I SA/Kr 1585/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.W. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia : - odmówić częściowego zwolnienia od kosztów sądowych - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek E. W., reprezentowanej przez radcę prawnego, o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełniony pismami z dnia 30 października i 9 grudnia 2013 roku, w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lipca 2013 roku, nr [...] We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie osiągając żadnego dochodu i nie podejmując zatrudnienia. Wnioskodawczyni wskazała, że cały jej majątek ruchomy, nieruchomości oraz środki na rachunkach bankowych został zajęty w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organy podatkowe. Według wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca posiada jedynie nieruchomość rolną położoną w L.o nieznanym areale. We wniosku E. W.wskazała ponadto, iż wszelkie przedmioty majątkowe o wartości powyżej 3.000 euro zostały zajęte w toku postępowań egzekucyjnych, m. in. konie wyścigowe w ilości 6 sztuk oraz samochód Mercedes Benz. Skarżąca podniosła, iż nie jest wstanie uiścić wpisu od skargi w kwocie 8.483 złotych. Uzupełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w piśmie z dnia 30 października 2013 roku pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż skarżąca jest osobą zamieszkałą samotnie w nieruchomości położonej w K. przy ul. W. 8. Właścicielem tej nieruchomości jest jej syn M. W.Jednakże syn nie zamieszkuje na tej nieruchomości, gdyż miesza i prowadzi działalność gospodarczą w K. przy ul. K. 2/47. Drugi syn M. W.z również nie mieszka z matką. Miejscem jego zamieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej jest nieruchomość położona w K. przy ul. T. 73E/9. Wskazano, iż środki na utrzymanie i bieżące potrzeby życiowe skarżąca otrzymuje od swoich synów. Pomoc synów polega na dostarczaniu żywności oraz dokonywaniu opłat za media. Pełnomocnik wnioskodawczyni zaznaczył, że z uwagi na zły stan zdrowia skarżąca ponosi dodatkowe koszty leczenia. Brak zgody szpitala na udostępnienie dokumentacji medycznej z leczenia skarżącej spowodował, że jako dowód na schorzenia E. W. została załączona opinia sądowo- psychiatryczna sporządzona na podstawie dokumentacji medycznej. Skarżąca jest właścicielem sześciu nieruchomości, dla których prowadzone są stosowne księgi wieczyste. Nieruchomość oznaczona KW nr [...] jest zajęta m in. hipotekami przymusowymi do wysokości 2.107.591,00 złotych, 2.562.410,00 złotych oraz na kwotę 1.740.925,00 złotych. Jednakże zdaniem pełnomocnika wnioskodawczyni, wartość nieruchomości nie pokrywa nawet w połowie w/w sum wierzytelności na rzecz Skarbu Państwa. W związku z powyższym istnieje bardzo wysokie prawdopodobieństwo, iż w niedalekiej przyszłości pozostałe nieruchomości zostaną objęte postępowaniem egzekucyjnym. Pełnomocnik podniósł, że skarżąca nie może dokonać jakichkolwiek obciążeń lub sprzedaży nieruchomości, gdyż w wyniku takich czynności naraziłaby się na odpowiedzialność karną z art. 300 § 2 k.k. Dotychczasowe źródła przychodów zostały zablokowane przez działania Urzędów Skarbowych, które dokonały licznych zabezpieczeń na rachunkach bankowych oraz na jej majątku rzeczowym. Skarżąca nie korzysta z pomocy opieki społecznej, co zostało poparte jej pisemnym oświadczeniem. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że część jego wynagrodzenia została uregulowana przy udzieleniu pełnomocnictwa w czerwcu 2012 r., kiedy strona miała jeszcze dostęp do części swoich środków pieniężnych. Pozostała część ma być uregulowana po zakończeniu sprawy. Pismem z dnia 27 listopada 2013 roku ponownie wezwano skarżącą do udokumentowania za pomocą kserokopii faktur i rachunków miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy, a także telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości, wydatki na żywność i leki, udokumentowanie miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez męża skarżącej, udokumentowanie miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez synów skarżącej M. i M. W., na utrzymaniu których skarżąca pozostaje. Zobligowano również wnioskodawczynię do wyjaśnienia czy nadal jest partnerem w spółce "P.", czy nadal jest współwłaścicielem delikatesów "P." w W., czy hodowla koni, którą prowadzi przynosi dochód, jeśli tak to w jakiej wysokości, czy restauracja V. w B. jest jej własnością oraz ile razy w 2013 roku odwiedziła B.. W piśmie z dnia 9 grudnia 2013 roku pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż z uwagi na fakt, że skarżąca obecnie nie pracuje i nie ma innych źródeł dochodu, środki na utrzymanie i inne potrzeby życiowe otrzymuje od swoich synów. Pomoc synów polega głównie na dostarczaniu żywności oraz dokonywaniu opłat za media, a w związku z tym skarżąca nie posiada żadnych faktur i rachunków dokumentujących koszty miesięcznego utrzymania, w szczególności opłat za media, telefon, ubezpieczenia, podatki od nieruchomości, wydatki na żywność leki. Pełnomocnik wyjaśnił, iż od 15 lat nie prowadzi ona wspólnego gospodarstwa domowego z mężem L. W., pozostając w faktycznej separacji. Mąż jej mieszka wraz ze swoją konkubiną. Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż nie ma ona możliwości zdobycia dokumentacji miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez jej synów M. i M. W., gdyż prowadzą działalność gospodarczą i odmawiają udostępnienia skarżącej w/w dokumentów, ponieważ nie są stroną niniejszego postępowania. Zaznaczono, że spółka "P", której skarżąca jest nadal udziałowcem, nie prowadzi działalności od 2009 roku. Skarżąca natomiast nie jest współwłaścicielem delikatesów "P" w W., gdyż zostały one sprzedane w 2009 roku. Skarżąca, mimo że jest właścicielem kilku koni wyścigowych, nie prowadzi ich hodowli i nie uzyskuje z tego tytułu jakiegokolwiek dochodu. Wszystkie konie zostały zabezpieczone przez Urząd Skarbowy w ramach prowadzonego postępowania podatkowego. Jak wyjaśnił pełnomocnik skarżącej restauracja V. stanowi własność brazylijskiej spółki "T." Ltd, która sfinansowała jej przelot z B.w maju 2013 roku. Udziałowcami tej spółki są M. W. i H. Do pism uzupełniających wniosek o przyznanie prawa pomocy został dołączony szereg dokumentów. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. W sprzeciwie od w/w postanowienia z dnia 14 stycznia 2014 roku pełnomocnik skarżącej podał, że skarżąca jest stroną licznych postępowań podatkowych i zostały dokonane zabezpieczenia na jej majątku lub wszczęto postępowania mające na celu wyegzekwowanie kwot wynikających z decyzji określających zobowiązania, które często przekraczają wartość zajętego majątku. Wnioskodawczyni nie ma samodzielnego prawa rozporządzania majątkiem bez narażania się na dodatkową odpowiedzialność karnoskarbową (art. 300 § 2 k.k.). Pełnomocnik zaznaczył, że E.W. nie może podjąć zatrudnienia z uwagi liczne dolegliwości i choroby, na które cierpi oraz jej wiek (61 lat). Ważną okolicznością jest to, że wnioskodawczyni doznała urazu głowy, obrażeń klatki piersiowej w wyniku napadu rabunkowego w B.– miało to miejsce około 4 lata temu. Od tego czasu ma zaburzenia pamięci. Wnioskodawczyni znajduje się pod stałą opieką psychiatryczną ambulatoryjną. W związku z tym twierdzenie referendarza w zakresie zdolności do podjęcia pracy przez stronę jest całkowicie nietrafne. Zdaniem pełnomocnika skarżącej referendarz sądowy błędnie ustalił, że E. W. regularnie podróżuje do B., gdyż powróciła ona do Polski w maju 2013 roku. Przelot został sfinansowany przez "T" Ltd. Wyjazd był spowodowany koniecznością podjęcia leczenia. W sprzeciwie podniesiono również, iż nie można wymagać od skarżącej, by przed zajęciem składników jej majątku w związku z toczącymi się postępowaniami podatkowymi, tak gospodarowała swoimi aktywami, by móc z posiadanych oszczędności opłacić koszty sądowe, gdyż kwoty te i tak podlegałyby zajęciu. Skarżąca kwestionuje ponadto, iż przepisy k.r.o. obligują jej synów do udzielenie jej pomocy w uiszczeniu kosztów sądowych w ramach obowiązku alimentacyjnego, gdyż nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Pomoc w postaci umożliwienia zamieszkiwania wnioskodawczyni jak i utrzymanie jej z dodatkowym opłaceniem kosztów leczenia, w tym kosztów prywatnych wizyt lekarskich, należy uznać za w pełni stanowiące o wypełnieniu zobowiązań alimentacyjnych. Zwrócono także uwagę, że strona nie może wymagać złożenia od swoich synów oświadczenia o ich stanie majątkowym oraz zarobkach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (wpisu od skargi) nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – określana dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245§4 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania żądanej pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W świetle powyższych uwag Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonała tego wezwania w sposób prawidłowy. Pominęła bowiem zupełnie okoliczności dotyczące kondycji finansowej synów, na utrzymaniu których pozostaje oraz męża, oświadczając jedynie, że z mężem pozostaje w faktycznej separacji od 15 lat, a synowie odmówili jej udostępnienia stosownych dokumentów. Należy podkreślić, że wnioskodawczyni powinna wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do alimentacji (art. 252 p.p.s.a). Bezspornym jest że skarżąca jest z mężem w relacji powinności alimentacyjnych. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określają stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi, nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o). Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 1020/12, Lex Omega nr 1240477). Podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2012 roku, sygn. akt I OZ 410/12, Lex Omega nr 1239478). Obowiązku wzajemnej pomocy i alimentacji nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt II OZ 35/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pozostawanie w faktycznej separacji nie uzasadnia także odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (zob. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 2011r., sygn. akt II FZ 441/11, Lex Omega nr 896371). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). A zatem bez względu na fakt istnienia separacji faktycznej między małżonkami - jak podaje skarżąca - i nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., II OZ 1266/11). Podobnie rzecz się ma w przypadku zstępnych strony. Obowiązek wzajemnej pomocy i obowiązek alimentacyjny obciążający zstępnych nie jest uzależniony od pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawczynię od współpracy z Sądem dla umożliwienia poznania jej pełnej sytuacji finansowej należy uznać za niewykazanie zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie znając sytuacji majątkowej męża i dzieci skarżącej Sąd nie jest bowiem w stanie w prawidłowy sposób zweryfikować aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.