IV SA/Po 106/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 lipca 2013 r. wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi W. P. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] grudnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 106/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. (dalej WSA) działając w sprawie ze skargi W. P. (dalej skarżący) na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej oddalił skargę (k. 190 akt sądowych). Pismem nadanym w urzędzie pocztowym, które wpłynęło do WSA dnia 12 kwietnia 2013 r. skarżący złożył wniosek o sporządzenie oraz doręczenie odpisu pisemnego uzasadnienia wyroku (k. 192 akt sądowych). Odpis wydanego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony Skarżącemu dnia 7 maja 2013 r. (k. 212 akt sądowych). Dnia 5 czerwca 2013 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (k. 214-216 akt sądowych). Postanowieniem referendarza sądowego WSA z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 106/12, odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wyjaśnił, że skarżący po raz kolejny złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazując, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Zawarte w złożonym przez skarżącego wniosku informacje nie różnią się znacząco od tych, które wskazane zostały w postępowaniach dotyczących poprzednich wniosków o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie dołączył nowych dokumentów, mających na tyle istotne znaczenie dla sprawy, że pozwalałyby na zmianę prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. Argumentacja podnoszona przez skarżącego, mająca przemawiać za przyznaniem Jemu prawa pomocy nie uległa zmianie. Skarżący w dalszym ciągu powołuje się na trudną sytuację finansową nie przedkładając dokumentów dotyczących bieżącej sytuacji majątkowej obrazujących uzyskiwany dochód i ponoszone wydatki. Skarżący nie wykazał również, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru (k. 230-234 akt sądowych). Pismem z dnia 22 lipca 2013 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego zarzucając: 1) niewłaściwą interpretację art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) i uznanie, że Jego sytuacja materialna jest dobra i nie potrzebuje korzystać z dobrodziejstwa zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, 2) naruszenie przepisów procedury przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, 3) błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę postanowienia, które miały wpływ na jego treść, a przejawiały się w: - uznaniu, że nie nastąpiła zmiana sytuacji finansowej i materialnej skarżącego, choć z dostarczonych dowodów wynika wprost, że zwiększyły się środki utrzymania (wielokrotnie zdrożał wywóz śmieci, korzystanie z wody i odprowadzanie ścieków, koszty opału), - pominięciu choroby skarżącego i zakupu lekarstw, - braku uznania wszystkich dokumentów, w tym zaświadczenia banku o stanie konta, - przyjęciu, że w poprzednich wnioskach skarżący przedstawił te same dane, które podniósł w obecnym wniosku, - przyjęciu za ustalone faktów bez dostatecznej ku temu podstawy w materiale dowodowym, - nietrafności przyjętych kryteriów oceny. Skarżący wniósł o zwolnienie Jego z kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu, wnosząc ewentualnie o częściowe zwolnienie od kosztów powyżej granicy 100 zł i przyznanie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że w ostatnim czasie Jego sytuacja finansowa pogorszyła się, przez co nie może wykupić wszystkich niezbędnych lekarstw. Użytkowany przez skarżącego sprzęt rolniczy ma już kilkadziesiąt lat. Skarżący od kilku lat nie wyjechał na wczasy. W zaskarżonym postanowieniu referendarz oparł się jedynie na badaniu porównawczym wniosków o przyznanie prawa pomocy bez przeprowadzenia ich szczegółowej analizy i bez uwzględnienia elementów, które skarżący wyraźnie podniósł w ostatnio złożonym wniosku (k. 240-242 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa). Wniosek ten nie zmierza do weryfikacji zapadłego w sprawie wyroku z dnia 4 kwietnia 2013 r., tylko oceny sytuacji majątkowej skarżącego z punktu widzenia przesłanek uzyskania prawa pomocy o których stanowi art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Postępowanie sądowe z zasady ma charakter odpłatny. Każdy, kto decyduje się na jego wszczęcie powinien liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów finansowych z tym związanych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 15.3.2011 r., II GZ 83/11, lex nr 783924; postanowienie NSA z 18.6.2010 r., I FZ 153/10, lex nr 643195; postanowienie WSA w Krakowie z 03.9.2010 r., I SA/Kr 1195/10, lex nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4.4.2011 r., II FZ 103/11, lex nr 783800; postanowienie NSA z 22.02. 2011 r., II GZ 59/11, lex nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 737, J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., str. 618-619 uw. 1-2). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z 24.3.2011 r., I FZ 17/11, lex nr 783616; postanowienie NSA z 1.12.2010 r., I GZ 382/10, lex nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy; do wnioskodawcy należy inicjatywa dowodowa strony (postanowienie NSA z 17.5.2011 r., II GZ 253/11). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01. 2011 r., II OZ 1361/10, lex nr 743829). Stosownie do art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (postanowienie NSA z dnia 05.10.2011 r., sygn. akt II FZ 540/11, lex nr 965088, postanowienie NSA z dnia 26.08.2011 r., sygn. akt II FZ 338/11, lex nr 896349, postanowienie NSA z dnia 06.06.2011 r., sygn. akt II FZ 227/11, lex nr 821427). Przytoczone poglądy doktryny oraz orzecznictwa wskazują, że instytucja prawa pomocy umożliwiająca dostęp do sądu dla podmiotów, których nie stać na poniesienie wiążących się z tym kosztów, nie może jednocześnie prowadzić do finansowania na koszt podatników udziału w postępowaniu sądowym tych podmiotów, które posiadają wystarczające środki finansowe, bądź mogłyby je zgromadzić. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszy wniosek podziela przy tym pogląd, że obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z 23.11.2010 r., II OZ 1155/10, lex nr 743676). Prócz rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania bez doznania uszczerbku dla utrzymania siebie oraz rodziny, jednym ze składników decydujących o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy pozostaje również sama jego postawa, która powinna być nakierowana na samodzielne zdobycie niezbędnych środków finansowych. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w przekonujący sposób swojej trudnej sytuacji majątkowej, która uniemożliwiłaby Jemu w sposób obiektywny uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł oraz poniesienie kosztów zastępstwa adwokackiego. Ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że osiąga On miesięczny dochód z tytułu renty wypłacanej przez KRUS w kwocie [...] zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł ([...] zł rocznie). Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2, gruntu rolnego o powierzchni [...] ha, ciągnika Ursus [...] z [...] r. oraz samochodu marki Skoda z [...] r. W piśmie z dnia [...] czerwca 2013 r. skarżący oszacował wartość ciągnika na ok. [...] zł, a samochodu osobowego na [...] zł (k. 221 akt sądowych). Skarżący podał również, że spłaca zaciągnięte kredyty, jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym w łącznej kwocie [...] zł oraz ponosi wydatki związane ze swoim utrzymaniem, w tym zakupem lekarstw. Twierdzenia te nie zostały jednak poparte jakikolwiek dokumentami. Zarządzeniem referendarza sądowego z 11 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 106/12, skarżący został wezwany do przedłożenia wyciągów z kont bankowych, lokat, kart kredytowych za ostatnie 6 miesięcy, oszacowania dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jej skali, ew. dopłat do produkcji rolnej, określenia kwot stałych wydatków miesięcznych (w tym m. in. wydatków na leki), przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, udokumentowania wysokości aktualnie egzekwowanych od skarżącego należności, przesłania szczegółowych informacji dotyczących zaciągniętych kredytów (k. 217 akt sądowych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi dokumentacji finansowej gospodarstwa rolnego, przedkładając jedynie wyciąg z rachunku bieżącego rolników indywidualnych z którego wynika, że dnia [...] czerwca 2013 r. znajdowało się na nim [...] zł. Skarżący nie wyjaśnił zatem, jakie kredyty i w jakiej dokładnie wysokości spłaca, jaki jest Jego stan zdrowia i których recept nie mógł wykupić, ile w rzeczywistości wynoszą koszty Jego miesięcznego utrzymania. W rozpoznawanej sprawie skarżący składając po raz trzeci wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz podkreślając swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną, nie stara się uprawdopodobnić formułowanych twierdzeń. W postanowieniu NSA z 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 546/12 (k. 78v akt sądowych), skarżący został wyraźnie pouczony, że to na Nim spoczywa obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie, z uwagi na nieznajomość obiektywnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać rozpatrzony pozytywnie. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ppsa orzekł jak w sentencji.