IV SA/Gl 1068/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.B. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W treści pisma procesowego z dnia 9 grudnia 2016 r. J. B. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie, w dniu 17 stycznia 2017 r. skarżący nadesłał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie potwierdził zakres swojego żądania. W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł zarzuty odnoszące się do postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji. Równocześnie oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych. Posiada natomiast (we współwłasności z żoną) samochód osobowy marki [...], rok prod. [...] oraz dom w R. na terenie zalewowym "zaniżona wartość" z gruntem około 2.800 m2, a także dom w K. o powierzchni około 180 m2, na który zaciągnął kredyt hipoteczny (spłata do roku 2024). Miesięczny dochód rodziny skarżącego zadeklarowany został w kwocie netto 5.607 zł, na co składa się pobierana przezeń emerytura (3.400 zł), dochód z tytułu umowy o dzieło (2.000 zł rocznie), dochód z umowy najmu (1.200 zł) oraz emerytura jego żony (840 zł). W tym miejscu wnioskodawca powołał się na okoliczność ponoszenia znacznych kosztów utrzymania wymieniając wśród nich spłatę kredytu hipotecznego na dom (miesięczna rata 2.500 zł), spłatę kredytu odnawialnego, opłaty stałe za tzw. media (1.200 zł), wydatki na leki (200 zł), utrzymanie samochodu (400 zł), podatek od nieruchomości (900 zł rocznie), ubezpieczenie majątku (600-800 zł rocznie), a także wydatki na żywność i środki czystości (1.500 zł). Następnie, odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia danych ujętych we wniosku, skarżący nadesłał dokumenty źródłowe potwierdzające wysokość dochodów jego i żony oraz obrazujące wysokość kosztów utrzymania swej rodziny. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie choroby zawodowej. Stwierdzić zatem przyjdzie, że skarżący jest w tej sprawie zwolniony od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a co za tym idzie, jego wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 grudnia 2016 r. - karta nr 16 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Posiada on bowiem dość znaczny majątek, w skład którego wchodzą dwa domy (w R.i K.) oraz samochód osobowy. Równocześnie zarówno on sam jak i jego małżonka osiągają stałe dochody z kilku źródeł (emerytury, umowa najmu jednej z nieruchomości oraz umowa o dzieło), których miesięczna suma netto (vide: nadesłane dokumenty źródłowe) wynosi 5.654,48 zł, co trudno uznać za kwotę niską w odniesieniu do dwuosobowego gospodarstwa domowego. Równocześnie wnioskodawca nie podnosił, aby zachodziły w jego przypadku okoliczności mogące świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej (takie jak np. ciężka obłożna choroba, niepełnosprawność w stopniu znacznym itp.). Jakkolwiek przy tym powoływał się na znaczne koszty utrzymania, to jednak ogólna miesięczna kwota, którą wykazał stosownymi dokumentami źródłowymi sprowadza się do kwoty około 3.400 zł. Na kwotę tą składają się opłaty związane posiadanymi nieruchomościami (prąd, woda, podatek od nieruchomości, wywóz nieczystości, składki ubezpieczeniowe), a także opłata za telefon, abonament rtv, OC samochodu oraz wydatki na leczenie i zakup leków, jak również spłata kredytu hipotecznego we frankach szwajcarskich. Nie uwzględniono tu opłat za media (prąd, woda) dotyczące wynajmowanej przez skarżącego nieruchomości albowiem te obciążają najemcę (vide: aneks do umowy najmu – karta nr 31 akt sprawy). Nie uwzględniono również spłat debetu w kredycie odnawialnym. Po pierwsze bowiem skarżący nie przedłożył na ich poparcie żadnych dokumentów, a po drugie - należności tego rodzaju, to jest zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami związanymi z postępowaniem sądowym (por. postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W rezultacie, sam fakt konieczności regulowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów związanych z udziałem w sprawie adwokata na Skarb Państwa. W ocenie rozpoznającego wniosek, o ile przy tym do kosztów koniecznego utrzymania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. można jeszcze zaliczyć spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego na budowę nieruchomości służącej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych dłużnika, to już spłata innego rodzaju kredytów, pożyczek itp. nie może - w świetle zaprezentowanego wyżej stanowiska judykatury - stanowić argumentu decydującego o przyznaniu mu prawa pomocy. Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, że po uiszczeniu niezbędnych i udokumentowanych kosztów utrzymania, do dyspozycji wnioskującego pozostaje miesięcznie około 2.250 zł (różnica pomiędzy dochodem a tymi wydatkami). Nawet zatem uwzględniwszy, iż kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o nieodzowne wydatki jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem niezbędnych środków czystości dla dwuosobowej rodziny, stwierdzić przyjdzie, że strona jest w stanie wygenerować środki na opłacenie adwokata z wyboru (o ile jego udział w niniejszej sprawie uważa za niezbędny), bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i żony. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem rodziny wnioskującego i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie tego gospodarstwa domowego - która to relacja umożliwia dokonanie stosownych oszczędności - nie sposób uznać, aby mógł on ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia pełnomocnika. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.