylko miejscem zameldowania, przechowywania niektórych rzeczy, czy sporadycznych odwiedzin. Literalne brzmienie art. 35 u.e.l. sprowadza się do konieczności wymeldowania osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu i ma charakter czynności materialno-technicznej, w celu potwierdzenia istniejącego stanu faktycznego miejsca pobytu osoby. Utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie nie przebywa, stanowi tzw. fikcję meldunkową i jest sprzeczne z ewidencyjnym charakterem czynności. O dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu nie decyduje jedynie to, w jakich okolicznościach doszło do zaprzestania w nim zamieszkiwania, ale także to, jakie faktyczne czyni starania, aby dalej w nim mieszkać. Okoliczności te muszą obiektywnie świadczyć o chęci zamieszkiwania w lokalu, do którego dostęp został utracony a nie być jedynie jej deklaracją. Zdaniem organu II instancji skarżąca tymczasem nie przedstawiła dowodów na to, że podejmowała jakiekolwiek działania, które wskazywałyby na realną jej chęć zamieszkania w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania. Okoliczność ta została ustalona w toku przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego i nie budzi wątpliwości, jak też została potwierdzona w treści odwołania. W skardze skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła organowi II instancji naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza art. 35 ust. 1 u.e.l., poprzez niewłaściwe przyjęcie, że dobrowolnie opuściła miejsce stałego pobytu, oraz art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i błędną ocenę zaistniałej sytuacji. Domagała się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji i zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi, tak jak w odwołaniu zaznaczyła, że do opuszczenia lokalu została przymuszona poprzez wymianę zamków w drzwiach przez byłego męża. W związku z tym brak jest przesłanek do uznania, że opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Na wstępie należy wyjaśnić, że przepisem materialnoprawnym w sprawie o rozpatrzenie wniosku o wymeldowanie, jest art. 35 u.e.l., który stanowi, że organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu w sposób stały. Stosownie do treści art. 33 ust. 1 u.e.l., osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl, art. 27 ust. 1 u.e.l., osoba ta obowiązana jest zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca. Jednakże w sytuacji niedopełnienia przez nią obowiązku wymeldowania się, pomimo opuszczenia miejsca pobytu, organ gminy na podstawie art. 35 u.e.l. wydaje, na wniosek właściciela lokalu lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego. W świetle powyższego decyzja w sprawie wymeldowania ma charakter związany i zapada, gdy jednocześnie spełnione zostaną przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 u.e.l., jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (por. D. Trzcińska (w:) K. Biernat, M. Dobek-Rak, P. Mierzejewski, D. Trzcińska, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, Warszawa 2013 r., art. 25). Przyjmuje się, że zamieszkiwanie w danym lokalu polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb społecznych. Tak rozumiany pobyt stały świadczy o tym, że dany lokal stanowi centrum życiowe danej osoby, co jednocześnie jest podstawą obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy. Ten zamiar stałego przebywania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem (czyli element wewnętrzny) należy ustalać na podstawie całokształtu okoliczności zachowania danej osoby odnoszących się do kwestii związania z danym miejscem. Z kolei, opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3427/18). Skoro pobyt stały uzasadniający zameldowanie wiąże się z zamieszkiwaniem (przebywaniem) w określonym miejscu, to brak tego elementu podważa jedną z podstawowych przesłanek meldunku oraz jego ewidencyjny charakter, który został wprost sformułowany w art. 28 ust. 4 u.e.l. Zgodnie z tym przepisem, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i służy doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania oraz nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt II OSK 3788/18). Z trwałością opuszczenia miejsca spotykamy się w sytuacji, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym - nowym miejscu - ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Tym niemniej w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, iż na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o wszystkie te sytuacje, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Jednocześnie zwraca się uwagę, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 9 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 299/11; 8 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1595/11; 16 października 2013 r. sygn. akt II OSK 1163/12; 20 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 2065/14; 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1177/17; 8 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 2025/17; 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3427/18; 19 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3268/18; 13 czerwca 2025 r. sygn. akt II OSK 1104/24; 9 października 2025 r. sygn. akt II OSK 2985/24). W tym miejscu należy zauważyć, że ukształtowała się zasada, że właściwym środkiem prawnym - jeżeli wystąpiło uniemożliwienie zamieszkania w lokalu - jest wystąpienie do prokuratury lub sądu powszechnego w trybie art. 344 Kodeksu cywilnego z powództwem cywilnym o przywrócenie naruszonego posiadania (por. Z. Czarnik [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Z. Czarnik, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2016, art. 35). Sam fakt wyrażenia woli zamiaru powrotu do lokalu będącego miejscem stałego zameldowania w przyszłości nie może zostać uznany za przesłankę braku trwałości jego opuszczenia. Byłoby to sprzeczne z kluczową przesłanką meldunkową, jaką jest faktyczne przebywanie w danym miejscu. Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję nie dopatrzył się również z urzędu takich naruszeń prawa, które mogłyby wpłynąć na wynik postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).