I SA/Kr 354/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. G. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 9 lutego 2018 r. w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 grudnia 2015 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty skarbowej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 9 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 354/16. W. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" oraz nadesłanych przez skarżącego dokumentów wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 890 zł netto. Pobierane świadczenie pomniejszone jest o alimenty oraz potrącenia egzekucyjne. Wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, wierzytelności, ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że z powodu bardzo wysokich opłat sądowo – administracyjnych nie ma możliwości ich uiszczenia. Poniesienie kosztów sądowych spowodowałoby brak środków na bieżące utrzymanie, żywność i leki. Wnioskodawca pozostaje w separacji z żoną i aktualnie gospodaruje sam. Przeszedł operację serca i pozostaje w ciągłym leczeniu. Dodatkowo leczy się na marskość wątroby. W związku z rozpoznaniem tzw. stopy cukrzycowej grozi mu amputacja. Sąd uznał go za niewypłacalnego. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie w zarządzeniu z dnia 3 października 2017r. wezwał W. G. do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 30 października 2017r. oświadczył, że ma trudności w uzyskaniu zaświadczeń dlatego prosi o droczenie o 14 dni terminu na złożenie pozostałych dokumentów. Do pisma załączył kopie następujących dokumentów: potwierdzenia wpłaty kwoty 236 zł na konto Sądu Rejonowego w O. tytułem grzywny, zaświadczenia z dnia 23 lutego 2015 r. o dokonaniu wpisu do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, potwierdzenia wpłaty na konto strony w dniu 12 października 2017 r. świadczenia emerytalnego z ZUS w kwocie 928,23 zł, aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 25 lutego 2003 r., decyzji ZUS z dnia 3 marca 2017 r. o waloryzacji emerytury, dokumentu PIT-40A rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za 2016 rok oraz siedmiu faktur za leki: z dnia 25 września 2017 r. na kwotę 219,74 zł, z dnia 11 września 2017 r. na kwotę 297,14 zł, z dnia 3 sierpnia 2017 r. na kwotę 94,76 zł, z dnia 5 sierpnia 2017 r. na kwotę 466,06 zł, z dnia 23 czerwca 2017 r. na kwotę 132,98 zł, z dnia 21 czerwca 2017 r. na kwotę 204,17 zł i z dnia 12 maja 2017r. na kwotę 520,62 zł. Zarządzeniem z dnia 23 listopada 2017r. Starszy Referendarz Sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 14 dni. Skarżący odebrał skierowaną na jego adres przesyłkę w dniu 18 grudnia 2017 r. Tym samym termin do uzupełnienia wniosku upływał z dniem 2 stycznia 2018 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżący nie przesłał jednak dodatkowych dokumentów źródłowych. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2018r. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zostało zaakcentowane, że skarżący poza potwierdzeniem ponoszenia kosztów zakupu lekarstw, nie udokumentował żadnych innych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Nie przesłał m. in. rachunków za energię elektryczną, gaz, wodę, odpady, nie podał nawet orientacyjnych danych o kosztach wyżywienia, czy ubrania. Brak tych danych i dokumentów uniemożliwia ustalenie terminowości i formy dokonywanych płatności, a także wysokości ponoszonych kosztów. W takiej sytuacji, zdaniem orzekającego, nie można dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez skarżącego kosztów, aby ustalić czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Starszy Referendarz zarzucił skarżącemu, że pomimo wezwania, nie przesłał także wykazu, ani wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Tymczasem, jak wynika z przedłożonego (wygenerowanego elektronicznie) dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury, świadczenie to wpływa na rachunek bankowy I. prowadzony dla W. G. w S. im. [...] w G. (uznanie z dnia 12 października 2017 r., wydruk z dnia 3 listopada 2017 r.), co oznacza, że strona dysponuje przynajmniej jednym rachunkiem bankowym. Zdaniem Orzecznika, wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Wezwany do uzupełnienia sprzeciwu przez jego podpisanie w zakreślonym terminie uzupełnił brak. Skarżący podniósł w sprzeciwie, że kwota, którą dysponuje oscyluje wokół minimum egzystencji i jest niższa niż tzw. minimum socjalne. W świetle powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 poz. 1369 ze zm. - dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z brzmienia powyższych uregulowań wynika zatem, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy, należy podzielić stanowisko Referendarza Sądowego, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należało oddalić. Sąd w pełni podziela jego ocenę, dokonaną w sprawie. W pierwszej kolejności Sąd uznaje, że Orzecznik prawidłowo wezwał skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz jego możliwości płatniczych, szczegółowo wymienionych w wezwaniu z dnia 3 października 2017r. (k. nr 125 akt sądowych). Podzielić należy stanowisko przedstawione w zaskarżonym rozstrzygnięciu, że aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony, orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Prawidłowo zauważył referendarz sądowy, że dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a wezwania do ich uzupełnienia nie zostało przez stronę zrealizowane w pełni. Skarżący nie udokumentował bowiem tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości pod adresem ul. [...] w W., który to adres wskazany został w skardze oraz wniosku jako adres zamieszkania strony i pod którym odbiera on korespondencję. Nie wykazał też czyją własność stanowi ta nieruchomość. Następnie wskazać należy, że pomimo wyraźnego wezwania, skarżący nie podał żadnych informacji o stanie majątkowym (nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe), źródle i wysokości miesięcznych dochodów swojej żony. Skarżący zaznaczył, że pozostaje z małżonką w separacji faktycznej. Tymczasem zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015r., poz. 583 ze zm., dalej: "k.r.o."), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Fakt, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014r. sygn. akt I GZ 486/14). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem oboje małżonkowie stosownie do art. 27 k.r.o. obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r. sygn. akt II OZ 1266/11). Prawa pomocy nie można zatem przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967 r., sygn. akt I Cz 37/67). Na aprobatę zasługuje także analiza Referendarza Sądowego, że skarżący, poza udokumentowaniem kosztów, ponoszonych na zakup lekarstw, nie udokumentował żadnych innych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Nie przesłał m.in. rachunków za energię elektryczną, gaz, wodę, odpady, nie podał nawet orientacyjnych danych o kosztach wyżywienia, czy ubrania. W takiej sytuacji orzekający nie mógł dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów, aby ustalić, czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli skarżący, mimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji - do czego ma oczywiście prawo - musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, z dnia 12 grudnia 2016r., sygn. akt I OZ 1835/16 i z dnia 11 maja 2017r., sygn. akt II OZ 466/17). Reasumując Sąd stwierdza, że przedstawione przez skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. W związku z powyższym, na art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.