I SA/Op 331/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego w sprawie ze skargi A w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2011 r. do lutego 2012 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 17 sierpnia 2016 r. A w [...] (dalej jako strona skarżąca, Spółka), w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2011 r. do lutego 2012 r. (wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 5.809.110 zł), sporządziła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego. Uzasadniając wniosek strona skarżąca podniosła, że obecnie "praktycznie" nie prowadzi działalności gospodarczej i ze względu na wielomilionowe "zajęcia" do czasu zakończenia sprawy nie ma możliwości podjęcia tej działalności, oraz że nie posiada własnego konta bankowego, gdyż zostało wypowiedziane "z powodu nieopłacenia". Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach Spółka wykazała brak środków trwałych, stratę za poprzedni rok obrotowy 139.324,80 zł oraz stan kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych w wysokości 5.000 zł. W wykonaniu wezwania referendarza strona skarżąca przedłożyła dodatkowo bilans za ostatni rok obrotowy, zestawienie obrotów i sald oraz kserokopie deklaracji podatkowych CIT-8 i deklaracji podatkowych VAT-7, z których m.in. wynika, iż strona skarżąca w latach 2013-2015 uzyskała przychody w wysokości 11.170.418,55 zł. Postanowieniem z 7 października 2016 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z 5 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu utrzymał w mocy powołane wyżej postanowienie referendarza, uznając tym samym wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy za bezzasadny. W uzasadnieniu Sąd zwrócił uwagę, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (przywołano postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Poza tym Sąd nadmienił, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólnika A. Ł., powołując w tym względzie przepis art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1578), który przewiduje możliwość zobowiązania się wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Na tle tego przepisu wskazano również, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (powołano w tym względzie postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r., II FZ 146/14), zaś bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem, jest argumentem przemawiającym za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (powołano się zarazem na postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). W dalszej części uzasadnienia Sąd zaznaczył, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych. Ponadto Sąd podniósł, że w dniu składania wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka pozostawała w obrocie prawnym mimo, że toczy się przeciwko niej egzekucja oraz – z własnego częściowo wyboru – nie była aktywna gospodarczo. Pomimo deklarowania faktycznego zaprzestania dostaw towarów i usług, a tym samym nierealizowania powziętego przez założenie spółki z o.o. celu gospodarczego, nie zakończyła prowadzenia działalności gospodarczej ani jej nie zawiesiła. Zdaniem Sądu świadczy to o tym, że spółka przewiduje dalsze funkcjonowanie w obrocie gospodarczym, a co za tym idzie możliwość regulowania swoich zobowiązań, w tym ponoszenie kosztów postępowania sądowego. Wskazano w tym względzie na należności krótkoterminowe przysługujące Spółce, które według złożonego bilansu na 31 lipca 2016 r. wynoszą 909.086 zł, zaś inne należności 303.000 zł. Dodatkowo powołano się na aktywa obrotowe Spółki w wysokości 1.495.540 zł i zobowiązania i rezerwy na zobowiązania w wysokości 1.037,176 zł. Sąd zwrócił również uwagę na wartość kosztów sądowych w sprawach zawisłych przed WSA w Opolu, która jest wielokrotnie niższa od kapitału własnego wykazywanego w przedłożonym bilansie na 484.565 zł, z czego sam kapitał (fundusz) zapasowy to 263.196 zł. Podkreślono przy tym, że strona skarżąca utworzyła taki kapitał (fundusz) zapasowy, który co do zasady tworzony jest na pokrycie ewentualnych strat, mimo, że Kodeks spółek handlowych (Dz.U. 2016 r., poz. 1578 ze zm.) wymaga jego obowiązkowego utworzenia jedynie w spółkach akcyjnych (art. 396 § 1-5). W przeciwieństwie do regulacji odnoszącej się do spółki akcyjnej, inne spółki w tym z ograniczoną odpowiedzialnością nie są związane ustawowo co do sposobu wykorzystania kapitału zapasowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd (podobnie jak referendarz) zwrócił również uwagę na powiązania osobowo-kapitałowe wspólnika A. Ł., prokurenta J. Ł. i prezesa Zarządu Spółki A. R. K. W okresie lat 2012-2015, z którym strona skarżąca łączy regres będący skutkiem postępowania kontrolnego, A. Ł., jedyny wspólnik Spółki, była już w przeszłości jedynym wspólnikiem innych podmiotów gospodarczych. Na postawie jawnych wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym i jawnym rejestrze Elektronicznej Księgi Wieczystej ustalono bowiem, że A. Ł. figuruje jako wspólnik A Spółka z o.o. z siedzibą w [...], B z siedzibą w [...], która z kolei była jedynym wspólnikiem C z siedzibą w [...], ul. [...], ta zaś wspólnikiem wraz z A. Ł., D. z siedzibą w [...] ul. [...] Ponadto ustalono, że A. Ł. aktywnie podejmowała dalszą działalność w kolejnych Spółkach, a to: - umową notarialną z 5 czerwca 2013 r. A. Ł. zawarła umowę spółki E. z siedzibą w [...], w której Prezesem Zarządu jest A. R. K., a prokurentem J. Ł.; - umową notarialną z 8 października 2014 r. A. Ł. zawarła umowę Spółki F. z siedzibą w [...], w której także Prezesem Zarządu jest A. R. K., a prokurentem J. Ł.; - w dniu 1 lipca 2015 r. A. R. K. zawarł notarialną umowę spółki pod firmą G z siedzibą w [...]. Dodatkowo przywołano okoliczności wynikające z ustaleń poczynionych przez organy w sprawie WSA w Opolu sygn.akt I SA/Op 97/16 (poprzednio I SA/Op 439/15), które zostały zaakceptowane przez Sąd w wyroku z dnia 8 czerwca 2016 r., iż strona skarżąca zbyła 5 marca 2014 r. nieruchomości objęte księgami wieczystymi nr [...], nr [...], nr [...], a stanowiące prawo użytkowania wieczystego gruntu i własność budynków, na rzecz E. w [...], której A. Ł. jest jedynym wspólnikiem, a A. .R. K. - Prezesem Zarządu. W tej sytuacji stwierdzono, iż oczywistym jest, że faktyczna sytuacja materialna A. Ł., jako wspólnika, umożliwia jej dokonanie dopłat do kapitału zakładowego Spółki, także w celu pokrycia kosztów sądowych oraz, że stan finansów Spółki jest w części wynikiem wyzbycia się majątku nieruchomego. Do powyższego wykazu podmiotów gospodarczych, w które zaangażowany jest wspólnik A. Ł. i organy Spółki Sąd dodatkowo podniósł, że ze E w [...] związana jest też inna operacja finansowa, mianowicie Spółka 16 stycznia 2015 r. dokonała cesji swojej wierzytelności należnej od E w kwocie 990.950,91 zł na rzecz cesjonariusza H w [...] (por. wyrok z dnia 8 czerwca 2016 r. WSA w Opolu w sprawie I SA/Op 97/16). Zatem mając na względzie powyższe okoliczności Sąd uznał za nieuzasadniony wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W dniu 10 lutego 2017 r. strona skarżąca sporządziła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego. We wniosku ponownie oświadczyła, że obecnie "praktycznie" nie prowadzi działalności gospodarczej i ze względu na wielomilionowe "zajęcia" do czasu zakończenia sprawy nie ma możliwości podjęcia tej działalności, oraz że nie posiada własnego konta bankowego, gdyż zostało wypowiedziane "z powodu nieopłacenia". Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach Spółka wykazała brak środków trwałych, stratę za poprzedni rok obrotowy 139.324,80 zł oraz stan kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych w wysokości 5.000 zł. Dodatkowo powołano się na oświadczenie udziałowca A. Ł., że nie dysponuje ona środkami pieniężnymi, które mógłby przekazać w formie pożyczki, oraz że osoby wcześniej zatrudnione (takimi byli też prezesi Zarządu), a będące udziałowcami, nie są zainteresowane pożyczaniem Spółce pieniędzy. Uznawszy za wiążące prawomocne postanowienie Sądu z dnia 5 grudnia 2017 r. referendarz postanowieniem 14 marca 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Uznając sprzeciw strony skarżącej za nieuzasadniony postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2017 r. tut. Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza. W międzyczasie tj. 28 lutego 2017 r. tut. Sąd postanowieniem odrzucił przedmiotową skargę, zaś 18 maja 2017 r. odrzucone zostało zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi. W dniu 8 maja 2017 r. do Sądu wpłynął kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego. We wniosku ponownie oświadczyła, że obecnie "praktycznie" nie prowadzi działalności gospodarczej (od kwietnia 2017 r. zawieszając ją) i ze względu na wielomilionowe "zajęcia" do czasu zakończenia sprawy nie ma możliwości podjęcia tej działalności, oraz że nie posiada własnego konta bankowego, gdyż zostało wypowiedziane "z powodu nieopłacenia". Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach Spółka wykazała brak środków trwałych, stratę za poprzedni rok obrotowy 139.324,80 zł oraz stan kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych w wysokości 5.000 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osoba prawna może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego), gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (m.in. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości) staje się możliwe wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; post. z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097). W niniejszej sprawie, tj. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2011 r. do lutego 2012 r., zasadnicze znaczenie ma jednak to, iż skarżący złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata bądź radcę prawnego. Pierwszy wniosek strony skarżącej w tym zakresie został już merytorycznie i prawomocnie rozstrzygnięty. Jak wskazano wyżej prawomocnym postanowieniem z 5 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu utrzymał w mocy postanowienie referendarza o odmowie skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego. Powyższe orzeczenie, na mocy art. 170 p.p.s.a., posiada moc wiążącą. Zgodnie z tym przepisem orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze, s. 365). W konsekwencji ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji, gdy prawomocnym postanowieniem oceniono, iż strona nie spełniono przesłanek zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie chroni jej przed skutkami niezastosowania do treści wezwania (m.in. wezwania o uiszczenie wpisu) we wskazanym przez sąd terminie (zob. postanowienie NSA z 15 lipca 2016 r., II FZ 378/16; dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Jednak na mocy art. 165 p.p.s.a. istnieje możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylone i zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje zatem możliwość zmiany bądź uchylenia rozstrzygnięć nawet prawomocnych pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany uprzednio wydanego orzeczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się bowiem, że jeżeli wskazane przez podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nowe okoliczności nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe (zob. postanowienie z 30 maja 2014 r., II FZ 673/14, lex nr 1467664; postanowienie z 4 marca 2014 r., I OZ 140/14, lex 1440274). Przy czym podkreśla się jednocześnie, że w przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie musiała być to zmiana polegająca na pogorszeniu sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie NSA z 8 listopada 2012 r., II OZ 957/12, lex 1248511). Zatem wobec powyższego należy poddać analizie informacje odnoszące się do sytuacji strony skarżącej zawarte w ostatnim wniosku i następnie porównać je z danymi posiadanymi przez Sąd przy podjęciu prawomocnego orzeczenia. W wyniku tej analizy i porównania referendarz nie znalazł podstaw do odmiennej oceny sytuacji strony skarżącej od dokonanej wcześniej przez tut. Sąd przy podejmowaniu prawomocnego postanowienia. Sytuacja strony skarżącej od momentu rozpoznania sprzeciwu i podjęcia prawomocnego postanowienia w sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy, w żadnym aspekcie nie uległa bowiem zmianie. Strona skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności, które wpływałyby na odmienną ocenę jej sytuacji z punktu widzenia przesłanek przewidzianych w z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Treść pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej jest bowiem taka sama jak w obecnie złożonym wniosku. Strona skarżąca wskazała jedynie na złożenie wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej. W ocenie referendarza złożenie wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej jest działaniem strony skarżącej, którego nie można ocenić jako nową okoliczność w sferze majątkowej i finansowej. Sytuacja majątkowa i finansowa jak jej możliwości w tym zakresie nie uległy bowiem zmianie. Zatem złożenie przez stronę skarżącą wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej stanowi jedynie podjęcie przez nią działania przy niezmienionym stanie faktycznym. Strona skarżąca nie powołała bowiem żadnych nowych okoliczności stanu faktycznego, z których można by uzyskać odpowiedź na pytanie, dlaczego dopiero przy ostatnio składanym wniosku o przyznanie prawa pomocy podjęła decyzję o złożeniu wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.