I SA/Po 157/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WR o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi WR na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. WR złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, utrzymuje się z renty, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i choruje. Skarżący nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Otrzymuje rentę w wysokości [...] brutto. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z 06 lipca 2011 r. o sygn. I OZ 466/11, z 28 czerwca 2011 r. o sygn. II OZ 504/11, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06, publikowane na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy argumentacja służąca wykazaniu, że wystąpiły okoliczności do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synem SR. Syn nie jest zameldowany i nie przebywa w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Z żoną skarżący pozostaje natomiast w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i pomimo, iż przebywa pod tym samym adresem, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Mieszkanie stanowi własność żony. Skarżący oświadczył, że nie posiada kont bankowych, z uwagi na rozdzielność majątkową nie podał czy małżonka posiada rachunki bankowe, lokaty, konta bankowe. Wnioskodawca podał, że na miesięczne utrzymanie przeznacza ok. [...], przy czym na [...]. Wnioskodawca podał, że posiada udziały w ruchomości - samochód osobowy marki V, rok produkcji [...]. Skarżący nie posiada nieruchomości. Wnioskodawca oświadczył, że nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Skarżący z uwagi na rozdzielność majątkową nie podał w jakiej wysokości małżonka uzyskuje miesięczne dochody. Ze względu na stan zdrowia i brak odpisu umowy majątkowej małżeńskiej nie przedłożył w.w dokumentu, z uwagi na powyższe nie przedłożył również odpisu orzeczenia lub umowy o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje z żoną w separacji sądowej. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, ma stałe źródło dochodów, utrzymuje się z renty, która wynosi ok. [...] miesięcznie. Z załączonego przez skarżącego do akt sprawy o sygn. [...] odcinka przekazu pocztowego wynika, że wypłacono wnioskodawcy świadczenie za [...] w wysokości [...]. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że ponosi koszty swojego utrzymania w wysokości ok. [...], przy czym z kwoty tej spłaca raty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu osobowego w wysokości [...]. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie podał jaka jest całkowita rata kredytu, jednakże ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń do akt sprawy o sygn. [...] wynika, że rata kredytu wynosi [...]. W aktach sprawy o sygn. [...] znajduje się harmonogram spłat rat z dnia [...], z którego wynika, że kredyt został uruchomiony w dniu [...], na kwotę [...], okres spłaty [...] miesiące [...], wysokość raty [...]. Z oświadczeń wnioskodawcy nie wynika kto spłaca drugą połowę raty kredytu. W tym miejscu zauważyć należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji trudno jest zatem zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] – wpis sądowy od skargi, skoro wnioskodawca co miesiąc na spłatę raty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu osobowego przeznacza [...]. Ponadto skarżący, pomimo wezwania, nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska i że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. W tym miejscu godzi się zauważyć, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, że pozostają w separacji faktycznej, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r. sygn. akt I FZ 395/11 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów oraz jej sytuacja finansowa i majątkowa wpływa również na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Natomiast nieujawnienie przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacji majątkowej i finansowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 2 września 2009r. sygn. akt I FZ 199/09 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.