I SA/Op 298/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 9 września 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 marca 2015r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r. oraz odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na ten podatek postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 14 maja 2015r. do tut. Sądu wpłynęła skarga B. Ł. (dalej jako skarżący, strona) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 marca 2015r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r. oraz odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na ten podatek. Wartość przedmiotu zaskarżenia w przedmiotowej sprawie wynosi 2.197.525 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 21.976 zł, obliczonej zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), reprezentujący skarżącego pełnomocnik złożył na formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. We wniosku wskazano, że w latach 2013-2014 i w trzech miesiącach 2015 r. z uwagi na brak środków finansowych spadły dochody z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Skarżący oświadczył, że obecnie sam pozostaje w gospodarstwie domowym, opłaca alimenty na niepełnoletnią córkę w kwocie 1.500 zł miesięcznie, uzyskuje dochody z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 4.368 zł netto miesięcznie (według oświadczenia w 2013 r. miała miejsce strata w wysokości 134.628,70 zł, zaś w 2014 r. dochód w wysokości około 27.298 zł), ponosi koszty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego w kwocie 145 zł (energia elektryczna – 65 zł, centralne ogrzewanie 60 zł, wywóz odpadów – 25 zł), zakupem żywności, odzieży, obuwia, środków higieny osobistej w łącznie w kwocie około 1.290 zł (zakup żywności - 850 zł, zakup obuwia i odzieży - 350 zł, zakup środków higieny osobistej – 90 zł) oraz zobowiązany jest do spłaty kredytu bankowego w kwocie 50.000 zł. Posiadane przez niego składniki majątkowe w postaci trzech samochodów dostawczych, dwóch wózków widłowych i wyposażenia o wartości rynkowej około 100.000 zł objęte zostały zajęciem egzekucyjnym. Dalej wskazano na fakt zajęcia egzekucyjnego na kwotę 9.314.234,63 zł, powołując się w tym względzie na zawiadomienie z dnia 15 maja 2014 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, a nadto na okoliczność egzekucji pieniężnej z kont bankowych na łączną kwotę 5.000 zł (dotyczy konta bankowego prowadzonego w A, B i C). Z uwagi na dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Opolu zabezpieczenie kont bankowych oraz wypowiedzenie umowy kredytu bankowego w rachunku bieżącym skarżący wyraził obawę co do dalszej możliwości prowadzenia działalności gospodarczej w roku podatkowych 2015. Do wniosku przedłożył kserokopie: wypowiedzenia umowy kredytu przez B, pisma wyjaśniającego - skierowanego do B w sprawie postępowania egzekucyjnego, zlecenia oszacowania ruchomości, protokołów zajęcia i odbioru ruchomości, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zawiadomień o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Dodatkowo, na wezwanie referendarza sądowego, przekazał kserokopie: ugody zawartej z B wraz z harmonogramem spłat kredytu, wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego w B, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2014 (PIT-36L), raportów wspomagających wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej za okres od stycznia do maja 2015 r., deklaracji podatkowych VAT-7 za styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2015 r. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2015r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że zapłata przez skarżącego wymaganych kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi nie przekracza jego możliwości finansowych. Skarżący posiada znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Z kolei z przedłożonych dokumentów nie wynika, że prowadzona egzekucja pieniężna uniemożliwia skarżącemu partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. We wniesionym od ww. postanowienia sprzeciwie pełnomocnik strony zarzucił błędną ocenę referendarza co do wysokości przychodów uzyskiwanych w ramach prowadzonej przez skarżącego działalności, mającej świadczyć o potencjale do gromadzenia środków finansowych. Zabezpieczenie majątku skarżącego przez organy skarbowe uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto w sprawie prowadzonej przed tutejszym Sądem pod sygn. akt I SA/Op 182/14 jego wniosek o częściowe przyznanie prawa pomocy został uwzględniony. Pełnomocnik podkreślił, że odmowa przyznania prawa pomocy doprowadzi do ograniczenia prawa do sądu, gdyż dokonane przez organy podatkowe zajęcie całego majątku skarżącego nie pozostawia stronie niezbędnych środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego, a w rezultacie uniemożliwia poddanie kwestionowanego rozstrzygnięcia kontroli jego legalności przez sąd administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym, mającym zastosowanie w niniejszej sprawie w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015r. poz. 658), postanowienie referendarza sądowego, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu i dokonując oceny tych dowodów w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a o takie wnioskuje skarżący, może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, co oznacza, że instytucję prawa pomocy należy stosować w wyjątkowych sytuacjach. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd Sąd ten wyraził w szeregu innych orzeczeń (por. postanowienia z dnia: 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8; 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04; 29 maja 2013 r., II OZ 419/13). Jednocześnie w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienia NSA z dnia: 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09; 9 maja 2013 r., I FZ 125/13; 16 maja 2013 r., II OZ 364/13; 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia odstępstwo od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez nich profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot, który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1.04.2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Oceniając zebrany materiał dowodowy opisany powyżej w kontekście przedstawionych powyżej założeń Sąd uznał, że strona nie wykazała spełnienia przesłanek zawartych w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku, natomiast z zebranych dokumentów wynika, że ma on zdolność poniesienia kosztów sądowych wymagalnych na obecnym etapie postępowania. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Osiąga dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 4.368,00 zł netto miesięcznie. Wydatki na utrzymanie to ok. 1.290 zł (energia elektryczna – 65 zł, ogrzewanie 60 zł, wywóz odpadów – 25 zł, zakup żywności - 850 zł, odzieży i obuwia- 350 zł, środków higieny osobistej - 90 zł). Skarżący płaci alimenty na córkę w wysokości 1500 zł. Po opłaceniu bieżących wydatków pozostaje kwota wolnych środków - około 1.578 zł. Jak natomiast wynika z przedłożonych dokumentów tj. kserokopii zeznań podatkowych skarżącego, PIT-36L oraz PIT/B za 2014r. skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód w kwocie 10.112.100,68 zł, poniósł koszty jego uzyskania w kwocie 10.081.308,52 zł uzyskując przy tym dochód w wysokości 30.792,16 zł. Ponadto o skali prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej świadczą także informacje zawarte w deklaracjach VAT – 7 za okres od stycznia do maja 2015 r. z których wynika, że skarżący, pomimo prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego, dokonał zakupu towarów i usług na łączną kwotę 2.568.953 zł, przy czym sprzedaż w tym okresie wyniosła kwotę 5.624.240 zł. W samym miesiącu maju 2015r. skarżący pozyskał środki w wysokości 1.929. 858 zł. Skarżący osiąga niewątpliwie wysokie obroty, które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Pomimo wskazanych we wniosku obciążeń tj. spłata kredytu czy zajęcia egzekucyjne w dalszym ciągu kontynuuje działalność gospodarczą. W tym miejscu podkreślić należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12). Przy tak znacznych obrotach, którymi cechuje się działalność gospodarcza skarżącego, możliwe jest wygospodarowanie kwoty służącej wykonaniu ciążącego na skarżącym obowiązku partycypowania w kosztach sądowych (art. 199 p.p.s.a.). Wobec skarżącego prowadzone jest również postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Także i w tym wypadku zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż w dalszym ciągu może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą. Wskazać w tym miejscu należy, że prowadząc działalność gospodarczą skarżący należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenia kosztów i przychodów tak, aby w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zostały zminimalizowane, czy też w ogóle wyeliminowane (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 19.05.2014r., sygn. akt I SA/Wr 1630/13). Istotniejsze jest zatem to, że skarżący wciąż uzyskuje przychody z prowadzonej działalności i kształtują się one na znacznym poziomie. Powyższe przeczy podnoszonym przez pełnomocnika skarżącego twierdzeniom, że prowadzone postępowanie egzekucyjne, w toku którego zawiadomieniem z dnia 15.05.2014r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych skarżącego na łączną kwotę 9.314.234,63 zł uniemożliwiło w istocie funkcjonowanie, bieżące regulowanie płatności i prowadzenie działalności gospodarczej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zastosowane wobec skarżącego środki egzekucyjne nie uniemożliwiły prowadzenia działalności gospodarczej i ponoszenia wskazanych wyżej wydatków, a nawet osiągnięcia zysku. W orzecznictwie wskazuje się również, że bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych pozostaje prowadzenie postępowania egzekucyjnego względem strony, szczególnie w sytuacji, gdy kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej (postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2014r, sygn. akt II FZ 1589/14). Odnosząc się do powołanego przez pełnomocnika strony postanowienia tut. Sądu, wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Op 182/14 wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie powoduje obowiązku wydania identycznego orzeczenia w innych sprawach rozpoznawanych w udziałem tej samej strony przed wojewódzkim sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 56/11). Odnosząc się zaś do podniesionego przez pełnomocnika argumentu, jakoby skarżący w ramach prowadzonej działalności dokonywał zakupów z odroczonym terminem płatności (choć twierdzenie to nie zostało poparte stosownymi dokumentami) Sąd wskazuje, iż okoliczność ta nie mogła prowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia. Uzyskiwanie bowiem odroczenia terminu płatności za dokonywane przezeń zakupy wcale nie zmniejsza wysokości uzyskiwanych obrotów (przychodów ze sprzedaży), pozostających na wysokim poziomie. Ponownie bowiem trzeba podkreślić, że rozmiary prowadzonej przez skarżącego działalności wskazują, że posiada on dostateczne środki na poniesienie wymagalnych na obecnym etapie postępowania kosztów. Mając zatem na uwadze wyżej przytoczoną argumentację dotyczącą aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, Sąd nie stwierdził podstaw do przyznania prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.