I SA/Po 405/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MO o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MO na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MO, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. Jednocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzi [...] gospodarstwo domowe. Wnioskodawca pozostaje z żoną w separacji. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia [...] zasądził na jej rzecz od skarżącego alimenty w kwocie [...] miesięcznie. Wnioskodawca mieszka w domu, którego właścicielem jest jego syn TO na zasadach dożywocia. Źródłem dochodu skarżącego jest obecnie emerytura w wysokości [...] miesięcznie, która jest zajęta przez Komornika do kwoty [...]. W dniu [...] skarżący sprzedał udziały spółki A WO na podstawie umowy sprzedaży udziałów za kwotę [...]. Jednakże płatność następuje w ratach miesięcznych, o stałej wysokości raty miesięcznej [...]. Wnioskodawca ponosi następujące wydatki: woda [...], wywóz śmieci [...], energia elektryczna [...], paliwo [...], opłata za TV [...], ogrzewanie [...], koszty konsultacji medycznych i zakupu lekarstw [...], pozostałe koszty (żywność, ubrania, środki czystości) ok. [...]. Łącznie wraz z alimentami ponosi koszty w wysokości minimum [...]. Wnioskodawca podał, że organy podatkowe określiły zobowiązania podatkowe w [...] decyzjach i wyjaśnił, że wysokość opłaty we wszystkich [...] sprawach wynosi ok. [...] i równałaby się prawie rocznym dochodom podatnika, bez uwzględnienia wydatków. Natomiast on nie posiada żadnych oszczędności i majątku, ponadto nie był w stanie przygotować się na opłatę w tej wysokości. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości [...] brutto i z tytułu sprzedaży udziałów w spółce A (rata) w wysokości [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie jest właścicielem żadnego samochodu, użytkuje samochód marki B, na podstawie "Umowy zobowiązującej – umowy użyczenia" zawartej w dniu [...] z C. Skarżący nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, nie posiada również przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący darował synowi TO dom, w którym mieszka – akt notarialny z dnia [...], skarżący darował synowi WO w dniu [...] udziały w spółce A, wartość przedmiotu darowizny [...]. Do pisma skarżący załączył kserokopie: zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...] – druk PIT 36L, z którego wynika, że przychody skarżącego z tytułu działalności gospodarczej wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...], wnioskodawca w [...] uzyskał także dochód z tytułu emerytury w wysokości [...], z tytułu działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...]. W [...] skarżący uzyskał dochód z tytułu emerytury w wysokości [...], z tytułu działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...], wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...]. Skarżący przedłożył zaświadczenie z D z dnia [...], z którego wynika, że skarżący posiada w D produkt E. Wnioskodawca przedłożył wyciąg z rachunku bankowego za okres [...], z którego wynika, że na ten rachunek wpłynęły środki pieniężne łącznie w wysokości [...], przy czym w dniu [...] w wysokości [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] [...]), [...] ([...]), [...] ([...]). Z wyciągu wynika, że środki pieniężne, które wpływały na ten rachunek, były wypłacane kartą z bankomatu lub wypłacane gotówką. Skarżący załączył również kserokopię umowy zobowiązującej – umowy użyczenia z dnia [...], z której wynika, że C zobowiązuje się do przekazywania przez cały okres używania na rzecz skarżącego, do nieodpłatnego używania nie starszego niż [...] lata samochodu marki B. Przekazywany skarżącemu będzie co najmniej (tj. nie gorszy niż) w klasie pojazdu serii [...], lub wyjątkowo, odpowiednik tej serii w przypadku niemożliwości przekazania do użytkowania samochodu marki B serii [...] lub zakończenia produkcji samochodu marki B serii [...], odpowiadający klasie, wartości oraz standardowi samochodu B serii [...]. Spółka zobowiązała się do dokonywania na swój koszt obowiązkowych przeglądów oraz okresowych badań technicznych, świadczenia na swój koszt usług serwisowych, w szczególności napraw oraz usuwania zaistniałych usterek, ponoszenia wszelkich kosztów związanych z rejestracją każdego z samochodów oraz kosztów ubezpieczenia OC oraz AC. Skarżący natomiast zobowiązał się do pokrywania kosztów utrzymania samochodów, połączonych ze zwykłym używaniem samochodów, w szczególności kosztów zakupu benzyny lub oleju napędowego. Spółka wyceniła miesięczne użyczenie pojazdu na kwotę [...], przy czym spółka użyczyła skarżącemu samochód bezpłatnie. Do pisma skarżący przedłożył kserokopię umowy dożywocia zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...], z której wynika, że żona skarżącego i skarżący przenieśli całe przysługujące im udziały po [...] części każdemu w prawie własności nieruchomości na rzecz swojego syna TO. TO w ramach dożywocia w zamian za przeniesienie udziałów w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, zobowiązał się do zapewnienia HO i skarżącemu dożywotniego utrzymania i ustanowił na ich rzecz dożywotnie służebności mieszkania. Stawający podali wartość przedmiotowej nieruchomości na kwotę [...], t.j. na kwoty po [...] za każdy z udziałów w prawie własności przedmiotowej nieruchomości. Skarżący przedłożył kopię umowy darowizny z dnia [...] sporządzonej w formie aktu notarialnego, z której wynika, że skarżący darował swojemu synowi WO z posiadanych [...] udziałów w spółce A [...] udziałów o wartości nominalnej [...] każdy, a WO oświadczył, że darowiznę te przyjmuje. Stawający oświadczyli, że wartość tej darowizny wynosi [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przepisów ustawy wynika, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż zachodzą przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zatem ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego niniejszy wniosek stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że prowadzi [...] gospodarstwo domowe. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, małżonkowie pozostają w separacji, Sąd nałożył na skarżącego obowiązek alimentacyjny na rzecz małżonki w wysokości [...]. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie posiada również samochodu osobowego. Wnioskodawca mieszka w domu na zasadzie umowy dożywocia, który razem z żoną w [...] podarowali synowi TO. Ponadto skarżący w [...] podarował synowi WO udziały w spółce z o.o. W tym miejscu godzi się zauważyć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjął się pogląd, iż w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2008 r., sygn. akt I FZ 96/08, z dnia 10.04.2008 r., sygn. akt I FZ 142/08, z dnia 01.07.2008r., sygn. akt I OZ 439/08, z dnia 28.11.2011 r., sygn. akt II FZ 682/11, publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie zauważyć również należy, że z przedłożonej przez skarżącego umowy dożywocia z dnia [...] wynika, że syn skarżącego zobowiązał się m.in. do zapewnienia HO i skarżącemu dożywotniego utrzymania polegającego na przyjęciu ich jako domowników, dostarczeniu im wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienia im odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie. Tymczasem skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że ponosi koszty swojego utrzymania w wysokości ok. [...] (opłaty za wodę, wywóz śmieci, energię elektryczną, TV, ogrzewanie, paliwo, koszty leczenia, żywność, ubrania i środki czystości) oraz płaci alimenty małżonce w wysokości [...], a zatem co miesiąc wydaje kwotę w wysokości minimum [...]. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że obecnie uzyskuje dochody z tytułu emerytury i że otrzymuje środki pieniężne z tytułu sprzedaży udziałów w spółce. Z załączonego przez wnioskodawcę wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na ten rachunek wpływają środki pieniężne w wysokości około [...], t.j. [...] z tytułu sprzedaży udziałów w spółce oraz ok. [...] z tytułu emerytury. Skoro skarżący na miesięczne utrzymanie i na alimenty przeznacza ok. [...], to pozostaje mu kwota [...], przy czym wnioskodawca w złożonych oświadczeniach nie wyjaśnił na co przeznacza tę kwotę. W tym miejscu podkreślić natomiast należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione oszczędności były niewystarczające na uiszczenie kosztów sądowych, może ubiegać się o taką pomoc (por. postanowienie z dnia 30.08.2011, sygn. akt I FZ 227/11, z dnia 17.12.2013r., sygn. akt II OZ 1170/13, z dnia 17.04.2014 r., sygn. akt II FZ 49/13, z dnia 27.05.2014r., sygn. akt II FZ 680/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga również, że skarżący nie wskazał, by miał problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Zatem w ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis sądowy). Skarżący z uzyskiwanych dochodów z tytułu emerytury (ok. [...] netto) i z tytułu sprzedaży udziałów w spółce (płatność w ratach po [...]) jest bowiem w stanie ponieść koszty sądowe. Rozpoznając wniosek w przedmiotowej sprawie wzięto pod uwagę również okoliczność, że skarżący wniósł do tut. Sądu [...] skargi, przy czym w niniejszej sprawie wpis sądowy wynosi [...], w sprawie o sygn. [...] [...], w sprawie o sygn. [...], a zatem łącznie skarżący ma do uiszczenia wpisy w w.w sprawach w wysokości [...]. Jednakże, jak już wyżej wskazano, z uzyskiwanych wpływów na rachunek bankowy skarżący miał możliwość poczynienia oszczędności do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny w celu poniesienia kosztów sądowych. Ponadto, jak już wcześniej wskazano, skarżący może również zwrócić się do synów, którym darował majątek, o pomoc w poniesieniu ciężaru związanego z prowadzeniem postępowań sądowych w jego indywidualnych sprawach. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.