IV SA/Gl 1011/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.O. (O.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W treści pisma procesowego datowanego na 23 marca 2017 r. Z.O. wniósł o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Następnie, odpowiadając na stosowne wezwanie, skarżący przedłożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie sprecyzował, iż domaga się ustanowienia adwokata, a także zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że pozostaje w trójosobowym gospodarstwie domowym z niepełnosprawną w stopniu znacznym małżonką i z pełnoletnim, także niepełnosprawnym synem, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani nieruchomości (zamieszkuje w domu o powierzchni 100 m2 na zasadzie dożywocia). Posiada natomiast samochód marki [...], rok prod. 1999. Miesięczny dochód rodziny wnioskującego określony został w kwocie ogółem 3.800 zł, na którą składa się pobierana przezeń emerytura (2.114 zł), renta jego małżonki (1.115 zł) oraz renta socjalna ich syna – M.O. (530 zł). Nadto skarżący powołał się na okoliczność ponoszenia znacznych kosztów utrzymania wymieniając wśród nich między innymi wydatki na opał (4.000 zł w skali roku), koszt zakupu lekarstw (300-500 zł miesięcznie), wydatki na paliwo (300 zł miesięcznie), a także miesięczne opłaty: za telefony (150 zł), za energię elektryczną (80 zł), za gaz (84 zł) oraz za wodę (70 zł). Następnie, w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 29 maja 2017 r.) skarżący przedstawił dokumenty potwierdzające wysokość świadczeń pobieranych przez siebie, żonę i syna oraz obrazujące część ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania, jak również wydatków poniesionych na spłatę pożyczek, zakup obuwia ortopedycznego (kwota 444 zł) i na opłacenie wywozu odpadów związanych z remontem dachu w zamieszkiwanym domu. Równocześnie wnioskodawca nadesłał pisma procesowe, w których powołał się na okoliczność ponoszenia znacznych wydatków na różne cele wyszczególniając ponoszone w tym zakresie kwoty. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi Z.O. jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego formę szeroko pojętej pomocy społecznej. Skarżący jest więc w tej sprawie zwolniony od kosztów sądowych z mocy samego prawa co wynika z art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a w konsekwencji, jego wniosek w omawianym zakresie jest od samego początku bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może więc zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Należy wprawdzie przyznać, że zarówno małżonka jak i syn wyżej wymienionego są osobami niepełnosprawnymi i schorowanymi, a zatem sytuacja życiowa jego rodziny jest niewątpliwie trudna. Wypada jednak podkreślić, że wszyscy oni uzyskują stałe dochody, których miesięczna suma netto wynosi 3.829,59 zł (vide: nadesłane dokumenty źródłowe), co trudno uznać za kwotę niską. Równocześnie, choć wnioskujący powoływał się na ponadprzeciętnie wysokie koszty utrzymania, to jednak należy stwierdzić, że suma udokumentowanych przezeń miesięcznych wydatków, które można zaliczyć do niezbędnych, elementarnych kosztów utrzymania wynosi 1.223,65 zł (w tym wydatki na opał - 4 paragony i 1 faktura VAT dotyczące sezonu grzewczego 2015/2016, opiewające na kwotę ogółem 4.774,02 zł, co daje średnio na miesiąc 397,84 zł, wydatki na leki i prywatne wizyty lekarskie - faktury i dowód wpłaty na kwotę ogółem 459,03 zł, wydatki na paliwo, w kwocie 100 zł, opłaty za telefony, w wysokości 64,90 zł i 36,00 zł, opłata za wywóz odpadów, w kwocie 57,20 zł oraz opłata za energię elektryczną, w wysokości 108,68 zł). Skarżący przedstawił dodatkowo fakturę na zakup obuwia ortopedycznego (444 zł), jednak wydatek ten miał charakter jednorazowy i trudno brać go pod uwagę, skoro został dokonany we wrześniu 2016 r., czyli 9 miesięcy temu. Nie można było także uwzględnić wydatków na spłatę zaciągniętych pożyczek. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem judykatury, tego typu zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W rezultacie, sam fakt konieczności regulowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów związanych z udziałem w sprawie adwokata na Skarb Państwa. Nadto wnioskodawca, choć powoływał się na cały szereg innych znacznych kosztów, takich jak między innymi wydatki na naprawy samochodu, w wysokości 1.500 zł rocznie, zakup drewna opałowego (800 zł rocznie), składki w ramach ubezpieczeń na życie (82 zł miesięcznie - dotycząca jego samego i 77,60 zł kwartalnie - dotycząca małżonki czy ubezpieczenie OC samochodu (494 zł rocznie), to jednak nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów źródłowych, które mogłyby te wydatki potwierdzać. W tym stanie rzeczy stwierdzić przyjdzie, że różnica pomiędzy miesięcznym dochodem netto rodziny wnioskodawcy (3.829,59 zł), a udokumentowanymi i niezbędnymi kosztami utrzymania tego gospodarstwa domowego (1.223,65 zł) wynosi 2.605,94 zł. Nawet więc uwzględniwszy, że kwotę tę należy jeszcze pomniejszyć o wydatki jakie wiążą się zazwyczaj z podstawowym wyżywieniem i zakupem koniecznych środków czystości dla trzech osób, stwierdzić przyjdzie, że umożliwia ona opłacenie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu tej rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie NSA z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem rodziny skarżącego i rozmiarem koniecznych, udokumentowanych wydatków na utrzymanie tego gospodarstwa domowego nie sposób uznać, aby mógł on ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia adwokata. Dodatkowo warto odnotować, że Z.O. zarówno w zakresie niniejszej sprawy, jak i w innej zawisłej przed tutejszym Sądem sprawie (sygn. akt IV SA/Gl 1065/14) - gdzie również ubiegał się o prawo pomocy - przedłożył szereg dokumentów, potwierdzających dokonanie w okresie od lipca 2015 r. do marca 2016 r. bardzo znacznych wydatków na remont zamieszkiwanej nieruchomości, a mianowicie, na montaż dachu za kwotę 13.990 zł i na usługi budowlane za kwotę 3.890 zł (vide: faktury stanowiące karty nr 205 i 208 akt wspomnianej sprawy o sygn. IV SA/Gl 1065/14) oraz na wywóz odpadów związanych z tym remontem (kwoty: 599,40 zł oraz 129,60 zł - vide karty nr 58 i 66 akt sprawy niniejszej). Wydatki tego rodzaju nie mieszczą się jednak w pojęciu elementarnych, podstawowych potrzeb życiowych tym bardziej, że skarżący nie jest właścicielem zamieszkiwanego domu, lecz jedynie przebywa tam na zasadzie dożywocia, a zatem to nie on powinien je finansować. Fakt dokonania przedmiotowych wydatków nie może więc przemawiać za przyznaniem wnioskodawcy prawa pomocy, a raczej przeciw uwzględnieniu zgłoszonego przezeń w tym zakresie żądania, gdyż świadczy o istnieniu po jego stronie pewnych możliwości płatniczych. Zważywszy wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.