IV SA/Gl 745/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, , , po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.P., S.P. i P.P. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego w służbach mundurowych w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. B.P., S.P. i P.P. w dniu 30 czerwca 2015 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...]r., nr [...], w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego w służbach mundurowych. W piśmie tym skarżący zawarli wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia ich od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015 r. oddalił powyższy wniosek. Na skutek wniesionego przez B.P., S.P. i P.P. sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, postanowieniem z dnia 12 października 2015 r.- na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz 270 ze zm. dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, uznając, że sprzeciw skarżących był niezasadny. B.P., S.P. i P.P., w złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu, zakwestionowali jego prawidłowość, wskazując przede wszystkim, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów procedury sądowoadministracyjnej. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015r . Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego wniesienie sprzeciwu przez skarżących spowodowało utratę mocy postanowienia z dnia 18 sierpnia 2015 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jednocześnie przejęcie sprawy do rozpoznania przez Sąd. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z tym, na podstawie cytowanego wyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., na skarżących spoczywał ciężar wykazania, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba tu zaznaczyć, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W niniejszej sprawie, analiza tak rozumianego stanu majątkowego skarżących prowadzi do konkluzji, że nie spełniają oni przesłanki określonej w przywołanym art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie, jak prawidłowo ustalił to referendarz sądowy, skarżący nie wykazali, że ich sytuacja majątkowa jest na tyle trudna by nie byli w stanie uiścić solidarnego wpisu od skargi w łącznej wysokości 200 zł. Z nadesłanych formularzy wynika bowiem, że dysponują oni kwotą 7 472 zł miesięcznie brutto, zaś ich stałe wydatki związane z utrzymaniem kształtują się na poziomie 2200 zł. W ocenie Sądu, posiadane przez skarżących zasoby finansowe powodują, że posiadają oni możliwość uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, bez ryzyka uszczerbku w koniecznych potrzebach życiowych rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.). Tymczasem, zważywszy na kwotę środków pieniężnych, jakimi dysponują skarżący, nie sposób uznać, aby mogli ponieść oni tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia wpisu od skargi. Dodatkowo należy nadmienić, że z przedstawionych we wniosku oświadczeń wynika, że więzi jakie łączą skarżących to relacje pomiędzy rodzicem i dziećmi oraz rodzeństwem. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15, przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi nakładają na nich określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie przez ustawodawcę i występuje także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności. Rodzice i dzieci obowiązani są bowiem wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Także art. 128 K.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Mając na uwadze wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.