I SA/Kr 1035/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku M.S. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 500 zł, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 12.07.2016r., nr [...], w przedmiocie określenia za I kwartał 2011r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń 2011r. postanawia wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych powyżej kwoty 500 zł, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 12.07.2016r., nr [...] , w przedmiocie określenia za I kwartał 2011r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń 2011r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" M.S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną I.J. ur. w 1980r. Małżonkowie maja na utrzymaniu trzy córki: N. S. ur. w 2010r., A.S. ur. w 2012r. oraz M.S. ur. w 2015r. Wnioskodawca z tytułu umowy o dzieło otrzymuje 6 931 zł. miesięcznie, netto. I.J. z tytułu umowy o prace otrzymuje natomiast ok. 4000 zł, miesięcznie , netto. Strona skarżąca uzyskuje też dochód z wynajmu mieszkania w wysokości 900 zł, miesięcznie, netto. Miesięczne wydatki rodziny obejmują : czynsz – ok. 520 - 620 zł, koszty żywności – 1300 zł, koszty wyżywienia poza domem (obiady, przekąski) – 500 zł, koszty środków czystości , ubrań – 800 zł, koszty transportu , paliwa – 500 zł, koszty szkoły, przedszkola, żłobka, zajęć pozalekcyjnych dzieci – 1900 zł. Wnioskodawca spłaca kredyt hipoteczny, którego rata wynosi 3700 zł, miesięcznie a żona spłaca kredyt, którego rata wynosi 1 800 zł, miesięcznie. Strona skarżąca jest właścicielem: - mieszkania o pow. 51,07 m2, o wartości ok. 350 000 zł, znajdującego się w K, obciążonego hipoteką ; - działki budowlanej w gminie S., o pow. 900 m2, obciążonej hipoteką, - sprzętu komputerowego o wartości ok. 5000 zł. Posiada też oszczędności w kwocie ok. 12 000 zł. I.J. jest właścicielką mieszkania o pow. 40 m2 , znajdującego się w W, obciążonego hipoteką oraz samochodu osobowego marki Opel Astra. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). Przedstawione przez stronę skarżąca okoliczności nie wskazują aby spełniała ona przesłanki zwolnienia jej od kosztów sądowych nawet w części. Przede wszystkim należy podkreślić, iż w przedmiotowej sprawie wpis od skargi, stanowiący koszty sądowe na obecnym etapie postępowania, wynosi 2000 zł. Może więc być on w zupełności pokryty ze środków stanowiących oszczędności wnioskodawcy w wysokości 12 000 zł i to bez pogorszenia warunków bytowych rodziny. Nawet bowiem przy zestawieniu wysokich wydatków rodziny strony skarżącej do jej dochodów wynika, iż dysponuje ona wolnymi środkami finansowymi. Przeznaczenie zatem na koszty sądowe 1/6 części posiadanych oszczędności nie ma wpływu na poziom warunków życia rodziny. Sama też wysokość zarobków małżonków i w konsekwencji ich domowy budżet, zasilany dodatkowo pieniędzmi z wynajmu mieszkania, również daje możliwość poczynienia oszczędności na koszty sądowe, nawet przy wspomnianych wydatkach. Trzeba bowiem pamiętać, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, jakiekolwiek prywatnoprawne zobowiązania, w tym i kredyty, nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11,postanowienie NSA z dnia 18.02.2016r., sygn. akt I FZ 571/15, postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r., sygn. akt I GZ 17/16). Zwrócić też trzeba uwagę, że w ramach powszechnej praktyki, stosowanej przez banki, możliwa jest przerwa lub zawieszenie spłaty rat kredytowych, na wniosek kredytobiorcy. Zastosowanie takiej procedury powoduje, że kredytobiorca jest w stanie przeznaczyć kwotę raty na inny konieczny cel. Wspomnieć również należy, że strona skarżąca posiada nieruchomość, która nie służy jej do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, co w połączeniu z wysokością zarobków małżonków i wysokością oszczędności wyklucza ubóstwo i stanowi przeszkodę do uznania, iż zachodzą w tej sytuacji przesłanki przyznania prawa pomocy. Posiadanie majątku , szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza bowiem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza kiedy ich wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r., sygn. II GZ 56/05, postanowienie NSA z dnia 25.02.2016r., sygn. II GZ 103/16). Posiadany majątek może bowiem przynosić pożytki , może też służyć jako zabezpieczenie zaciągniętych ewentualnie pożyczek czy kredytów jeżeli właścicielowi brakuje środków finansowych na bieżące wydatki w tym i na koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2011r. , sygn. I FZ 10/11, postanowienie NSA z dnia 29.05.2009r. , sygn. I OZ 563/09). To bowiem od wnioskodawcy zależy, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami, w tym majątkiem nieruchomym i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z niego dochodów (postanowienie NSA z dnia 03.02.2016r. , sygn. I FZ 485/15). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdzić należy, iż zwolnienie strony skarżącej, od kosztów sądowych, nawet w części, stanowiłoby w niniejszym przypadku przekroczenie ram instytucji przyznania prawa pomocy. Stąd też, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. , poz. 718 z p. zm.).