I SA/Kr 346/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego oddalającego wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2009 r. postanawia: - oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy - Postanowieniem z dnia 31 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę K.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług za luty 2009 r. Skarżący wniósł skargę kasacyjną na powyższe postanowienie. Ponadto skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych. Z informacji podanych w formularzu PPF złożonym do tut. Sądu w dniu 3 lipca 2015r. w "Oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów wynika, że K.G.ur. w 1990r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z ojcem Z.G. ur. w 1961r., matką U.G. ur. w 1965 r. oraz braćmi B.G. ur. w 2004r. oraz Ł.G. ur. w 1992r. Rodzina mieszka w lokalu wynajmowanym od E. " Sp. z o. o. w K. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą pod firmą PUH A. oraz jest prezesem zarządu spółek E. Sp. z o. o. w K. - w której posiada 90 na 100 udziałów, o łącznej wartości 4 500,00 zł i S. Sp. z o. o. w K., w której posiada 10 na 100 udziałów o łącznej wartości 500,00 zł. Podstawa opodatkowania jego dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w miesiącu lipcu 2015 r. wynosiła 5 600 zł. Ojciec skarżącego zatrudniony jest w S. Sp. z o. o. w K., z wynagrodzeniem miesięcznym 1 286,16 zł netto. W Spółce tej jest prokurentem, podobnie jak i w Spółce E. . Matka skarżącego pracuje w Szkole Podstawowej i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1289,03 zł. miesięcznie netto. Ł.G. zatrudniony jest w E. Sp. z o. o. w K., na podstawie umowy o pracę, z wynagrodzeniem 2 999,00 zł miesięcznie, netto. Ponadto otrzymuje z tej Spółki środki w różnej wysokości, m.in. z tytułu umów o dzieło. I tak np. w dniu 15 maja 2015 r. był to przelew na kwotę 1 800,00 zł, w dniu 5 czerwca 2015 r. przelew kwoty 200,00 zł, w dniu 9 lipca 2015 r. był to przelew kwoty 1 968,00 zł a w dniu 20 sierpnia 2015 r. kwoty 3 280 zł. W dniu 24 sierpnia 2015r. otrzymał on natomiast z tej spółki premię kwartalną w wysokości 8 997 zł. Z kolei w dniu 31.08.2015 r. B. Sp. z o. o. w W. przelała na jego konto wynagrodzenie z tytułu mianowania w kwocie 8 997 zł., a w dniu 17.09.2015r. wypłatę z zysku w kwocie 50 000 zł. Brat skarżącego pokrywa raty za studia zaoczne w wysokości 750,00 zł miesięcznie i taką samą kwotę uiszcza za skarżącego, ponadto spłaca również kredyt, którego miesięczna rata wynosi 526,00 zł. Wydatki rodziny w skali miesiąca obejmują: opłatę za energię elektryczną – 628,00 zł, opłatę za wodę – 220,00 zł, opłatę za najem lokalu – 615,00 zł. Na podstawie powyższych danych, postanowieniem z dnia 27 listopada 2015 r., Starszy Referendarz sądowy, w oparciu o przepis art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił wniosek K.G. o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 21 grudnia 2015 r. skarżący złożył do tut. Sądu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu i równocześnie wniósł sprzeciw od postanowienia Starszego Referendarza sądowego, oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w którym podniósł, że niedostatecznie rozpoznano jego wniosek w zakresie warunków, w jakich żyje, bowiem dochód w jego rodzinie uzyskują dwie osoby. Skarżący podał, że nie jest już prezesem spółki E. , a za lata 2013 i 2014 nie uzyskał żadnej dywidendy, gdyż spółka była na stracie. Skarżący wskazał również, że po opłaceniu kosztów stałych, pozostaje im dochód w wysokości około 200 zł. na jednego członka rodziny. Brat skarżącego, Ł.G. mieszka oddzielnie i pomaga rodzeństwu, poprzez opłatę studiów. Zdaniem skarżącego, wykazane przez referendarza dochody są błędne i wynikają z braku doświadczenia życiowego. Do sprzeciwu, skarżący dołączył załączniki w postaci wezwań do zapłaty dla K.G.w kwocie 1 650,00 zł oraz dla Ł.G. w kwocie 4 357,50 zł, wystawione przez Uniwersytet Jagielloński a także wniosek o zmianę danych podmiotu w rejestrze przedsiębiorców wraz z dodatkowymi informacjami i objaśnieniami do sprawozdania finansowego za rok 2014 z rachunkiem zysków i strat za 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – w brzemieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że skuteczne wniesienie sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarza w przedmiocie prawa pomocy powoduje, że wniosek o jego przyznanie podlega ponownemu rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny. Ponadto należy wskazać, że następstwem skutecznego wniesienia sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej zaskarżonego orzeczenia w całości, nawet jeśli strona zaskarżyła jedynie niekorzystną dla siebie część tego orzeczenia. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy jest traktowana, jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym osobom, aniżeli tym, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych, stąd dawniej opisywaną instytucję nazywano "prawem ubogich" (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2013 r. I GZ 97/14, wszystkie orzeczenia na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy, wymienionych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012 r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013 r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013 r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.200 9r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności, w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe, dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 marca 2012 r. (II FZ 175/12) konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 160/12). Sąd, analizując wszystkie przedłożone przez skarżącego dokumenty, mające obrazować stan rodzinny i majątkowy osób tworzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe, doszedł do przekonania, że udzielone przez skarżącego w tym zakresie informacje są niepełne, jak również sprzeczne ze sobą. Tym samym biorąc pod uwagę przedstawione przez skarżącego wydatki, nie można mówić, że rodzina skarżącego żyje w ubóstwie, a skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Skarżący nie uprawdopodobnił tych okoliczności. Na uwagę zasługuje również fakt, że skarżący oraz jego brat studiują w trybie niestacjonarnym. Powszechnie jednakże wiadomo, że studia w systemie zaocznym służą przede wszystkim ludziom pracującym i wiążą się z określonym obciążeniem finansowym, na które ludzie ubodzy nie mogą sobie pozwolić, w takim przypadku mogą wybrać studia realizowane w trybie stacjonarnym, aby uniknąć kosztów związanych, np. z czesnym. Ponadto, w przedmiotowej sprawie skarżący, nie przedstawił, mimo stosownego wezwania w tym zakresie, jakie są miesięczne i roczne dochody K.G., Z.G. oraz Ł.G.. Nie przedłożył też stosownych wyciągów z kont bankowych K. G., Z.G. i U.G.. Wnioskodawca przesłał wprawdzie dokumenty wskazujące wysokość miesięcznego wynagrodzenia Z.G., uzyskiwanego z firmy "S" Sp. z o. o. w K., ten jednak pełni również funkcję prokurenta w E. " Sp. z o.o. w K., której jest ponadto udziałowcem. Stąd wskazane byłoby kompleksowe przedstawienie wysokości jego dochodów. Informacje dotyczące zarobków Ł.G. są natomiast niepełne a nawet sprzeczne. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na druku PPF strona w ogóle nie odnotowała, że Ł.G. uzyskuje jakiś dochód. Dopiero w piśmie z dnia 12.10.2015 r. zaznaczyła, iż otrzymuje, co jakiś czas wynagrodzenie, a mieszka oddzielnie. Z "elektronicznego zestawienia operacji za okres od 01.01.2015 r. do 20.09.2015 r. " sporządzonego przez mBank S.A. wynika natomiast, że Ł. G. uzyskuje z E. Sp. z o. o. w Krakowie środki, zarówno z tytułu umowy o pracę jak i z innych tytułów, m.in. umów o dzieło. Otrzymuje też z B. Sp. z o.o. w W. dodatkowe środki finansowe, nawet znacznych rozmiarów. Zaznaczyć trzeba , że wnioskodawca wraz z pismem z dnia 12.10.2015r. nadesłał wprawdzie "odpowiedź na wezwanie z 24.07.2015r. o uzupełnienie wniosku", datowaną na dzień 25.08.2015r., w której m.in. stwierdzono, że zeznania podatkowe za 2014r. zostały zabezpieczone w dniu 12.05.2015r. przez prokuraturę. Przedmiotowe pismo nie zostało jednak podpisane przez K.G., tak więc trudno przyznać mu moc dowodową. W tym miejscu, na uwagę zasługuje fakt, że orzekający, aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony, musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat sytuacji majątkowej i finansowej jej oraz osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych oszczędności, przedmiotów wartościowych, czy nieruchomości. Stąd też, brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę, a to z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. W badanej sprawie materiał służący do ustalenia stanu faktycznego przedstawiony został w sposób wybiórczy i niekompletny. Część informacji np. dotyczących zeznań podatkowych, czy kont bankowych została natomiast zawarta w piśmie z dnia 25.08.2015r., które nie zostało w ogóle podpisane, czyniąc je nieprzydatnym w analizie sytuacji finansowo – materialnej strony. Skoro zatem w warunkach niniejszej sprawy, dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", uzasadnione i celowe było wezwanie do ich uzupełnienia. W przeważającej mierze skarżący nie zadośćuczynił jednak temu wezwaniu. Ponadto, skoro strona uchyliła się od szczegółowego naświetlenia wskazanych w wezwaniu okoliczności, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Lakoniczne i ogólnikowe sformułowanie wniosku nie daje Sądowi podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wskazać przy tym należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2015 r., I FZ 69/15). W konsekwencji więc wskazanych okoliczności, w szczególności nieprzesłania stosownych dokumentów źródłowych stwierdzić należy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). W świetle przytoczonych regulacji oraz powyższych uwag, Sąd uznał, iż okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy. To bowiem strona powinna przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Ponadto podkreślenia wymaga, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy, powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r. I FZ 88/14). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na zasadzie art. 245 § 3, 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.