II SA/Gl 387/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie : Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie dozoru pojazdu w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wydanego w sprawie wyroku z dnia 14 sierpnia 2014 r., pełnomocnik skarżącego wniósł o zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu skargi kasacyjnej. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie z dnia 31 października 2014 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzowano, iż zakres zgłoszonego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż wskutek działań organów państwa skarżący popadł w kłopoty finansowe, obciążają go długi i nie jest w stanie pokrywać kosztów związanych ze wszystkimi postępowaniami sądowymi, w których bierze udział, czego skutkiem jest ograniczenie przysługującego mu prawa do sądu. Równocześnie zadeklarowano, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnim synem i nie posiada żadnych zasobów finansowych. Jest natomiast właścicielem nieruchomości gruntowej wraz z posadowionymi na niej budynkami służącymi prowadzonej przezeń działalności gospodarczej, jak również wykorzystywanych w ramach tej działalności samochodów: [...], rok produkcji 2011 (wartość około 20.000 zł) oraz [...], rok produkcji 2004 r. (wartość około 15.000 zł). Nadto dodano, że wnioskujący pozostaje wprawdzie w związku małżeńskim, jednak nie zamieszkuje z żoną i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazano przy tym, że świadczy alimenty na utrzymanie drugiego, pełnoletniego syna. Miesięczny dochód skarżącego zadeklarowany został w kwocie około 8.600 zł, na którą składa się pobierane przezeń wynagrodzenie za pracę, w wysokości około 1.600 zł oraz dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w rozmiarze około 7.000 zł. W tym miejscu podkreślono, iż zobowiązania skarżącego z tytułu należności publicznoprawnych, kredytów oraz innych należności związanych z prowadzoną działalnością wynoszą ogółem około 500.000 zł, przy czym miesięczna suma spłat kredytów (raty + odsetki) to około 5.000 zł. Dodano też, iż miesięczne koszty zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych to około 2.500 zł, z kolei miesięczne koszty związane z prowadzoną działalnością wynoszą około 20.000 zł. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 24 listopada 2014 r.), pełnomocnik skarżącego nadesłał decyzje w sprawie obciążającego J. B. podatku od nieruchomości oraz upomnienie, z którego wynika, że jego zaległość z niniejszego tytułu wynosi 6.186,60 zł, oświadczenie syna skarżącego potwierdzające, że skarżący przekazuje mu alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie, faktury VAT i dowody wpłaty obrazujące koszty ponoszone przezeń w ramach opłat za telefony, Internet, energię elektryczną, dostawę wody, odprowadzanie ścieków i wywóz odpadów. Przedłożono także kopie zawartych przez skarżącego umów: o kredyt w rachunku bieżącym, o kredyt gotówkowy (łączna miesięczna kwota spłaty 2.057,94 zł) oraz o pożyczkę hipoteczną (łączna miesięczna kwota spłaty 1.908,16 zł), kopię wyciągu z rachunku bankowego wykazującego na dzień 30 listopada 2014 r. saldo ujemne w wysokości 49.784,28 zł (kserokopia została wykonana w ten sposób, że zasłonięto dane dotyczące części ujętych w nim transakcji). Nadesłano także zaświadczenie potwierdzające wysokość pobieranego przez wnioskodawcę wynagrodzenia za pracę i zestawienia obrotów za miesiące: sierpień, wrzesień i październik 2014 r., wykazujące odpowiednio: dochód, w wysokości 10.976,51 zł oraz straty, w wysokości 26.029,26 zł i 2.832,94 zł. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie zarzucono zaskarżonemu postanowieniu nie wzięcie pod uwagę, że trudna sytuacja materialna skarżącego została spowodowana bezprawnymi działaniami organu. Zarzucono także, powołując liczne orzeczenia sądów administracyjnych , że korzystanie z fachowego pełnomocnika przez stronę nie może rzutować na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: W pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z wniesieniem w dniu 29 grudnia 2014 r. sprzeciwu od postanowienia z dnia 12 grudnia 2014 r., który nie został przez Sąd odrzucony, utraciło ono moc. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżący wnieśli jedynie o zwolnienie z kosztów sądowych czyli o prawo pomocy w zakresie częściowym, zatem do przyznania prawa pomocy konieczne jest uznanie, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotnie, jak podniesiono w sprzeciwie, okoliczność korzystania z fachowego pełnomocnika z wyboru nie może być brana pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego. Pogląd ten jest ugruntowany w linii orzeczniczej sadów administracyjnych. Dokonując oceny sytuacji finansowej skarżącego należy zauważyć, że w sprzeciwie nie podniesiono żadnych nowych okoliczności niż przywołane w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu sytuacja finansowa skarżącego jest niewątpliwie trudna. Z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika bowiem, że jest on osobą zadłużoną i obciążają go liczne zobowiązania finansowe w znacznym rozmiarze, zaś rentowność prowadzonej przezeń działalności gospodarczej jest zmienna (w sierpniu 2014 r. przyniosła dochód, jednak już w dwóch kolejnych miesiącach stratę). Analiza okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego dokonana w kontekście wysokości kosztów sądowych, do uiszczenia których jest w niniejszym postępowaniu zobowiązany doprowadziła jednak do konkluzji, że jego sytuacja nie jest na tyle trudna aby uniemożliwiać opłacenie tych należności. Prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 ). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 ). Zważywszy powyższe należy zaakcentować, że koszty sądowe na obecnym etapie niniejszego postępowania ograniczają się w zasadzie wyłącznie do wpisu od skargi kasacyjnej, w kwocie zaledwie 100 zł. Nawet przy tym uwzględniwszy fakt, iż J. B. złożył skargi kasacyjne jeszcze w dwóch innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach (sygn. akt II SA/Gl 389/14 i II SA/Gl 390/14), wskazać trzeba, iż suma kosztów, które musi w tych wszystkich trzech postępowaniach uiścić sprowadza się do kwoty 375 zł (dwa razy po 100 zł oraz 175 zł). Zdaniem Sądu, nie jest to obciążenie przekraczające możliwości finansowe wnioskodawcy. Jakkolwiek bowiem jest on osobą zadłużoną, to trzeba mieć w polu widzenia, że w zakresie prowadzonej działalności obraca co miesiąc kwotami rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych (vide: nadesłane zestawienia obrotów za miesiące sierpień, wrzesień i październik 2014 r.), uzyskując znaczny przychód (odpowiednio 39.633,59 zł, 27.743,62 zł oraz 16.669,47 zł) oraz wydatkując w tym zakresie znaczne kwoty (odpowiednio 20.351,64 zł, 47.459,36 zł oraz 17.331,28 zł). Już samo zestawienie tych kwot z wartością wymaganego w niniejszej sprawie wpisu od skargi kasacyjnej przemawia przeciw objęciu skarżącego prawem pomocy. Uzyskuje on bowiem co miesiąc przychód, jak również dokonuje wydatków, których rozmiar przekracza setki razy kwotę wspomnianej opłaty sądowej. Równocześnie trzeba podkreślić, że o uwzględnieniu wniosku nie mogą przesądzać argumenty, iż wśród stałych miesięcznych wydatków skarżącego znajdują się raty kredytów. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, fakt ten pozostaje bez znaczenia z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Obowiązek spłacania obciążających stronę kredytów czy pożyczek nie może przemawiać za zwolnieniem jej z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, zwłaszcza w sytuacji gdy z oświadczeń skarżącego wynika, iż spłaca on raty kredytu czy pożyczki, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe (vide postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14). W tym kontekście uznano, że uiszczenie wpisów od skarg kasacyjnych we wszystkich trzech sprawach, w których wnioskodawca skargi te złożył, nie spowoduje uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05). Tymczasem trudno zgodzić się, aby skarżący mógł doznać aż tak dotkliwej szkody w następstwie uiszczenia kwoty 375 zł. Z powyższego wynika więc, że skarżący nie znajduje się w sytuacji szczególnie trudnej, dającej podstawę do przyznania im prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 245 § 3 oraz w zw. z art. 254 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.