II SA/Gl 564/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. O. i B. Ol. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w kwestii wniosku skarżącego – Z. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz z pismem procesowym datowanym na 28 października 2014 r. Z. O. nadesłał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż domaga się ustanowienia radcy prawnego oraz zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną, obciąża go znaczne zadłużenie z tytułu kilku zaciągniętych kredytów bankowych (w tym hipotecznego na zakup mieszkania, w kwocie 130.000 zł) i w ramach pożyczki z zakładowej kasy zapomogowo-pożyczkowej, a nadto ponosi znaczne wydatki na rehabilitację i leczenie (400 zł miesięcznie) oraz koszty eksploatacji samochodu, który jest mu konieczny z uwagi na problemy z chodzeniem. Równocześnie skarżący oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką - E. O. oraz, że posiada mieszkanie o powierzchni 83 m2 i samochód marki [...], rok produkcji [...]. Nie posiada natomiast żadnych zasobów pieniężnych ani innych przedmiotów wartościowych. Jako miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy zadeklarowano pobierane przezeń wynagrodzenie za pracę w kwocie 4.280 zł oraz wynagrodzenie jego żony, w rozmiarze 1.200 zł. Do wniosku dołączone zostało orzeczenie, mocą którego skarżący został zakwalifikowany do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz dokumenty bankowe potwierdzające wysokość miesięcznych spłat kredytów (ogólna miesięczna kwota wynosząca 1.309,21 zł, na co składają się raty oraz opłaty za ubezpieczenie kredytów, w kwotach odpowiednio: 982,29 zł, 75,13 zł, 88,30 zł, 13,50 zł, 65,80 zł, 4,46 zł, 75,49 zł oraz 4,24 zł). Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 16 stycznia 2015 r.) skarżący przedłożył pismo procesowe datowane na 27 stycznia 2015 r., w którym podał kwoty obciążających go kosztów utrzymania. Do pisma dołączone zostały między innymi dokumenty potwierdzające rozmiar tych wydatków oraz wysokość dochodów wnioskodawcy i jego małżonki. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącego należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy wprawdzie przyznać, że skarżący to osoba niepełnosprawna i uskarżająca się na poważne kłopoty zdrowotne, a w rezultacie jego sytuacja życiowa jest niewątpliwie trudna. Trzeba jednak podkreślić, iż treść przywołanego art. 246 §1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że o przyznaniu prawa pomocy decydują zasadniczo wyłącznie kryteria majątkowe. Prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. W pierwszej kolejności trzeba podnieść, że miesięczny dochód netto przypadający na jego dwuosobową rodzinę wynosi 4.106,91 zł, co trudno uznać za kwotę niską (patrz: patrz: nadesłane wyciągi bankowe potwierdzające wysokość wynagrodzenia skarżącego: 2.805,04 zł oraz jego żony: 1.301,87 zł). Równocześnie, na podstawie złożonych przez wnioskodawcę dokumentów źródłowych ustalono, iż suma obciążających go koniecznych kosztów utrzymania to 2.599,14 zł, na co składa się czynsz i opłaty za tzw. media (ogółem 649,93 zł - patrz: nadesłane wyciągi bankowe), koszty dojazdów (benzyna i bilety miesięczne), w kwocie 240 zł, spłaty rat kredytów (1.309,21 zł) oraz wydatki na leczenie, w wysokości 400 zł (skarżący udokumentował jedynie wydatki na leki w kwocie 197,19 zł, jednak wobec faktu niepełnosprawności uznano za zasadne przyjąć pełną kwotę, którą deklarował we wniosku). Jak wynika z zaprezentowanych wyżej rozważań, po uiszczeniu wymienionych kosztów, do dyspozycji skarżącego i jego małżonki pozostaje miesięcznie ponad 1.500 zł. Nawet zatem przyjąwszy, iż kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o wydatki jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem środków czystości dla dwuosobowego gospodarstwa domowego stwierdzić przyjdzie, że wnioskodawca jest w stanie wygenerować stosowne oszczędności. W konsekwencji, opłacenie adwokata z wyboru oraz uiszczenie w ramach niniejszej sprawy ewentualnych opłat sądowych, nie powinno spowodować uszczerbku w koniecznym utrzymaniu tej rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem wnioskodawcy i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie jego gospodarstwa domowego - która to relacja umożliwia dokonanie stosownych oszczędności - nie sposób uznać, aby mógł on ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku poniesienia wspomnianych wyżej opłat, jak również wskutek opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo warto zwrócić uwagę, że chociaż skarżący powołuje się na znaczne obciążenie z tytuł zaciągniętych kredytów (poza wskazanymi wyżej - udokumentowanymi ratami spłat powoływał się jeszcze na pożyczkę z zakładowej kasy zapomogowo-pożyczkowej), to jednak fakt ten nie może stanowić argumentu przesądzającego o zasadności złożonego wniosku. Trzeba bowiem zaznaczyć, że zgodnie z utrwalonym stanowieniem orzecznictwa sądowego, zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe, zwłaszcza w sytuacji gdy z oświadczeń skarżącego wynika, iż spłaca on raty kredytu czy pożyczki, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 i 2 tej ustawy.