IV SA/Gl 290/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Wyrokiem wydanym w dniu 4 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę w niniejszej sprawie. Następnie, w dniu 30 listopada 2017 r. J. W. złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zażądała zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Uzasadniając wniosek wywiodła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i trojgiem małoletnich dzieci, mąż jest jedynym żywicielem rodziny, a z pobieranych przez niego świadczeń, to jest z wynagrodzenia i renty potrącane są należności wobec funduszu alimentacyjnego, w kwotach odpowiednio 400 zł i 411 zł. Równocześnie skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, nieruchomości ani przedmiotów wartościowych, zaś dochód netto jej gospodarstwa domowego wynosi 4.853,52 zł, na co składa się wynagrodzenie jej małżonka (1.400 zł), jego renta (1.934,52 zł) oraz świadczenia wychowawcze w ramach programu "Rodzina 500+", w kwocie 1.500 zł. Strona dodała, że obciążają ją koszty z tytułu spłaty kredytu gotówkowego (510 zł), czynszu (780 zł), opłat za tzw. media (prąd, gaz, telewizja, Internet, telefony), w kwocie ogółem około 520 zł, zakupu węgla (250 zł) i zakupu leków (150 - 250 zł). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. W pierwszej kolejności należy odnotować, że przedmiotem skargi J. W. jest decyzja administracyjna rozstrzygająca w zakresie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, które to świadczenia stanowią formę szeroko pojętej pomocy społecznej. Wnioskodawczyni jest więc w niniejszej sprawie objęta zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a w konsekwencji, jej wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i dlatego nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 4 grudnia 2017 r. - karta nr 49 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Przyjdzie w tym miejscu zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (wynikającej z art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku w elementarnych potrzebach życiowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżąca do osób takich nie należy. Po pierwsze bowiem, suma miesięcznych dochodów jej rodziny wynosi 4.853,52 zł i jest to - jak strona wyraźnie oświadczyła (vide rubryka nr 10 formularza "PPF") - wartość netto, a skoro tak, nie budzi wątpliwości, że chodzi tu o kwotę już po uwzględnieniu wszystkich potrąceń, w tym także tych dokonywanych z tytułu sygnalizowanych przez nią zajęć komorniczych. Miesięczny dochód netto w takiej wysokości, nawet w przypadku pięcioosobowego gospodarstwa domowego nie jest na tyle niski, aby mówić o ubóstwie zwłaszcza, że skarżąca nie podnosiła, aby jej rodzina była obciążona ponadprzeciętnie wysokimi, czy też nietypowymi wydatkami na utrzymanie, bądź też aby zachodziły tu szczególne okoliczności (jak np. ciężka choroba, niepełnosprawność w stopniu znacznym, straty wskutek nieprzewidzianych zdarzeń losowych), które mogłyby świadczyć o trudnym położeniu lub powodować konieczność ponoszenia takich zwiększonych wydatków. W tym miejscu należy odnotować, że jak wynika z oświadczeń wnioskodawczyni, suma obciążających ją niezbędnych kosztów utrzymania wynosi miesięcznie 1700 - 1800 zł (w tym czynsz, w kwocie 780 zł, opłaty za wszystkie media, w wysokości około 520 zł, zakup węgla, w kwocie 250 zł i zakup leków, w wysokości 150 - 250 zł). Ustalając powyższą kwotę kosztów nie można było natomiast uwzględnić deklarowanych we wniosku spłat kredytu gotówkowego. Trzeba bowiem zaakcentować, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, należności cywilnoprawne, jakimi są kredyty i pożyczki nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W rezultacie, sam fakt konieczności regulowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów związanych z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika na Skarb Państwa. W ocenie rozpoznającego wniosek, o ile przy tym do kosztów koniecznego utrzymania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. można jeszcze zaliczyć spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup nieruchomości służącej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych dłużnika, to już spłata innego rodzaju kredytów, pożyczek (w tym kredytu gotówkowego, o którym wspominała strona) nie może stanowić - w świetle zaprezentowanego wyżej stanowiska judykatury - argumentu przemawiającego za przyznaniem jej prawa pomocy. Jak wynika z zaprezentowanych wyżej rozważań, różnica pomiędzy dochodem netto rodziny wnioskującej (4.853,52 zł), a sumą niezbędnych, podstawowych kosztów jej utrzymania wynosi więc ponad 3.000 zł. Nawet zatem uwzględniwszy, iż kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o wydatki jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem środków czystości dla pięcioosobowego gospodarstwa domowego stwierdzić przyjdzie, że strona jest w stanie dokonać pewnych oszczędności pozwalających na opłacenie fachowego pełnomocnika, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu tej rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem gospodarstwa domowego wnioskującej i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na jego utrzymanie, nie sposób uznać, aby rodzina ta mogła ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia radcy prawnego lub adwokata. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy