I SA/Kr 788/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 21 września 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S., o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego, z dnia [...] nr [...] , w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej postanawia: 1. zwolnić stronę skarżąca od kosztów sądowych 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek R. S. o przyznanie prawa pomocy, w sprawie skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego, z dnia 11.05.2018r. nr [...] , w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów R. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. S. ur. w 1950r. pobiera on emeryturę w wysokości [...] zł, netto, miesięcznie. W 2017r. osiągnął z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł. Z tytułu działalności wykonywanej osobiście osiągnął w tym roku [...] zł, dochodu, przy przychodzie w kwocie [...]zł. E. S. pobiera emeryturę w wysokości [...] zł, netto, miesięcznie. W 2017r. osiągnęła z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł. Miesięczne wydatki rodziny obejmują : opłatę za energię elektryczną – [...] zł, opłatę za gaz – [...] zł, czynsz – [...] zł, składkę remontową ok. 42 - [...] zł, opłatę za kablówkę - [...] zł, opłatę za telefon – [...] zł, OC auta – [...] zł, ratę za wykup mieszkania – [...] zł, koszty leków – [...] zł, koszty paliwa – [...] zł. Wnioskodawca ma też do spłacenia cztery raty za aparat słuchowy w wysokości [...] zł, każda. Strona skarżąca jest właścicielem mieszkania o pow. 42,66 m2, o wartości ok. [...] zł, oraz samochodu osobowego Mercedes Benz rok prod. 2002, o wartości ok. 4000 – [...] zł. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2018r., poz. 1302) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, postanowienie NSA z dnia 23.07.2013r. , sygn. akt II FZ 565/13, postanowienie NSA z dnia 19.07.2013r. , sygn. akt I FZ 324/13, postanowienie NSA z dnia 28.11.2012r. , sygn. akt I GZ 384/12). Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). Zasada partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma więc zastosowanie w takim przypadku, jak rozpatrywany, kiedy zarówno wnioskodawca jak i jego żona uzyskują stały miesięczny dochód a w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego są w stanie ponosić koszty zarówno paliwa jak i ubezpieczenia samochodu, czyli wydatków niekoniecznych, z punktu widzenia zapewnienia podstawowych potrzeb egzystencji. Zwolnienie R. S. od kosztów sądowych i ustanowienie dla niego adwokata, przekraczałoby więc ustawowe ramy instytucji przyznania prawa pomocy. Stąd też najtrafniejszym rozstrzygnięciem w przedmiotowej sprawie jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych i oddalenie wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Rozstrzygnięcie to jest adekwatne do sytuacji majątkowej strony skarżącej. Nie pozbawia jej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie warunków bytowych. Preferencja wybory podyktowana została natomiast faktem , iż w pierwszej kolejności to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi a tym samym skontrolowanie pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co jest celem postępowania sądowoadministracyjnego. Warto też zaznaczyć, iż z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 17.12.2012r. , sygn. II FZ 970/12, postanowienie NSA z dnia 18.07.2013r. , sygn. II FZ 570/13, postanowienie NSA z dnia 10.01.2014r. , sygn. II OZ 1216/13). Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1302) orzeczono jak w sentencji.