I SA/Kr 812/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 25 września 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Ł., o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR , z dnia 01.04.2015r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, z dnia 01.04.2015r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz akt sprawy o sygn. I SA/Kr 811/15 A.Ł. ur. w 1950r. choruje na przewlekłą niewydolność serca, przetrwałe migotanie przedsionków, miażdżycę aorty, nadciśnienie tętnicze oraz cukrzycę typu 2. Prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe. Do niedawna wnioskodawczyni pomagał syn, który był na jej utrzymaniu. Wyjechał jednak za granicę. Skarżąca pobiera emeryturę w wysokości 959,35 zł., miesięcznie oraz otrzymuje dopłatę z ARiMR w wysokości 113,10 zł., miesięcznie. Jej miesięczne wydatki obejmują : opłatę za energię elektryczną – 100 zł., opłatę za telefon – 73 zł., koszty leków – 350 zł. Ponosi również roczną opłatę za ubezpieczenie rolników w wysokości 494 zł. oraz podatek od nieruchomości w wysokości 276,50 zł. rocznie. Strona skarżąca nie posiada oszczędności. Jest natomiast właścicielką domu o pow. 80 m2, nieruchomości rolnej o pow. 2,03 ha i ½ części udziału w nieruchomości leśnej o pow. 7,35 ha. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, postanowienie NSA z dnia 23.07.2013r. , sygn. akt II FZ 565/13, postanowienie NSA z dnia 19.07.2013r. , sygn. akt I FZ 324/13, postanowienie NSA z dnia 28.11.2012r. , sygn. akt I GZ 384/12). Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). Stąd też, w świetle wskazanych okoliczności, kierując się zasadą partycypacji strony w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego należało przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie wnioskodawczyni od kosztów sądowych i oddalenie wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Rozstrzygnięcie to jest adekwatne do sytuacji majątkowej strony skarżącej. Nie pozbawia jej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie warunków bytowych wnioskodawczyni. Zwolnienie A.Ł. od kosztów sądowych i równoczesne ustanowienie dla niej radcy prawnego, przekraczałoby natomiast ustawowe ramy instytucji przyznania prawa pomocy. Nie można bowiem zapominać, że skarżąca jest właścicielką znacznego areału ziemi, który daje jej możliwość pozyskania pieniędzy poprzez zaciągnięcie kredytu bądź też dzierżawę czy sprzedaż jakiejś jej części. Dlatego też fakt, że wnioskodawczyni uzyskuje niski miesięczny dochód a pieniądze te wydatkowane są w całości na utrzymanie i lekarstwa nie jest wystarczający w świetle art. 246§1 pkt 1 w/w ustawy do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Trzeba równocześnie zaznaczyć, że na obecnym etapie postępowania to konieczność uiszczenia wpisu od skargi jest największą barierą dla strony w dochodzeniu jej prawa, polegającego na żądaniu skontrolowania zaskarżonej decyzji pod względem legalności. Bariera ta została więc usunięta. W kwestii natomiast odmowy ustanowienia radcy prawnego warto podkreślić, iż z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 w/w ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 p.p.s.a. wynika, że stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do terminów i sposobu wniesienia środka odwoławczego. W przypadku natomiast gdy sąd doręcza odpis wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego oraz rzecznika patentowego pucza ja o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 17.12.2012r. , sygn. II FZ 970/12, postanowienie NSA z dnia 18.07.2013r., sygn. II FZ 570/13, postanowienie NSA z dnia 10.01.2014r., sygn. II OZ 1216/13). Biorąc więc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.