III SA/Łd 906/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. A. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 9 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jego dochód wyniósł w 2016 r. – 32 276,26 zł (miesięcznie około 2 670 zł), w 2015 r. – 10 737 zł (miesięcznie około 890 zł), w 2014 r. – 4 163,55 zł (miesięcznie około 350 zł). Wydatki na czynsz i media wynoszą około 1 200 zł miesięcznie. Skarżący zaznaczył przy tym, że kwoty te nie uwzględniają dużych wydatków i strat poniesionych w bieżącym roku. Głównym źródłem dochodu jest działalność gospodarcza. Jednak obecnie przebywa na zasiłku rehabilitacyjnym z powodu urazu kręgosłupa. Zasiłek wynosi 1 000 zł, a prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty w wysokości 3 720,98 zł. Żona skarżącego pracuje od 2013 r. W 2015 r. zachorowała na chorobę nowotworową. Za badania i lekarzy specjalistów często płaci z własnego budżetu. Syn skarżącego studiuje i pozostaje na utrzymaniu skarżącego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 54 m2 o wartości 200 000 zł oraz działki o powierzchni 1 000 m2 o wartości 30 000 zł. Posiada 1 100 zł na koncie firmowym oraz 16 000 zł w gotówce. Skarżący jest właścicielem samochodów osobowych: Audi A6, rok prod. – 2004 o wartości 25 000 zł i Opel Corsa, rok. prod. – 2007 o wartości 15 000 zł. Skarżący wykazał również fakt posiadania mieszkania o powierzchni 43 m2 o wartości 140 000 zł, w którym, jak wyjaśnił, zamieszkuje jego matka. Żona skarżącego jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 42 m2 o wartości 130 000 zł. Dochód rodziny skarżącego stanowi zasiłek rehabilitacyjny w wysokości 1 000 zł netto. Nadto skarżący wskazał, że ponosi stałe wydatki z tytułu: "raty" – 174 zł, czynszu 720 zł, energii – 150 zł, gazu – 30 zł, telewizji kablowej – 115 zł, kosztów leczenia i rehabilitacji swojego i żony – 300 zł. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniach postanowienia starszy referendarz sądowy stwierdził, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazał w sposób przekonujący i wystarczający, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, a ich uiszczenie spowoduje uszczerbek dla utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Skarżący posiada bieżące środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie 16 000 zł oraz 1 100 zł na koncie firmowym. W ocenie starszego referendarza sądowego, powyższe wobec faktu, iż wpis od skargi w niniejszym postępowaniu wynosi 400 zł, uniemożliwia uznanie braku faktycznych możliwości poniesienia kosztów postępowania w postaci opłacenia wpisu od skargi. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jak wynika z przedłożonych dokumentów działalność ta była dotychczas dochodowa. Z przedłożonych deklaracji podatkowych wynika, że skarżący osiągał przychody z prowadzonej działalności w wysokości około 280 000 – 300 000 zł, odnotowując odpowiednio w 2014 r. – 4 163,55 zł dochodu, w 2015 r. – 10 737,57 zł dochodu i w 2016 r. 32 276,26 zł dochodu. Jak wynika z zestawienia obrotów, w 2017 r. skarżący odnotowuje stratę na działalności w kwocie 3 720,98 zł. Zdaniem starszego referendarza sądowego, powyższe dane świadczą o fakcie nieprzerwanego prowadzenia działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej (biorąc pod uwagę wysokość przychodów). Fakt odnotowania w ostatnich miesiącach niewielkiej straty na działalności nie przesądza o jej niedochodowości. Sytuacja materialna skarżącego może ulegać bowiem zmianom. Obecnie mało dochodowa działalność gospodarcza, nie przekreśla prawdopodobieństwa przynoszenia dochodu w przyszłości. Starszy referendarz sądowy zwrócił również uwagę na fakt posiadania przez skarżącego dwóch pojazdów mechanicznych: Audi A6, rok prod. – 2004 o wartości około 25 000 zł oraz Opel Corsa, rok. prod. – 2007 o wartości około 15 000 zł oraz fakt posiadania przez skarżącego i jego żonę łącznie trzech lokali mieszkalnych, których szacunkową wartość wyliczyli na około 470 000 zł. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o jego zmianę twierdząc, że poniesienie pełnych kosztów postępowania wyrządzi uszczerbek dla niego i jego rodziny. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego mającego wpływ na jego treść, tj. art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że został wezwany do uiszczenia wpisów sądowych od skarg na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w sprawach sygn. akt III SA/Łd 905/17 i III SA/Łd 906/17. Każdy z wpisów opiewa na kwotę 400 zł. Mimo, że jego dochód za 2016 r. wyniósł 32 276,26 zł, a więc w przeliczeniu na jeden miesiąc około 2 670 zł, to w 2015 r. dochód ten wyniósł jedynie 10 737,56 zł (miesięcznie około 800 zł), a w 2014 r. wyniósł 4 163,55 zł (miesięcznie około 350 zł). W przekonaniu skarżącego wymienione kwoty nie pokazują jednak stanu finansów jego rodziny, gdyż nie uwzględniają bardzo dużych wydatków i straty poniesionej w bieżącym roku. Głównym i jedynym źródłem dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza. Jednak ze względu na pogarszający się stan zdrowia, skarżący przebywa na zwolnieniu lekarskim i nie pracuje. Prowadzona działalność gospodarcza przynosi stratę w wysokości 3 720,98 zł. Obecnie oczekuje na wyznaczenie terminu operacji kręgosłupa. Ze względu na uporczywe dolegliwości i długie okresy oczekiwania na terminy wizyt u specjalistów, nie korzysta z refundowanego leczenia i za wykonane badania płaci z własnego budżetu. Środki, które posiada na rachunku bankowym i koncie firmowym przeznaczone są na wypłaty dla pracowników oraz na niezbędne dostawy. Wypłata dla pracowników wynosi miesięcznie około 7 000 zł. Na dostawy żywności przeznacza około 12 000 zł miesięcznie. Pozostała część oszczędności stanowi zabezpieczenie dla działalności gospodarczej. Żona skarżącego nie pracuje i od dwóch lat leczy się onkologicznie, a to stwarza problemy w poszukiwaniu zatrudnienia. Skarżący ma dziewiętnastoletniego syna, który studiuje i nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Skarżący ponosi koszty stałe, jak opłata za prąd w wysokości od 85 do 110 zł miesięcznie, czy czynsz, który wynosi 762 zł. Posiadane samochody i lokale mieszkalne pozwalają na normalne funkcjonowanie i zaspokajanie podstawowych potrzeb związanych z życiem codziennym, takich jak dojazdy do pracy, czy w obecnej sytuacji do szpitala. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek skarżącego dotyczy więc prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z 29 stycznia 2008 r., I FZ 437/07). Instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi wyjątek od sformułowanej w art. 199 p.p.s.a. zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie, w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 27 stycznia 2010 r., II OZ 26/10). Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza natomiast, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. To w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). W ocenie sądu, starszy referendarz sądowy trafnie uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Ocena sytuacji majątkowej skarżącego, w następstwie której odmówiono mu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, została przeprowadzona w sposób właściwy, w oparciu o całokształt informacji przez niego wskazanych. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie starszy referendarz sądowy wyjaśnił przyczyny, z powodu których nie uwzględnił żądania skarżącego. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy zadeklarował wprawdzie, że obecnie jedyny dochód jego trzyosobowej rodziny stanowi jego zasiłek rehabilitacyjny w wysokości 1 000 zł, a prowadzona działalność gospodarcza przynosi stratę wynoszącą na grudzień 2017 r. 3 720,98 zł, jednakże zasadnie starszy referendarz sądowy zwrócił uwagę na okoliczność nieprzerwanego jej prowadzenia oraz znaczną wysokość osiąganych przez skarżącego przychodów pomimo generowania strat. Przychody te wyniosły w 2014 r. – 293 813,08 zł, w 2015 r. – 303 164,10 zł, w 2016 r. – 283 533,00 zł (PIT/B informacje o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2014, 2015 i 2016, PIT-36 zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2014, 2015 i 2016 k. 17-46). Według zestawienia obrotów w 2017 r. skarżący osiągnął przychody w wysokości 167 853,76 zł (k. 48). Strata z kolei powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad tym przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2013 r., I GZ 567/13 i I GZ 568/13). Dodać do tego trzeba, że wysokie koszty mogą mieć bardzo różne źródło, np. w czynionych przez skarżącego inwestycjach, odpisach z tytułu zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, różnicach kursowych i nie świadczą jeszcze o trudnej sytuacji finansowej skarżącego. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Poza tym, według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący i jego żona posiadają majątek w postaci trzech lokali mieszkalnych i działki o łącznej wartości 500 000 zł oraz dwóch samochodów osobowych o łącznej wartości 40 000 zł. Skarżący wskazał także na fakt posiadania środków w łącznej wysokości 17 000 zł, które według jego oświadczenia stanowią zabezpieczenie prowadzonej działalności gospodarczej. Okoliczności te nie potwierdzają złej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. W w związku ze skargami wniesionymi do sądu administracyjnego w dwóch sprawach (sygn. akt III SA/Łd 905/17 i III SA/Łd 906/17) skarżącego obciąża obowiązek uiszczenia wpisów sądowych od skarg jedynie w wysokości 800 zł łącznie (po 400 zł w każdej z nich). Należy w tym miejscu podkreślić, że korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Przyznanie prawa pomocy powinno więc sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Prawo pomocy nie może chronić lub wzbogacać majątku podmiotów prywatnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z 23 lipca 2013 r., II FZ 565/13, z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13). W orzecznictwie wskazuje się także, iż zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. np. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2015 r., II GZ 387/15). Zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienia NSA: z 26 maja 2011 r., I FZ 130/11; z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09). Środki przeznaczone na działalność gospodarczą również nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczania danin publicznoprawnych, w tym ponoszeniem kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z 17 lutego 2016 r., I GZ 17/16 i I GZ 18/16). Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że starszy referendarz sądowy zasadnie uznał, iż skarżący nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i odmówił uwzględnienia wniosku. Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd orzekł, jak w postanowieniu. e.o.