IV SA/Gl 623/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Wraz ze skargą z dnia 13 czerwca 2017 r. P.M. nadesłał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie określił, iż żąda zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Skarżący oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnią córką. Zadeklarował przy tym, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych. Posiada natomiast samochód marki [...], rok produkcji 2008 oraz mieszkanie o powierzchni 57 m2, z kolei jego żona jest właścicielką mieszkania o powierzchni 45 m2. Miesięczny dochód rodziny skarżącego zadeklarowany został w kwocie netto 4.324,40 zł, na co składa się pobierane przezeń wynagrodzenie za pracę (2.400 zł), oraz zasiłek chorobowy i renta socjalna żony, w kwotach odpowiednio 1.200 zł oraz 724,40 zł. Nadto wnioskodawca wyszczególnił obciążające go koszty utrzymania wskazując wśród nich między innymi spłatę kredytu hipotecznego (644 zł), czynsze za dwa mieszkania (odpowiednio 670 zł i 300 zł), opłaty za gaz, prąd, składki ubezpieczeniowe oraz wydatki na dziecko, na leczenie żony i na wyżywienie. Następnie, odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia danych ujętych we wniosku, skarżący nadesłał dokumenty źródłowe potwierdzające wysokość dochodów jego i żony, a także obrazujące rozmiar kosztów utrzymania swej rodziny z kilku ostatnich miesięcy. Przedstawił także kopię umowy, na mocy której wraz z żoną nabył zamieszkiwany lokal oraz pismo procesowe, w treści którego między innymi wyjaśnił, że drugie wykazane we wniosku mieszkanie, należące do jego małżonki, otrzymała ona w darowiźnie i nieruchomość ta nie przynosi dochodów, gdyż jest zamieszkiwana przez jej babcię. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie świadczenia wychowawczego, które stanowi formę szeroko pojętej pomocy społecznej. Stwierdzić zatem przyjdzie, że skarżący jest w tej sprawie zwolniony od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a co za tym idzie, jego wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 lipca 2017 r. - karta nr 1 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Jak wynika z przedstawionych przez wyżej wymienionego dokumentów źródłowych, średni miesięczny dochód przypadający na jego trójosobowe gospodarstwo domowe wynosi 4.334,60 zł (w tym jego wynagrodzenie, w kwocie 2.410,68 zł - przeciętna z ostatnich 3 miesięcy, zasiłek chorobowy jego małżonki, w wysokości 1.199,58 zł - kwota wypłacona za lipiec 2017 r. oraz pobierana przez nią renta socjalna, w rozmiarze 724,40 zł), co trudno uznać za kwotę niską jak na osobę ubiegającą się o prawo pomocy. Równocześnie, łączna średnia miesięczna kwota udokumentowanych, niezbędnych kosztów stałych obciążających gospodarstwo domowe wnioskodawcy kształtuje się na poziomie około 1800 - 1850 zł. Skarżący udokumentował w tym zakresie wydatki z tytułu czynszu za zamieszkiwany lokal, należności za prąd, gaz, usługi telekomunikacyjne, składki ubezpieczeniowe, a także spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup zajmowanego mieszkania i opłatę za ubezpieczenie tego kredytu. Ustalając powyższą kwotę kosztów nie można było uwzględnić deklarowanych we wniosku opłat związanych z drugim mieszkaniem (należącym do małżonki skarżącego). Nie są to bowiem wydatki związane z zaspokojeniem podstawowych, niezbędnych potrzeb bytowych członków gospodarstwa domowego strony, a brzmienie przywołanego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że wyłącznie tego rodzaju należności mogą być brane pod uwagę przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak było również możliwości uwzględnienia spłaty drugiego kredytu (konsumpcyjnego) obciążającego wnioskodawcę. Trzeba bowiem zaakcentować, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, należności cywilnoprawne, jakimi są kredyty i pożyczki nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W rezultacie, sam fakt konieczności regulowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów związanych z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika na Skarb Państwa. W ocenie rozpoznającego wniosek, o ile przy tym do kosztów koniecznego utrzymania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. można jeszcze zaliczyć spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup nieruchomości służącej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych dłużnika, to już spłata innego rodzaju kredytów, pożyczek itp. nie może - w świetle zaprezentowanego wyżej stanowiska judykatury - stanowić argumentu przemawiającego za przyznaniem mu prawa pomocy. Zważywszy powyższe przyjdzie stwierdzić, że po odliczeniu niezbędnych, a zarazem udokumentowanych wydatków, do dyspozycji skarżącego i jego małżonki pozostaje około 2.500 zł miesięcznie (różnica pomiędzy dochodem, w kwocie 4.334,60 zł, udokumentowanymi niezbędnymi kosztami, w wysokości 1.800-1850 zł). Uwzględniwszy przy tym dodatkowo konieczne koszty, jakie wiążą się zazwyczaj z niezbędnym wyżywieniem i zakupem podstawowych środków czystości oraz odzieży dla trzech osób należy uznać, że kwota ta umożliwia dokonanie pewnych oszczędności, pozwalających na opłacenie fachowego pełnomocnika, bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem rodziny wnioskującego i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie tego gospodarstwa domowego, nie sposób uznać, aby mógł ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia radcy prawnego - o ile udział takiego pełnomocnika w sprawie uważa za niezbędny. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy.