I SA/Kr 728/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Sp. z o.o. w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 kwietnia 2016 r. Nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II i III kwartał 2013 oraz za październik, listopad i grudzień 2013 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek B. Sp. z o.o. w K. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub 9/10 części. Z danych zawartych w formularzu "PPPr" wynika, że przedmiotem działalności strony skarżącej jest sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000 zł. Środki trwałe Spółki w wysokości 385.720,81 zł zostały w całości zabezpieczone przez organ egzekucyjny, co powoduje brak możliwości dysponowania nimi, a także brak zdolności kredytowej Spółki. Ostatni rok obrotowy został zamknięty stratą w wysokości -266.000,02 zł. Wskazano ponadto, iż Spółka dysponuje rachunkiem bankowym w Banku S, którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 2.348,75 zł. Spółka B.Sp. z o.o. posiada nieruchomość położoną w K, która – na jej wniosek - została w całości zabezpieczona przez Urząd Skarbowy w M. Spółka ponosi koszty bieżącej działalności, na które składają się koszty zakupu towarów, koszty mediów, wynagrodzenia pracowników oraz należności cywilnoprawne. W uzasadnieniu wniosku o przyznaniu prawa pomocy podniesiono, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w M w związku z należnościami podatkowymi w dniu 30 maja 2016 roku wystawił tytuły wykonawcze i wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego K o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Celem zaspokojenia ewentualnego zobowiązania Spółka zaproponowała zajęcie całego majątku ruchomego. Od daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego tj. od dnia 30 czerwca 2016 roku na żądanie wierzyciela naczelnicy urzędów skarbowych regularnie dokonują poboru środków pieniężnych z kasy poszczególnych punktów sprzedaży skarżącego w K, M, S i B. Do dnia złożenia wniosku Spółka nie otrzymała jednak stosownych potwierdzeń poboru gotówki z kasy. Dodatkowo wnioskiem z dnia 10 czerwca 2016 roku Spółka zaproponowała wierzycielowi kolejne zabezpieczenie ewentualnych należności podatkowych poprzez wpis hipoteczny na nieruchomości będącej jej własnością. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M w dniu 27 lipca 2016 roku złożył wniosek o wpisanie hipoteki przymusowej na nieruchomości. W związku z tym, że cały majątek ruchomy oraz nieruchomy strony skarżącej został zabezpieczony na poczet ewentualnych należności podatkowych, a urząd skarbowy dokonuje regularnego poboru środków, Spółka B. Sp. z o.o. nie posiada środków finansowych, a tym bardziej nie jest w stanie pozyskać kredytu na opłacenie wpisu sądowego w kwocie 17.464 zł. W przypadku obniżenia opłaty sądowej do 9/10 jej wartości Spółka będzie w stanie zadośćuczynić opłaceniu wpisu sądowego od skargi, co w konsekwencji umożliwi jej prawo uczestniczenia w postępowaniu sądowym w sposób zgodny z Konstytucją RP. Odnosząc się do wezwania referendarza sadowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy prokurent Spółki oświadczył, że B. Sp. z o.o. nie posiada rachunku bankowego, dlatego nie jest w stanie przedstawić historii przeprowadzonych na nim operacji. Posiadane środki trwałe zostały zabezpieczone przez organ egzekucyjny w toczącym się postępowaniu, co oznacza, że strona nie może nimi dysponować. Spółka aktualnie zatrudnia 12 pracowników. Do pisma z dnia 3 października 2016 roku załączone zostały następujące dokumenty: sprawozdanie finansowe Spółki za 2015 rok, odpisy: zeznania CIT-8 za 2015 rok oraz deklaracji VAT-7 za okres od czerwca do sierpnia 2016 roku, a także wykaz środków trwałych na dzień 30 września 2016 roku. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w 9/10 części. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10). Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia przez stronę kosztów postepowania związanych z udziałem w sprawie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Brzmienie powołanego przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08 oraz z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12). To sprawą zainteresowanego jest przecież wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użycie w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać rozpoznającego wniosek, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z przewidzianego w tym przepisie dobrodziejstwa procesowego jakim jest instytucja prawa pomocy. W ocenie orzekającego skarżąca Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że strona nie wypełniła obowiązku przedłożenia wszystkich dokumentów źródłowych pozwalających na przeprowadzenie analizy jej kondycji finansowej i możliwości płatniczych. Pomimo wyraźnego wezwania nie przesłała bowiem odpisów raportów kasowych za ostatnich sześć miesięcy, ani wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych obrazujących historię przeprowadzonych na nich operacji w okresie ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem. Dane wynikające z raportów kasowych byłyby bardzo istotne dla ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych Spółki. Z dokumentów tych wynikałoby mianowicie, czy spółka dysponuje w swojej kasie jakąkolwiek żywą gotówką, a jeżeli tak – to w jakiej wysokości. Tymczasem w aktach sprawy brak jest tych dokumentów źródłowych. Za niewiarygodne orzekający uznał oświadczenie z dnia 3 października 2016 roku o nieposiadaniu przez Spółkę rachunku bankowego, zwłaszcza w kontekście wykazania w formularzu "PPPr" rachunku Spółki o numerze [...] prowadzonego przez Bank S., którego saldo na dzień 31 sierpnia 2016 roku wynosiło 2.348,75 zł. Nawet gdyby przyjąć, że Spółka po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zdecydowała się na zamknięcie posiadanego rachunku, to skierowane do niej wezwanie dotyczyło ostatnich trzech miesięcy, a zatem obejmowało okres od lipca do września 2016 roku. W takiej sytuacji należało udokumentować historię rachunku za okres poprzedzający jego zamknięcie, czego jednak strona nie uczyniła. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W judykaturze prezentowany jest pogląd, iż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. orzeczenie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08). Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że przedstawione przez wnioskodawcę informacje i dokumenty wskazują, że skarżąca Spółka nadal funkcjonuje w obrocie, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie zostało wszczęte wobec niej postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i mający możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Sam fakt prowadzenia wobec Spółki postępowania egzekucyjnego nie jest wystarczającą okolicznością do uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 09 kwietnia 2009 r., sygn. I FZ 66/09). Strona nie wykazała w jakim zakresie stosowane środki egzekucyjne ograniczają swobodne dysponowanie uzyskiwanym przychodem. Jak wynika z przedłożonych dokumentów wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę. Według sprawozdania finansowego przychód netto Spółki ze sprzedaży produktów w roku 2015 wyniósł 5.111.936,37 zł. Ze względu na wysokie koszty działalności (4.739.468,09 wartość sprzedanych towarów, 609.960,45 zł koszty ogólnego zarządu, 4.824,32 zł pozostałe koszty operacyjne i 28.563,30 zł inne koszty finansowe) ubiegły rok podatkowy zamknięty został stratą w wysokości -266.000,02 zł. Należy jednak podkreślić, iż w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 5 września 2013 r. sygn. II OZ 707/13, i z dnia 25 września 2012 syn. I GZ 228/12), jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych, a jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Analiza deklaracji VAT-7 za okres od czerwca do sierpnia 2016 roku wskazuje, że B.Spółka z o.o. w K. wykazuje regularny znaczny obrót. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w tym okresie wynosiła odpowiednio 370.950 zł, 357.151 zł i 389.095 zł, a wartość netto nabytych w tym okresie towarów i usług wynosiła 370.893 zł, 348.520 zł i 405.772 zł. Dane te potwierdzają funkcjonowanie Spółki i wykonywanie przez nią czynności w sferze działalności gospodarczej. Kwota należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego od złożonej skargi stanowi jedynie niewielki procent powołanych wyżej wartości. Podkreślić również należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 roku, sygn. akt I OZ 191/11). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2012 roku, sygn. akt II FZ 796/11, zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Ze względu na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie strona nie wykazała, aby była pozbawiona możliwości pozyskania wsparcia finansowego ze strony wspólnika. Reasumując, zdaniem orzekającego skarżąca Spółka nie wykazała okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Treść złożonych oświadczeń i przedstawionych dokumentów nie daje wystarczających podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.