III SA/Wa 1453/18

19/09/2018 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 19/09/2018 r po rozpoznaniu wniosku R. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] /03/2018 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2015 r. p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca R. Sp. z o.o. złożyła, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie niespełna 27 tys. zł złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że z uwagi na sytuację ekonomiczno-finansową, brak wolnych środków obrotowych, nieruchomości i ruchomości – nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Referendarz sądowy wezwał Skarżącą, m.in., o przedłożenie dokumentacji dotyczącej działalności prowadzonej, szczegółowo wymienionej w wezwaniu, w szczególności dokumentacji finansowej i rachunkowej za okres prowadzenia działalności. Skarżąca poinformowała o tym, że obecnie nie osiąga żadnych przychodów, nie wystawia żadnych faktur, złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej. Wspólnicy Spółki nie są w stanie partycypować w kosztach postępowania. Skarżąca nie zatrudniała w 2017 r. pracowników. Załączyła bilans za 2017 r., rachunek zysków i strat, sprawozdanie finansowe, uchwałę o pokryciu straty, wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej i in. Oświadczyła, ze profesjonalny pełnomocnik reprezentuje ją na zasadzie "succes fee". Spór w sprawie dotyczy rzetelności deklarowania podstaw opodatkowania oraz obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług, w szczególności funkcjonowania w "zorganizowanym oszustwie wewnątrzwspólnotowym". Chociaż sprzedaż paliw płynnych przez Stronę stanowi dostawę, to transakcje przez nią zawierane nie uprawniają do odliczenia podatku naliczonego. Należy wskazać Skarżącej, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów (por. postanowienie NSA z dnia 22/7/2014 r., I FZ 226/14, publ. LEX nr 1492476). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 16.01.2014 r., sygn. akt II GZ 792/13, publ. LEX nr 1452809), w szczególności stopień realizacji obowiązku zabezpieczenia środków na poczet kosztów postępowania. Braki w postępowaniu Strony w tym względzie muszą znaleźć odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu (natura horret vacuum), ponieważ Skarżąca nie dość, ze sama uczestniczy w profesjonalnym obrocie gospodarczym, to również dysponuje, od zarania sporu (ab urbe condita), profesjonalną pomocą prawną. Postępowanie względem Spółki toczy się od początku 2016 r., przy czym jeszcze w 2017 r. Skarżąca wykazała przychody w kwocie [...] zł, z której można by podjąć starania w celu wygospodarowania kilkudziesięciu tysięcy złotych na koszty sporów. Zarazem, jak wspomniano, Skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu podatkowym, zatem powinna liczyć się (i przewidywać) możliwość kontynuowania sporu przed Sądem. Na obowiązek ten wskazuje również profesjonalny charakter działalności, który prowadziła. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca Spółka nie wykazała, pomimo stosownego wezwania rezerw poczynionych na poczet kosztów postępowania. Szczególny obowiązek poczynienia tych rezerw wynikał z rodzaju działalności, który spółka prowadziła, tj. z udziału w "łańcuchu firm" dokonujących obrotu paliwami w podatku od towarów i usług. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być wyłącznie zadeklarowany fakt poniesienia straty w ostatnich latach prowadzenia działalności, względnie nieprowadzenia działalności ponieważ świadczy on, co najwyżej, o preferencyjnym traktowaniu innych niż koszty sądowe, wydatków albo o przyjętej taktyce prowadzenia działalności gospodarczej. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (tak Europejski Trybunał Praw Człowieka, np. w wyroku z 19/1/ 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. wyrok NSA z dnia 1/4/2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191, postanowienie NSA z 13/3/2012 r., II FZ 195/12). Skoro spółka z o.o. nadal zgłasza roszczenie do istnienia w porządku prawnym, czego przejawem jest złożenie wniosku o likwidację, to powinna realizować swoje cele, w tym pokrywać koszty sądowe, o własnych siłach i w oparciu o własne środki bądź też środki pochodzące z innych źródeł - choćby z dopłat wspólników czy instrumentów dłużnych (por. postanowienie NSA z dnia 3/7/2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 oraz powołane tam orzeczenie ETPCz z 22/3/2012 r. 19508/07 w sprawie Granos Organicos Nacionales S.A. przeciwko Niemcom, § 48). W ocenie referendarza sądowego, nie jest wystarczającym do przyznania prawa pomocy oświadczenie wnioskodawcy dotyczące przeznaczania wszystkich posiadanych środków pieniężnych na zabezpieczenie spłaty zobowiązań oraz pokrywanie kosztów postępowania upadłościowego, ponieważ obowiązek ponoszenia kosztów postępowania likwidacyjnego ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Zresztą fakt zaangażowania środków finansowych w prowadzenie postępowania likwidacyjnego świadczy o posiadaniu zasobów finansowych wystarczających do pokrycia kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Brak jest zatem ustawowych podstaw dla przyjęcia, że koszty związane z postępowaniem likwidacyjnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulacją (por. postanowienie NSA z dnia 11.6.2008r., I FZ 204/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia. nsa.gov.pl). Należy zasygnalizować, ze Skarżąca, we wspomnianym wniosku z 1.2.2018 r., zdeklarowała gotowość do pokrywania kosztów postępowania likwidacyjnego. Zdaniem referendarza sądowego, dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z 30/8/2002 r. Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako u.p.p.s.a.) znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie. (postanowienie NSA z dnia 5.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., I FZ 26/13, CBOSA). W tych okolicznościach nie sposób przyznać Skarżącej prawa pomocy,. Przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa stanowiłoby naruszenie art. 71 jak i art. 84 Konstytucji RP: wskazuje na to tak ocena niezrealizowanego obowiązku poczynienia rezerw, jak fakt posiadania środków, co Strona zadeklarowała we wniosku z 1.2.2018 (k.31 akt sądowych, in medio). Podkreślić bowiem należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4.07.2013 r., II GZ 324/13). Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.