I SA/Sz 75/17

Dnia 29 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2017 r. o sygn. akt I SA/Sz 75/17 o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 7 grudnia 2016 r. nr [...]; [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R. K. (dalej: "Skarżącą), pismem z dnia 19 grudnia 2016 r., wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 7 grudnia 2016 r. nr [...]; [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W treści skargi Skarżąca zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca wskazała, że ma ponad [...] lata, nie ma żadnych świadczeń ani emerytury ani żadnego majątku, oszczędności, obligacji, samochodu, otrzymuje tylko zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł miesięcznie z Ośrodka Pomocy Społecznej. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, po udarze mózgu z następstwami. W oświadczeniu o stanie rodzinnym Skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem – Z. K., zaś w oświadczeniu majątkowym – że korzysta na zasadzie dożywotniej służebności z dwóch pokoi, kuchni i łazienki. W rubryce formularza dotyczącej dochodów, zobowiązań i stałych wydatków Skarżąca wymieniła jedynie zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, wskazując, że ww. kwota zasiłku nie wystarcza na życie i na lekarstwa. Do wniosku Skarżąca dołączyła kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 23 listopada 2016 r. o uznaniu Skarżącej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wydane do dnia 30 listopada 2018 r. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 7 lutego 2017 r., Skarżąca nadesłała następujące dokumenty: – oświadczenie Skarżącej, że mieszka wyłącznie ze swoim mężem; – kopię odwołania do Sądu Okręgowego z dnia 1 grudnia 2016 r. od decyzji ZUS z dnia 4 listopada 2016 r. w sprawie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia emerytalnego; – kopię wypisu aktu notarialnego z dnia 1 września 2008 r. – "Umowa o podział majątku wspólnego", ustanawiająca rozdzielność majątkową małżeńską oraz ustanawiająca na rzecz Skarżącej dożywotnią służebność mieszkania, polegającą na prawie wyłącznego korzystania z dwóch pokoi ([...] m2 i [...] m2), a także korzystania z pomieszczeń wspólnych (kuchni, przedpokoju, łazienki); – dokumenty potwierdzające poniesienie wydatków na raty podatku od nieruchomości, ubezpieczenie, faktury VAT za energię elektryczną i gaz, harmonogram spłaty rat pożyczki z dnia 15 maja 2015 r. w Banku [...] przez męża Skarżącej w kwotach po [...] zł, faktura VAT za usługi telekomunikacyjne w kwocie [...] zł, kopię 1 strony umowy pożyczki zaciągniętej w [...] w dniu 22 września 2016 r. przez męża Skarżącej w kwocie [...] zł, kopię umowy pożyczki zaciągniętej w [...] w dniu 18 lutego 2016 r. na kwotę [...] zł (miesięczna rata [...] zł); – kopię nakazu płatniczego z 15 lutego 2016 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. skierowaną do męża Skarżącej (z której wynika, że posiada on budynki mieszkalne o pow. [...] m2, pozostałe budynki o pow. [...] m2, grunty o pow. [...] ha); – kopię decyzji o waloryzacji emerytury wojskowej męża Skarżącej z 7 marca 2016 r., w kwocie [...] zł (do wypłaty kwota [...] zł); – kopię deklaracji PIT-16A męża Skarżącej o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne, zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej za rok 2016; – kopię orzeczenia z dnia 23 listopada 2016 r. o uznaniu Skarżącej za osobę niepełnoprawną w stopniu znacznym do dnia 30 listopada 2018 r.; – kopię rocznego zeznania podatkowego PIT-37 za 2015 r. męża Skarżącej (przychód z emerytury w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł, nadpłata [...] zł) wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; – kopię decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. z dnia 19 grudnia 2016 r. o przyznaniu Skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego do dnia 30 listopada 2018 r. Z uwagi na stwierdzone braki i wątpliwości, pismem z dnia 5 kwietnia 2017 r., starszy referendarz sądowy (dalej: "Referendarz") wezwał Skarżącą do przedłożenia dokumentów źródłowych, dotyczących działalności gospodarczej męża (w zakresie wynajmu pokoi), obrazujących wysokość jego dochodów za 2015 r. i 2016 r. (np. ewidencji przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów, deklaracji podatkowych za 2015 r. i za 2016 r.), a także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych przez Skarżącą i jej męża – związanych z działalnością gospodarczą, osobistych, lokat, z kart kredytowych, w tym zajętych w postępowaniu egzekucyjnym, z ich stanem z ostatnich sześciu miesięcy. Skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na powyższe wezwanie. W tym stanie sprawy, postanowieniem z dnia 9 maja 2017 r. o sygn. akt I SA/Sz 75/17, Referendarz odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz stwierdził bowiem, że Skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy to samodzielnie, czy przy pomocy swojego męża, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zdaniem Referendarza, oświadczenia Skarżącej co do źródeł utrzymania rodziny, wysokości dochodów i braku środków pieniężnych (oszczędności) budziły uzasadnione wątpliwości, których nie usunięto, pomimo wystosowanych do Skarżącej dwóch wezwań (złożone przez Skarżącą oświadczenia, jak i dane wynikające z dokumentów źródłowych, nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie, nie były wyczerpujące; Skarżąca nie nadesłała także wyciągów z rachunków bankowych małżonków oraz dokumentów dotyczących dochodów z działalności gospodarczej męża). Wszystkie zaś inne oświadczenia Skarżącej oraz okoliczności potwierdzone dokumentami źródłowymi, a więc: podeszły wiek, niepełnosprawność, zły stan zdrowia, brak majątku, nieprzyznanie emerytury, spłacanie przez męża innych zobowiązań (pożyczek i kredytów), posiadane przez męża nieruchomości, nie mogły zostać uznane za wystarczające, aby przyznać stronie prawo pomocy. Wobec niewniesienia przez Skarżącą sprzeciwu od powyższego postanowienia Referendarza, stało się ono prawomocne, a Skarżącą wezwano do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie [...] zł. Skarżąca, w dniu 22 czerwca 2017 r., po otrzymaniu ww. wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, złożyła kolejny w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca podała, że ma [...] lat, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymaga pomocy drugiej osoby, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, nie otrzymuje żadnych innych świadczeń, ani nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych i wartościowych ruchomości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym Skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem – Z. K., zaś w oświadczeniu majątkowym podała, że korzysta na zasadzie dożywotniej służebności z pokoju, kuchni i łazienki. Ponadto wskazała, że mąż posiada nieruchomość - budynek mieszkalno-usługowy. W rubryce formularza dotyczącej dochodów, zobowiązań i stałych wydatków Skarżąca wykazała świadczenie emerytalne męża w kwocie [...] zł, dochody męża z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Skarżąca wskazała, że wydatki rodziny to: podatek od nieruchomości w kwocie [...] zł, opłaty za: energię elektryczną w kwocie [...] zł, gaz - [...] zł, wodę - [...] zł, śmieci - [...] zł; spłata kredytów - [...] zł, zakup lekarstw - [...] zł, dojazdy do lekarzy i koszty wizyt - [...] zł, zakup środków czystości - [...] zł. Wskazano także na dług wobec ZUS w kwocie [...] zł. Do wniosku dołączono kopię decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. z dnia 19 grudnia 2016 r. o przyznaniu Skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 23 listopada 2016 r. o uznaniu Skarżącej za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca, pismem z 27 lipca 2017 r., została zobowiązana przez Referendarza do nadesłania: dokumentów dotyczących działalności gospodarczej męża, obrazujących wysokość dochodów za 2016 r. i za okres od 1 stycznia do 25 lipca 2017 r. (np. ewidencji przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów, deklaracji podatkowych); wyciągów z posiadanych rachunków bankowych przez Skarżącą i jej męża – związanych z działalnością gospodarczą, osobistych, lokat, z kart kredytowych, w tym zajętych w postępowaniu egzekucyjnym, z ich stanem z ostatnich sześciu miesięcy. Odpowiadając na powyższe wezwanie, Skarżąca nadesłała oświadczenie z dnia 7 sierpnia 2017 r., w którym wskazała, że nie jest w stanie dostarczyć żadnych dokumentów dotyczących męża, a nadto skoro między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, to dochody i majątek męża nie wchodzą do dochodów Skarżącej. Dlatego też wnosi o rozpoznanie wniosku na podstawie oświadczeń złożonych na formularzu PPF. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2017 r., Referendarz odmówił Skarżącej zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 9 maja 2017 r. o sygn. akt I SA/Sz 75/17, uznając, że Skarżąca, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy - poza okolicznościami przedstawionymi już w pierwotnym wniosku - nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności, które wskazywałby na zmianę okoliczności faktycznych. W szczególności zaś, składając ponowne żądanie przyznania prawa pomocy - mimo wezwania referendarza - Skarżąca nie usunęła wątpliwości, jakie budziło już wcześniej złożone oświadczenie majątkowe. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono Skarżącej w dniu 18 sierpnia 2017 r. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem podjętym przez Referendarza, Skarżąca w dniu 21 sierpnia 2017 r. złożyła sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 11 sierpnia 2017 r., w którym wniosła o zmianę postanowienia Referendarza i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że Referendarz nie uwzględnił faktów i dokumentów medycznych wskazujących, że Skarżąca jest po trzech udarach mózgu z następstwami zaniku pamięci, utraty przytomności i innych co powoduje, iż nie jest w stanie brać udziału w procesie. Nadto, Skarżąca ponownie wskazała, że dochody męża są odrębnym majątkiem i nie można ich zaliczać do wspólnego majątku. Skarżąca bowiem prowadzi odrębną gospodarkę domową, a mąż dobrowolnie dokonuje opłat itp. Do sprzeciwu Skarżąca załączyła kopie kart leczenia szpitalnego z dnia 7 stycznia 2015 r., 23 lutego 2005 r. i 15 czerwca 2010 r. oraz sporządzony dnia 4 sierpnia 2009 r. opis USG serca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Jak stanowi art. 260 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W sytuacji, kiedy wniosek strony o przyznanie prawa pomocy został już raz prawomocnie rozpoznany w danej sprawie, kolejny wniosek dotyczący tego samego przedmiotu winien zostać rozpoznany jako żądanie zmiany postanowienia dotychczasowego (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 746/14, LEX nr 1502259). Złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych lub o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu nie obliguje referendarza sądowego/sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą referendarza sądowego/sądu jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (vide: Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, Lex Omega nr 1492988). Mając na uwadze okoliczności wynikające ze złożonego przez Skarżącą oświadczenia, a także treść sprzeciwu stwierdzić należy, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia Referendarza. W niniejszej sprawie wezwaniem Referendarza z dnia 5 kwietnia 2017 r. Skarżąca została zobowiązana do złożenia dodatkowych dokumentów mających obrazować jej aktualną sytuację finansów-materialną, tj.: dokumentów źródłowych, dotyczących działalności gospodarczej męża (w zakresie wynajmu pokoi), obrazujących wysokość jego dochodów za 2015 r. i 2016 r. (np. ewidencji przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów, deklaracji podatkowych za 2015 r. i za 2016 r.), a także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych przez Skarżącą i jej męża – związanych z działalnością gospodarczą, osobistych, lokat, z kart kredytowych, w tym zajętych w postępowaniu egzekucyjnym, z ich stanem z ostatnich sześciu miesięcy. Powyższego wezwania Skarżąca nie wykonała, ani też nie ustosunkowała się do niego w żaden sposób. Skarżąca nie ustosunkowała się w sposób należyty także do kolejnego wezwania Referendarza z dnia 27 lipca 2017 r., co do nadesłania dokumentów dotyczących działalności gospodarczej męża, obrazujących wysokość dochodów za 2016 r. i za okres od 1 stycznia do 25 lipca 2017 r. (np. ewidencji przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów, deklaracji podatkowych); wyciągów z posiadanych rachunków bankowych przez Skarżącą i jej męża – związanych z działalnością gospodarczą, osobistych, lokat, z kart kredytowych, w tym zajętych w postępowaniu egzekucyjnym, z ich stanem z ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na powyższe zobowiązanie, Skarżąca nadesłała jedynie krótkie oświadczenie z dnia 7 sierpnia 2017 r., że nie jest w stanie dostarczyć żadnych dokumentów dotyczących męża a nadto, skoro między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, to mąż nie musi wykazywać dochodów z nieruchomości. Z przedstawionych wyżej względów, nie można – zdaniem Sądu – uznać, że Skarżąca wywiązała się z obowiązku złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. Również w samym sprzeciwie Skarżąca nie podała żadnych danych, które pozwoliłyby na ustalenie, jak kształtuje się jej pełna sytuacja dochodowa ponawiając jedynie swoje oświadczenie, że dochody męża są odrębnym majątkiem i nie można ich zaliczać do wspólnego majątku, oraz wskazując na swój zły stan zdrowia. Sąd podziela stanowisko Referendarza, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ale również i jej małżonka, i to niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w ich małżeństwie oraz niezależnie od tego, czy małżonek ten prowadzi razem z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. Dla porządku przypomnieć należy, że w judykaturze ugruntowany został już pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz. U. z 2017 r., poz. 682; dalej: "k.r.o.") obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, LEX nr 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, LEX nr 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, LEX nr 1419368). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.) (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FSK 216/09; postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, LEX nr 582903; postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 113/11, LEX nr 783804; postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, LEX nr 1240477). W tym zakresie Referendarz słusznie przyjął, że na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego - i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych - niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13, LEX nr 1363511). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków. W związku z powyższym Skarżąca powinna była przedstawić dokumenty dotyczące sytuacji swojego męża. Wskazać jednocześnie należy, że na powyższą ocenę nie mogła wpłynąć opisywana przez Skarżącą jej sytuacja zdrowotna. Niewątpliwie okoliczność ta nie jest okolicznością nową (zmienioną). Była bowiem podnoszona przez Skarżącą już na etapie pierwotnie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy i podlegała ocenie Referendarza, który - z uwagi na nieprzedstawienie pełnej sytuacji finansowej małżonka Skarżącej - nie mógł uznać jej za wystarczającą, aby przyznać stronie prawo pomocy. Wobec tego, skoro podnoszona przez Skarżącą argumentacja, mająca przemawiać za przyznaniem jej prawa pomocy, nie uległa w istocie zmianie, a przywołane okoliczności zostały już wzięte pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia, to nie doszło do zmiany okoliczności sprawy umożliwiającej uznanie, że obecnie Skarżąca wykazała spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 761/14, LEX nr 1481669). W świetle powyższego Sąd uznał zaskarżone postanowienie Referendarza za prawidłowe i, na podstawie art. 260 § 1-3 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Niniejsze postanowienie jest prawomocne i nie podlega zaskarżeniu.