I SA/Kr 675/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. C., o zwolnienie od kosztów sądowych , w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia 16.05.2017r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami za 2015r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek R. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia 16.05.2017r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami za 2015r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" R. C. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną I. C. ur. w 1974r., córką J. C. ur. w 1999r. oraz synem P. C. ur. w 2004r. Małżonkowie są właścicielami: gospodarstwa rolnego o pow. 12,82 ha, zabudowanego 55 letnim domem, o pow. 150 m2; domu drewnianego o pow. 60 m2 oraz maszyn do produkcji rolnej. Jak podał wnioskodawca gospodarstwo to jest jedynym źródłem utrzymania rodziny. Maszyny i ciągnik kupione zostały na kredyt. Jako stałe wydatki strona wymieniła: opłaty za prąd, gaz, KRUS, ubezpieczenie gospodarstwa, domu. W rubryce dotyczącej dochodu R. C. podał, iż : "dochód z nakazu płatniczego wynosi 2.6055 hap x 131,10 = 341,58 miesięcznie". Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia , iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku nie były wystarczające do pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych R. C.. Stąd też został on wezwany do przedłożenia: - spisu miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - wyciągów z jego kont bankowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z kont bankowych I. C., obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z ich lokat bankowych, - zeznań podatkowych R. C., za 2016r. - zeznań podatkowych I. C., za 2016r. - zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością, współwłasnością R. C. , I. C. (obejmującego ich markę i rok produkcji), lub o ich braku, - dowodów przelewów, przekazów rat kredytowych, za ostatni miesiąc, - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii, bądź też numerów ksiąg wieczystych), obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością wnioskodawcy, jego żony, - spisu posiadanych maszyn rolniczych, wraz z orientacyjną ich wartością. Strona skarżąca nie nadesłała jednak przedmiotowych dokumentów bardzo istotnych, z punktu widzenia rzeczywistej oceny jej sytuacji finansowej. Przesłała tylko pismo z dnia 05.09.2017r., w którym stwierdziła: "... iż wykonanie i przedstawienie w Sądzie wskazanych zaświadczeń, wiąże się z poniesieniem kosztów przekraczających opłatę od wniosku, a zatem Sąd uniemożliwia w skorzystaniu obywatelowi z przysługującej mu pomocy Państwa , gdy nie jest w stanie uiścić opłaty bez uszczerbku na jego bycie". Podkreślić należy, iż orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wszystkich wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stąd też, brak dokładnych danych, popartych stosowną dokumentacją, skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. Argument wnioskodawcy, iż nie stać go na wymagane dokumenty, nie zasługuje natomiast na uwzględnienie, w kontekście przesłania listownie odpowiedzi na w/w wezwanie. Posiadał on bowiem fundusze na przesłanie w/w pisma poprzez Pocztę Polską. Trzeba natomiast zauważyć, iż sporządzenie: spisu miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami; spisu posiadanych maszyn rolniczych, wraz z orientacyjną ich wartością; zeznań podatkowych za 2016r., czy podanie numerów ksiąg wieczystych nie wymagało żadnych dodatkowych kosztów (poza ceną przesyłki, którą wnioskodawca uiścił) a doprecyzowałoby sytuację finansową strony pod kontem badania przesłanek prawa pomocy. Zaznaczyć też trzeba , że w przypadku kiedy zdobycie pozostałych żądanych dokumentów pociągałyby zbyt duże koszty dla strony, mogła ona poprzestać na złożeniu stosownych oświadczeń woli na te wskazane okoliczności. Tego rodzaju oświadczenia byłyby również pomocne w dokładnym zbadaniu jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Bak natomiast jakiegokolwiek odniesienia się strony do kwestii podlegających wyjaśnieniu nie może być usprawiedliwiony, a tym bardziej pominięty przy rozpatrywaniu przedmiotowego wniosku. W konsekwencji więc wskazanych okoliczności, w szczególności nieprzesłania dokumentów źródłowych stwierdzić należy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający nie ma więc kompletnego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Warto też zauważyć, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych niedopełnienie - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, dokumentu, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 09.07.2014r., sygn. akt I OZ 539/14, por. też postanowienie NSA z dnia 29.01.2015r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 02.09.2016r., sygn. akt II GZ 822/16, postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14). Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. , poz. 718 z p. zm.).